Prace dyplomowe

Prace dyplomowe z pedagogiki

Zadania wychowania

Inne określenia zadań wychowania można znaleźć w różnych publikacjach pedagogicznych. Jest to rozumiana w następujących kategoriach[1]:

  • wychowanie jako kształtowanie systemu wartości u dzieci i młodzieży,
  • wychowanie jako dialog i spotkanie ludzi opierające się na wolności jako podstawie, że proces wychowawczy jest spotkaniem dwóch wolnych jednostek, szanujących się i tolerancyjnych wobec siebie i drugiego człowieka,
  • wychowanie jako pobudzanie i ukierunkowanie rozwoju dziecka – człowieka oraz otwieranie możliwości rozwojowych każdej osoby,
  • wychowanie jako wspomaganie samowychowania i rozwoju dziecka, jego samodzielności, dojrzałości społecznej i odpowiedzialności.

Większość dzieci pozostaje nadal w kręgu wpływów wychowawczych domu rodzinnego, inna staje się jednak  ich pozycja w rodzinie, zmieniają się obowiązki, wymagania i przywileje. Szkoła staje się odrębną, wysuwającą się na plan pierwszy dziedziną działalności dziecka, a szkoła – nowym terenem jego aktywności. W tym stadium szkoła zaczyna pełnić rolę drugiego – obok rodziny – środowiska wychowawczego, które w sposób bezpośredni wywiera wpływ na rozwój dziecka. Działalność wychowawcza szkoły ma jednak, w odróżnieniu od wychowania w rodzinie, charakter czynności planowych, realizujących z góry wyznaczone i określone cele i zadania. Programy wychowawcze szkół różnego typu i stopnia, na równi z odpowiednimi programami nauczania, ukierunkowują pracę grona pedagogicznego z dziećmi i młodzieżą[2].

Zadania wychowania mogą się różnić w zależności od różnych perspektyw i kontekstów, ale ogólnie rzecz biorąc, wychowanie ma na celu:

  1. Kształtowanie osobowości: proces rozwijania indywidualnych cech, takich jak poczucie własnej wartości, samodzielność, empatia i odpowiedzialność.
  2. Przekazywanie wiedzy i umiejętności: proces nauki, który obejmuje zdobywanie wiedzy i umiejętności potrzebnych do funkcjonowania w życiu dorosłym.
  3. Kształtowanie postaw i wartości: proces formowania przekonań i wartości, które będą kierować zachowaniem i decyzjami danej osoby.
  4. Przygotowanie do życia w społeczeństwie: proces uczenia się zasad i norm, które regulują życie w społeczeństwie, w tym zasad etycznych i prawnych.
  5. Kształtowanie zainteresowań i zdolności: proces rozwijania zainteresowań i umiejętności, które mogą być przydatne w życiu dorosłym lub karierze zawodowej.

Zadania wychowania to kompleksowy temat, który obejmuje szereg działań mających na celu rozwój osobowości jednostki, jej umiejętności społecznych, moralnych oraz intelektualnych. Wychowanie, rozumiane jako proces przekazywania wartości, norm i umiejętności, odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu tożsamości oraz w integracji jednostki w społeczeństwie. W artykule tym szczegółowo omówimy różne aspekty zadań wychowawczych, ich cele, metody oraz wyzwania związane z realizacją tych zadań w różnych kontekstach społecznych i edukacyjnych.

Zadania wychowania można rozpatrywać w wielu wymiarach, z których każdy przyczynia się do holistycznego rozwoju jednostki. Wychowanie ma na celu nie tylko przekazywanie wiedzy, ale także kształtowanie charakteru, postaw moralnych i społecznych umiejętności. W kontekście wychowania istotne jest uwzględnienie różnorodnych potrzeb i potencjałów dzieci oraz młodzieży, a także dostosowanie metod i podejść do indywidualnych warunków i wyzwań.

Jednym z podstawowych zadań wychowania jest rozwijanie umiejętności społecznych jednostki. W procesie wychowawczym dzieci uczą się współpracy, komunikacji, empatii oraz rozwiązywania konfliktów. Umiejętności te są kluczowe dla funkcjonowania w społeczeństwie, dlatego szkoła i rodzina powinny stawiać na ich systematyczny rozwój. Programy wychowawcze często uwzględniają zajęcia i aktywności mające na celu kształtowanie pozytywnych relacji interpersonalnych oraz umiejętności pracy w grupie. Ważne jest, aby dzieci uczyły się, jak efektywnie komunikować się z innymi, jak rozumieć i respektować różnorodność oraz jak budować zdrowe, wspierające relacje.

Kolejnym istotnym zadaniem wychowania jest kształtowanie postaw moralnych i etycznych. Wychowanie moralne polega na wprowadzaniu dzieci w zasady wartości, które są fundamentem współżycia społecznego. W tym kontekście nauczyciele i rodzice mają za zadanie przekazywanie uczniom norm i wartości, takich jak uczciwość, odpowiedzialność, szacunek dla innych oraz umiejętność podejmowania świadomych decyzji. Wartości te powinny być prezentowane poprzez przykład osobisty oraz konkretne działania, które pokazują, jak stosować te zasady w codziennym życiu. Edukacja moralna obejmuje także naukę radzenia sobie z dylematami moralnymi i etycznymi, które mogą pojawić się w różnych sytuacjach życiowych.

Wychowanie obejmuje również rozwój intelektualny i poznawczy jednostki. Oprócz nauki przedmiotów akademickich, ważne jest, aby wychowanie wspierało rozwijanie zdolności myślenia krytycznego, kreatywności oraz umiejętności rozwiązywania problemów. Proces wychowawczy powinien stwarzać warunki do samodzielnego myślenia, analizy i refleksji, a także do aktywnego poszukiwania wiedzy i umiejętności. W tym celu stosuje się różnorodne metody dydaktyczne, takie jak projekty, prace badawcze czy zajęcia praktyczne, które mają na celu rozwijanie zdolności intelektualnych i naukowych uczniów.

W kontekście współczesnych wyzwań, wychowanie musi także odpowiadać na potrzeby związane z rozwojem emocjonalnym jednostki. Uczniowie, szczególnie w młodszych latach, potrzebują wsparcia w radzeniu sobie z emocjami, stresem oraz trudnościami życiowymi. Programy wychowawcze i interwencje psychologiczne mogą pomóc w rozwijaniu umiejętności zarządzania emocjami, budowaniu pozytywnego obrazu siebie oraz w nauce efektywnego radzenia sobie z trudnościami. Wspieranie rozwoju emocjonalnego obejmuje także budowanie odporności psychicznej i umiejętności radzenia sobie z wyzwaniami, które mogą pojawić się w życiu osobistym i szkolnym.

Rola rodziny w wychowaniu jest nieoceniona, ponieważ to w domu dziecko po raz pierwszy styka się z zasadami, normami i wartościami społecznymi. Rodzina jest pierwszym środowiskiem wychowawczym, które ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju jednostki. Zadania wychowania w rodzinie obejmują kształtowanie pozytywnych postaw, wspieranie rozwoju emocjonalnego oraz zapewnianie stabilnego i bezpiecznego środowiska. Współpraca między rodzicami a szkołą jest kluczowa, aby zapewnić spójność w przekazywaniu wartości i norm oraz w rozwiązywaniu ewentualnych problemów wychowawczych.

Współczesne wyzwania wychowawcze są związane z różnorodnością środowisk społecznych i kulturowych, z jakimi stykają się dzieci. Globalizacja, migracje oraz zmieniające się normy społeczne wprowadzają nowe elementy do procesu wychowawczego, które wymagają elastyczności i dostosowania metod. Wychowanie musi uwzględniać różnorodność kulturową, językową i społeczną, a także reagować na zmieniające się warunki społeczne i technologiczne. Współczesne wychowanie musi także zająć się problemami takimi jak przemoc w szkole, uzależnienia czy wykluczenie społeczne, które mogą wpływać na rozwój dzieci i młodzieży.

W kontekście edukacji i wychowania, technologia odgrywa coraz większą rolę. Wykorzystanie nowoczesnych narzędzi i zasobów edukacyjnych, takich jak e-learning czy aplikacje edukacyjne, staje się integralną częścią procesu wychowawczego. Technologia może wspierać rozwój umiejętności poznawczych i społecznych, ale także niesie ze sobą wyzwania związane z bezpieczeństwem, uzależnieniami czy wpływem na rozwój emocjonalny. Wychowanie w erze cyfrowej wymaga zatem uwzględnienia wpływu technologii na życie uczniów oraz dostosowania metod wychowawczych do zmieniających się warunków.

Zadania wychowania są złożonym i wieloaspektowym procesem, który obejmuje rozwój umiejętności społecznych, moralnych, intelektualnych i emocjonalnych jednostki. Wychowanie ma na celu przygotowanie dzieci i młodzieży do funkcjonowania w społeczeństwie, wspieranie ich rozwoju osobistego oraz kształtowanie wartości i postaw. Efektywne wychowanie wymaga współpracy rodziny, szkoły oraz innych instytucji społecznych, a także dostosowania metod do zmieniających się warunków i potrzeb. Współczesne wyzwania związane z różnorodnością społeczną, technologią i problemami społecznymi stawiają przed wychowawcami nowe zadania, które muszą być realizowane w sposób elastyczny i odpowiedzialny. Wychowanie, jako kluczowy element procesu edukacyjnego, odgrywa fundamentalną rolę w kształtowaniu przyszłych pokoleń i budowaniu wartościowego społeczeństwa.

[1] M. Przetacznikowa, Z. Włodarski, Psychologia wychowania, Warszawa 1983, s. 551

[2] (J. P. Sawiński, Dokąd zmierza wychowanie szkolne, „Nasza Szkoła”, 1996, nr 3, s. 3-5

5/5 - (2 głosów)

Charakterystyka badanej grupy

Do badań zakwalifikowałam 32 wychowanków, w tym 22 uczniów III klasy liceum i 10 uczniów II klasy liceum, którzy przebywają w ośrodku minimum dwa lata.

Przeprowadziłam również badania wśród 27 pracowników pedagogicznych ośrodka, w tym 20 wychowawców i 7 nauczycieli. Spośród  wychowawców pięciu posiada wyższe wykształcenie z pedagogiki resocjalizacyjnej, pięciu ukończyło studium podyplomowe z resocjalizacji będąc już pracownikami ośrodka, siedemnastu wychowawców i nauczycieli posiada studia wyższe bez specjalistycznego przygotowania z resocjalizacji. Dziesięć osób spośród badanej grupy posiada staż pracy nie dłuższy niż 10 lat, siedem pracuje dłużej niż 10 lat, pozostałych dziesięciu pracuje ponad 20 lat.

Na podstawie analiz dokumentacji uzyskałam dane dotyczące charakterystyki badanej grupy wychowanków. Stwierdziłam, że większość z nich skierowanych zostało na podstawie postanowień sądowych, w trybie opiekuńczym i opiekuńczo-wychowawczym, pozostali na podstawie orzeczeń poradni wychowawczo-zawodowych bez postępowania sądowego, ale na prośbę rodziców.

Rodzaj skierowania do ośrodka ilustruje tabela zamieszczona poniżej.

Tabela 2. Rodzaj skierowania do Ośrodka

Podstawa skierowania Postanowienie sądowe wydane

w trybie

 Orzeczenie poradni   wychowawczo-zawodowych
Opiekuńczym Opiekuńczo-wychowawczym
Liczba wychowanków 9 8 15

Z analizy danych dotyczących opóźnień szkolnych wynika, że na 32 badanych wychowanków tylko 4 z nich nie miało opóźnienia szkolnego. Pozostali natomiast przyszli do ośrodka z opóźnieniem rocznym, dwuletnim, a nawet trzyletnim, co ilustruje tabela trzecia.

Tabela 3. Opóźnienia szkolne

Opóźnienie szkolne Bez opóźnienia Roczne Dwuletnie Trzyletnie
Liczba wychowanków 4 6 21 1

Nie bez znaczenia dla ustalenia obrazu badanej grupy jest miejsce zamieszkania wychowanków.

Tabela 4. Miejsce zamieszkania

Miejsce zamieszkania Miasto powiatowe Miasto Wieś
Liczba wychowanków 17 11 4

Badani wychowankowie wychowywali się głównie w rodzinach wielodzietnych, co przedstawia tabela zamieszczona poniżej.

Tabela 5. Liczba dzieci w rodzinach badanych

Ilość dzieci w rodzinie Jedno Dwoje Troje Czworo Pięcioro
Liczba wychowanków 5 12 9 2 4

Większość wychowanków pochodzi z rodzin pełnych i zrekonstruowanych z powodu rozwodu lub śmierci jednego z rodziców. Strukturę rodzin przedstawia poniższa tabela.

Tabela 6. Struktura rodzin.

Struktura rodzin Pełna Zrekonstruowana Niepełna Śmierć jednego z rodziców
Liczba wychowanków 11 7 8 5

W badaniach starałam się również ustalić rodzaj wykształcenia rodziców.

Z przestawionych w tabeli 7 danych wynika, że wszyscy rodzice osiągnęli minimum wykształcenie podstawowe. Ogólnie można stwierdzić, że poziom wykształcenia rodziców jest stosunkowo niski. Zarówno u ojców, jak i matek przeważa wykształcenie zawodowe. Sześciu ojców i aż czternaście matek nie ma wyuczonego zawodu.

Tabela 7. Wykształcenie rodziców.

Rodzaj wykształcenia Podstawowe Zawodowe Średnie
Ojciec 6 17 –
Matka 14 13 1

Kolejnym wskaźnikiem charakteryzującym warunki rodzinne badanej grupy wychowanków jest podejmowanie przez rodziców pracy zarobkowej.

Prawie wszyscy ojcowie i matki w badanej grupie wychowanków pracują zawodowo, co przedstawia niżej tabela.

Tabela 8. Liczba rodziców pracujących zawodowo.

Zatrudnienie Pracuje Nie pracuje Renta inwalidzka
Ojciec 18 1 2
Matka 24 2 –

Sytuacja materialna badanych rodzin jest bardzo trudna. W 24 rodzinach dochody przypadające na jednego członka rodziny są niższe od najniższych świadczeń emerytalnych, to znaczy są poniżej kryterium uprawniającego do świadczeń z opieki społecznej.

W ramach przeprowadzonych badań wyodrębniono szczególną grupę młodzieży – 32 wychowanków liceum przebywających w ośrodku wychowawczym przez okres co najmniej dwóch lat. Ta specyfika doboru próby badawczej miała na celu ujęcie w analizie nie tylko perspektywy młodzieży w wieku licealnym, ale również uwzględnienie wpływu długotrwałego oddziaływania środowiska resocjalizacyjnego na ich postawy, aspiracje i funkcjonowanie społeczne. W badanej grupie znalazło się 22 uczniów klas trzecich oraz 10 uczniów klas drugich, co umożliwiło objęcie badaniem młodzieży znajdującej się zarówno u progu zakończenia edukacji średniej, jak i na wcześniejszym etapie nauki, co może determinować różnice w poziomie sformułowania planów życiowych oraz oczekiwań wobec przyszłości.

Zasadniczym elementem pogłębiającym analizę charakterystyki badanej grupy było określenie podstaw skierowania wychowanków do ośrodka. Z dokumentacji wynika, że większość została przyjęta na mocy postanowień sądowych – zarówno w trybie opiekuńczym, jak i opiekuńczo-wychowawczym – co wskazuje na istnienie wcześniejszych trudności wychowawczych lub rodzinnych. Część młodzieży została skierowana do ośrodka na podstawie orzeczeń poradni wychowawczo-zawodowych, bez postępowania sądowego, na prośbę rodziców. Taki rozkład wskazuje na zróżnicowany poziom nasilenia problemów wychowawczych, ale też ukazuje istnienie inicjatywy ze strony środowiska rodzinnego w poszukiwaniu wsparcia instytucjonalnego.

Ważnym aspektem określającym funkcjonowanie wychowanków jest ich sytuacja edukacyjna. Zaledwie czterech spośród badanych uczniów nie miało żadnego opóźnienia szkolnego. Pozostali przystąpili do nauki w ośrodku z jedno-, dwu-, a nawet trzyletnim opóźnieniem, co może świadczyć o wcześniejszych trudnościach adaptacyjnych, deficytach edukacyjnych, problemach z frekwencją lub przerwach w nauce. Zjawisko opóźnień szkolnych może mieć bezpośredni wpływ na poziom aspiracji młodzieży, ich poczucie kompetencji i wiary w możliwość odniesienia sukcesu w edukacji i życiu zawodowym.

Środowisko społeczne wychowanków także wymaga szczegółowego omówienia. Zdecydowana większość pochodziła z miast powiatowych i miejskich, co wskazuje, że problemy wychowawcze nie są zjawiskiem ograniczonym do środowisk wiejskich. Wśród wychowanków dominowały osoby z rodzin wielodzietnych – niemal połowa wychowywała się w rodzinach mających troje lub więcej dzieci. Taki układ rodzinny może wiązać się z ograniczonymi zasobami materialnymi i czasowymi, jakimi dysponują rodzice w procesie wychowawczym, co z kolei może rzutować na stopień indywidualnego wsparcia udzielanego dziecku w zakresie edukacji i rozwoju osobistego.

Struktura rodzin wychowanków również wymaga refleksji. Choć 11 osób wychowywało się w rodzinach pełnych, aż 21 pochodziło z rodzin zrekonstruowanych, niepełnych lub takich, w których jedno z rodziców zmarło. Taka sytuacja może sprzyjać destabilizacji środowiska rodzinnego i poczuciu braku bezpieczeństwa emocjonalnego, co z kolei wpływa na proces socjalizacji i formowanie planów życiowych. Niestabilność rodzinna może również skutkować trudnościami w nawiązywaniu trwałych relacji z rówieśnikami i dorosłymi, co jest istotnym czynnikiem w kontekście aspiracji edukacyjnych i zawodowych.

Zebrane dane na temat poziomu wykształcenia rodziców wskazują na jego relatywnie niski poziom – szczególnie w przypadku matek, spośród których aż 14 posiadało jedynie wykształcenie podstawowe. U ojców dominowało wykształcenie zawodowe, ale sześciu nie miało wyuczonego zawodu. Niski poziom wykształcenia rodziców może przekładać się na brak odpowiednich wzorców edukacyjnych w środowisku domowym, a także ograniczoną umiejętność wspierania dzieci w nauce i rozwijaniu zainteresowań. Z drugiej strony, większość rodziców pracowała zawodowo, co może być oznaką zaangażowania w zapewnienie podstawowych potrzeb rodziny, choć nie niweluje to trudnej sytuacji materialnej – w 24 przypadkach dochody przypadające na jednego członka rodziny były niższe niż minimum socjalne, kwalifikujące do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej.

Badana grupa wychowanków stanowi specyficzny segment młodzieży licealnej, funkcjonujący w kontekście poważnych ograniczeń edukacyjnych, społecznych i rodzinnych. Ich sytuacja życiowa charakteryzuje się wieloczynnikowym ryzykiem wykluczenia społecznego, a zarazem potencjalnymi trudnościami w formułowaniu i realizacji aspiracji życiowych. Takie uwarunkowania wymagają kompleksowego podejścia wychowawczego i pedagogicznego, uwzględniającego nie tylko edukację formalną, ale również wsparcie w zakresie rozwoju osobistego, budowania pozytywnej tożsamości i umiejętności planowania przyszłości.

Rozszerzając analizę charakterystyki badanej grupy wychowanków o porównanie z młodzieżą licealną nieprzebywającą w placówkach resocjalizacyjnych, należy podkreślić istotne różnice warunkujące odmienne uwarunkowania rozwoju, systemy wartości, poziom aspiracji oraz trajektorie edukacyjne i życiowe. Porównanie takie pozwala lepiej zrozumieć specyfikę sytuacji badanych wychowanków, a także umożliwia wyodrębnienie czynników środowiskowych i instytucjonalnych, które wpływają na młodzież z różnych kontekstów wychowawczych.

Typowy uczeń liceum ogólnokształcącego, funkcjonujący w systemie edukacji powszechnej i mieszkający w środowisku domowym, najczęściej dorasta w warunkach zapewniających względną stabilność emocjonalną, organizacyjną i materialną. Oczywiście, nie należy idealizować tego obrazu – także w grupie młodzieży ogólnoszkolnej występują deficyty społeczne, problemy emocjonalne, a nawet przemoc domowa czy trudności psychiczne – jednak skala problemów, ich nagromadzenie i konsekwencje w zakresie edukacji, relacji interpersonalnych czy samooceny zwykle są mniejsze niż w przypadku wychowanków ośrodków resocjalizacyjnych.

Różnice uwidaczniają się już na poziomie postępów szkolnych. Uczniowie liceów publicznych w większości uczęszczają do szkół zgodnie z przewidzianym tokiem nauczania, bez przerw i opóźnień edukacyjnych. W badanej grupie wychowanków aż 28 z 32 osób miało różnego rodzaju opóźnienia – roczne, dwuletnie lub nawet trzyletnie. Taki stan rzeczy powoduje nie tylko trudności w osiąganiu wyników edukacyjnych, ale również osłabia motywację wewnętrzną, może rodzić poczucie niższości wobec rówieśników i prowadzić do wycofania z aktywności poznawczej. W przypadku uczniów ogólnoszkolnych taki problem występuje znacznie rzadziej i zwykle bywa szybciej kompensowany przez wsparcie rodziców lub nauczycieli.

Istotną różnicą jest także typ środowiska rodzinnego. Wychowankowie ośrodka najczęściej pochodzą z rodzin wielodzietnych, niepełnych, zrekonstruowanych bądź dotkniętych śmiercią jednego z rodziców. Wśród uczniów liceów ogólnokształcących więcej jest rodzin pełnych, często z tylko jednym lub dwojgiem dzieci. Taki układ sprzyja większej indywidualizacji procesu wychowawczego, a co za tym idzie – wyższemu poziomowi troski o rozwój emocjonalny i edukacyjny młodego człowieka. Z kolei w rodzinach wychowanków, jak wynika z danych, częściej występują trudności ekonomiczne, brak wykształcenia u rodziców, a co za tym idzie – brak kultury edukacyjnej i zawodowej, która mogłaby zostać przekazana dzieciom.

Poziom aspiracji życiowych jest kolejnym obszarem, w którym dostrzegalne są znaczące różnice. Młodzież wychowywana w środowiskach pozainstytucjonalnych częściej posiada sformułowane cele dotyczące przyszłości – zarówno edukacyjne (studia, kursy zawodowe), jak i zawodowe (konkretne zawody, pozycje na rynku pracy). Ich wyobrażenia o przyszłości bywają również bardziej realistyczne, oparte na obserwacji funkcjonujących wzorców w rodzinie czy lokalnej społeczności. U wychowanków ośrodków resocjalizacyjnych często aspiracje są mniej wyraźne, sformułowane ogólnikowo („chciałbym pracować”, „coś robić”), lub pozostają niesprecyzowane. Jest to efektem zarówno deficytów wychowawczych, jak i niskiego poziomu poczucia sprawczości oraz braku trwałych, pozytywnych wzorców.

W kontekście relacji rówieśniczych i zdolności interpersonalnych również można mówić o różnicach. Młodzież ogólnoszkolna ma zazwyczaj szerokie możliwości budowania relacji – nie tylko w klasie, ale również poza szkołą (koła zainteresowań, sport, media społecznościowe). Tymczasem wychowankowie ośrodków często funkcjonują w środowisku zamkniętym, silnie zhierarchizowanym, gdzie relacje społeczne są podporządkowane regułom instytucjonalnym. To może prowadzić do problemów z nawiązywaniem kontaktów, nieufności, a nawet agresji lub wycofania w kontaktach z osobami spoza ośrodka.

Nie bez znaczenia pozostaje także kwestia dostępności wsparcia instytucjonalnego i rodzinnego. W przypadku młodzieży ogólnoszkolnej bardziej powszechna jest obecność rodziców lub opiekunów w życiu ucznia – choćby poprzez kontakt ze szkołą, pomoc w odrabianiu lekcji czy wspólne planowanie przyszłości. W środowisku ośrodkowym tego rodzaju wsparcie bywa znikome lub nieobecne. Relacje z rodziną są często osłabione, oparte na sporadycznych kontaktach, a rola wspierająca przechodzi na wychowawców, którzy mimo najlepszych intencji nie są w stanie zrekompensować w pełni braku więzi emocjonalnych z rodziną.

Z powyższego porównania wyłania się obraz dwóch światów młodzieży licealnej – jednego funkcjonującego w warunkach względnej stabilności, drugiego obarczonego wieloma trudnościami o charakterze strukturalnym i indywidualnym. To porównanie ma nie tylko charakter analityczny, ale też praktyczny – pokazuje bowiem, jak istotne są działania kompensacyjne, profilaktyczne i wspierające, których celem powinno być wyrównywanie szans edukacyjnych i życiowych młodzieży funkcjonującej w trudnych warunkach.

4.6/5 - (5 głosów)

Realizowanie funkcji stymulującej szkoły

Realizowanie funkcji stymulującej wiąże się z faktem znamiennym dla społeczności ludzkich, występowanie osobowości o szczególnych, odmiennych cechach. Wśród społeczności uczniowskiej są to często dzieci o szerokich zainteresowaniach i uzdolnieniach, niekiedy również wybitnie utalentowani. Wnoszą oni do pracy dydaktycznej i wychowawczej wiele wartościowego ożywienia, ruchu i zmiany. Bywa, że są oni czynnikiem podnoszącym na wyższy poziom naukę szkolną. Należy zwrócić uwagę na fakt, że postęp techniczny, produkcyjny, kulturalny i naukowy dokonywał się i dokonuje właśnie dzięki nieprzeciętnych ludziom. Zatem dbałość o takich ludzi, stwarzanie warunków do rozwoju ich uzdolnień jest bardzo ważnym obowiązkiem społecznym szkoły. Funkcja stymulowania rozwoju uczniów wymaga gromadzenia i udostępniania wszelkich środków dodatkowych. Dotyczyć to może biblioteki, laboratoriów szkolnych, pracowni itp. Właściwa realizacja tej funkcji opiekuńczej zależy nie tylko od ilości i jakości nagromadzonych środków i formalnych możliwości udostępniania ich uczniom, ale również od wrażliwości nauczycieli zdolnych do dostrzegania osobliwości psychik uczniowskich, od ich umiejętności pobudzania zainteresowań. Duże znaczenia ma również tworzenia w klasach i szkole klimatu tolerancji, uznania dla inności i cenienia nieprzeciętności.

Kolejną ważną funkcją opiekuńczą szkoły jest kompensowanie braków rozwojowych uczniów. Występuje ona wtedy, gdy z powodu określonych braków materialnych, fizycznych, społecznych równowaga życiowa ucznia ulega zachwianiu, a jego rozwój pod pewnym względem zostaje zagrożony. Istotą tej funkcji jest likwidowanie najrozmaitszych zaburzeń w rozwoju ucznia, powstających w wyniku niewielkich wad fizycznych, w wyniku błędów i niedostatków pracy szkoły, przede wszystkim jednak mających źródło we wciąż występujących nierównościach społecznych. Nakłada to na szkoły między innymi obowiązek udzielania zapomóg materialnych, pomagania dzieciom mającym trudne warunki rodzinne przez umożliwianie im przebywania w świetlicy szkolnej, tworzenia zespołów korekcji fizycznej i kompletów korepetycyjnych wyrównujących zaniedbania szkolne. Przede wszystkim jednak funkcja ta wymaga od nauczycieli i służb opiekuńczych dużego uwrażliwienia nawet na najdrobniejsze deformacje i zaburzenia rozwoju uczniów, a nadto umiejętności ich dostrzegania, rejestrowanie i oceniania oraz konsekwentnego niwelowania ich.

Funkcja wychowania opiekuńczego należy do najstarszych i najbardziej trwałych zadań profilaktycznych szkoły. Ma ona na celu kształtowanie takich właściwości osobowości uczniów, które gwarantowałyby nie tylko ich zachowania nie powodujące negatywnych następstw, ale także ich świadomy współudział w działalności opiekuńczej. Realizowanie tej funkcji wymaga więc od pracowników pedagogicznych świadomego włączania celów i zadań wychowania opiekuńczego do najszerzej pojętych oddziaływań wychowawczych szkoły. Wychowanie opiekuńcze jako integralna część zarówno opieki, jak i wychowania, nie jest oczywiście procesem łatwym i prosty. Wymaga ono przemyślanych i wszechstronnych działań. Nie można go sprowadzać jedynie do werbalnego pouczania, instruowania, moralizowania czy dyscyplinowania.

Kolejną funkcją szkoły jest funkcja zabezpieczająca, która polega na czynieniu pobytu ucznia w szkole całkowicie bezpiecznym i to w najszerszym znaczeniu ? bezpiecznym biologicznie, medycznie, społecznie i psychicznie. Szkoła jako środowisko, w którym dziecko przebywa co najmniej jedną trzecią dnia, nie może zagrażać jego zdrowiu i życiu. Poza tym uczeń nie powinien w społeczności szkolnej czuć się zagrożonym, a szkoła nie może być dla niego obca.  Funkcja zabezpieczająca nakłada na szkołę dwa zasadnicze obowiązki: ciągłego rozpoznawania występujących zagrożeń oraz organizowania działalności ochronnej. W codziennej praktyce szkolnej funkcja ta bywa upraszczana przez sprowadzanie jej wyłącznie do dyżurów nauczycielskich oraz tzw. ubezpieczeń szkolnych w PZU.

Szkoła ma za zadanie także kierowanie szczególnie zagrożonych w rozwoju uczniów do wyspecjalizowanych instytucji opiekuńczych. Dotyczy to tylko najznaczniejszych zagrożeń, takich, które mogą prowadzić do zupełnych deformacji życia i osobowości uczniów. Takim działaniom powinny być poddane dzieci osamotnione, porzucone lub źle traktowane przez rodziców. Podczas pobytu dziecka w pogotowiu opiekuńczym zapewnia się mu opiekę pełną, podobną do tej, jaka ma miejsce w rodzinie. Funkcja ratownicza nie polega jedynie na wskazaniu odpowiednich instytucji opiekuńczych. Szkoła musi formalnie skierować sprawy poszczególnych uczniów do zajęcia się nimi przez określone instytucje, ponosząc przy tym współodpowiedzialność za ich losy.

Do realizacji wszystkich wyżej wymienionych funkcji szkoła powinna mieć odpowiednie warunki pomieszczeń kubaturowych, wyposażenie i dobrze przygotowaną kadrę. Jednak inne warunki będą występowały w szkole miejskiej, inne zaś w placówce wiejskiej, oddalonej od większych ośrodków kultury.

Podstawowym organem szkoły powołanym do rozpatrywania, oceniania i rozstrzygania spraw związanych z całokształtem jej statutowej działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej jest rada pedagogiczna. Członkowie rady sporządzają plan pracy dydaktyczno wychowawczej, który jest podstawą do prawidłowego realizowania omawianych funkcji szkoły wobec uczniów. Realizacja zadań dydaktycznych szkoły regulowana jest obowiązkowymi programami i planami, dlatego też przebiega mniej więcej prawidłowo. Znacznie trudniej zaś zorganizować w szkole działalność wychowawczą i opiekuńczą. Plany takie musza być mocna osadzone w rzeczywistości i warunkach konkretnej szkoły, której funkcjonowanie regulują. Powinny one być poprzedzone całoroczną charakterystyką aktualnego składu społecznego wychowanków, kadry pedagogicznej, a także warunków lokalowych, materialnych, organizacyjnych i środowiskowych danej placówki. Charakterystyka taka powinna uwzględniać oprócz poglądów rady pedagogicznej i wychowawców klas, także opinię przedstawicieli komitetów rodzicielskich, opiekunów organizacji młodzieżowych oraz reprezentantów środowiska lokalowego[1].

Każda szkoła powinna pod koniec roku szkolnego  dokonywać komplementarnej analizy sytuacji wychowawczej, dydaktycznej i opiekuńczej oraz formułować wynikające z tej analizy wnioski do pracy na przyszłość. Powinny one być ukierunkowane przede wszystkim na dobro uczniów.

[1] Cz. Berka, Wybrane elementy działania zorganizowanego w szkole podstawowej, „Oświata i Wychowanie” 1995, nr 1, s. 6-9.

5/5 - (2 głosów)

Funkcje opiekuńczo-wychowawcze szkoły

Poniżej prezentujemy zakończenie jednej z prac licencjackich.

Celem niniejszej pracy było ukazanie działalności opiekuńczo – wychowawczej Szkoły Podstawowej w Stąporkowie. Badaniami objęto 62 uczniów w wieku 13 i 14 lat oraz 32 nauczycieli tej placówki.

Głównym problemem pracy było wykazanie, w jaki sposób szkoła ta realizuje funkcje i zadania opiekuńczo – wychowawcze.

Jak powszechnie wiadomo szkoła jest, drugim obok domu, środowiskiem wychowawczym. Dzięki niej dziecko poznaje otaczającą je rzeczywistość i zwiększa się krąg jego interakcji społecznych. Dlatego też szkoła jest ważnym ogniwem procesu socjalizacji młodego pokolenia.

W szkole uczeń jest nie tylko podmiotem edukacji, ale również obiektem ciągłego wychowania i opieki ze strony pracowników tej placówki. Często szkoła stanowi teren działań  wychowawczo – opiekuńczych skierowanych na ucznia i jego rodzinę, jest miejscem kompensowania braków środowiskowych swoich wychowanków.

Zebrane materiały oraz opinie pracowników i rodziców dostarczyły cennych informacji, wzbogaciły wiedzę o wychowankach oraz umożliwiły uzyskanie odpowiedzi na podstawowe problemy.

Hipoteza główna pracy zakłada, że szkoła realizuje wszystkie założone funkcje i zadania opiekuńczo – wychowawcze. Na podstawie przeprowadzonych badań i obserwacji należy stwierdzić, że jest ona prawdziwa. Badana placówka, jak większość, boryka się z trudnościami natury finansowej, jednak w miarę możliwości stara się wypełniać wszystkie swe funkcje i zadania.

Problematyka wychowania znalazła odzwierciedlenie przede wszystkim w planach pracy szkoły. Zadania, jakie szkoła postawiła sobie w tym zakresie dotyczą: bezpiecznego poruszania się po drodze, współpracy z rodzicami, przeciwdziałania niedostosowaniu społecznemu, uczestnictwa uczniów w życiu kulturalnym. Zadania te są realizowane w codziennej pracy wychowawczej badanej szkoły.

Na podstawie wiadomości zaczerpniętych z badanych dokumentów, wywiadów z pracownikami szkoły i własnych obserwacji stwierdzono, że działalność opiekuńcza placówki jest dobrze realizowana. Przejawia się ona następująco: udzielanie zapomóg materialnych potrzebującym uczniom, prowadzenia akcji dożywiania, pomoc w odrabianiu prac domowych, organizowanie zajęć na świetlicy, ujawnianie i rozwijanie zainteresowań uczniów, a także kierowanie poszczególnych uczniów do specjalistycznych instytucji opiekuńczych.

Praca wychowawcza Szkoły Podstawowej w Stąporkowie realizowana jest natomiast przez organizowanie zajęć pozalekcyjnych w świetlicy i na powietrzu, organizowanie wycieczek, wyjść do kina i teatru, a także przez pogadanki i wykłady propagujące pozytywne wzorce zachowań.

Na podstawie wypowiedzi uczniów można stwierdzić, że sposób realizacji wyżej wymienionych zadań przez badaną placówkę zaspokaja w pełni ich potrzeby i oczekiwania. Powodują one zacieśnienia kontaktów między uczniami, a także rozwijają ich zainteresowania i zamiłowania.

Rodzice także są zwolnieni z działalności opiekuńczo – wychowawczej szkoły. W miarę swoich możliwości starają się utrzymać ciągły kontakt z nauczycielami i wychowawcami, a nawet pomagają w organizowaniu wyjazdów i wycieczek uczniów oraz uczestniczą we wszelkich uroczystościach szkolnych.

Na podstawie przeprowadzonych badań i obserwacji należy stwierdzić, że opisane działania podejmowane przez badaną placówkę wpływają korzystnie na wyniki pracy dydaktycznej nauczycieli. Powodują one bowiem lepsze samopoczucie wychowanków, co z kolei ma wpływ na ich aktywność na zajęciach i przyswajanie wiadomości. Wszelkie formy działalności opiekuńczej i wychowawczej nauczycieli sprzyjają także lepszemu poznaniu się dzieci, integracji grupy, chętnemu podejmowaniu wspólnych zadań oraz wzroście zaufania do nauczycieli i wychowawców.

Wyżej wymienione zadania Szkoła Podstawowa w Stąporkowie stara się realizować w miarę swoich możliwości. Nauczyciele dokładają wszelkich starań, aby zrekompensować pewne braki i niedociągnięcia w wyposażeniu szkoły. Rozumieją oni bowiem, że dziecko i jego przyszłość są najważniejsze w pracy pedagogicznej.

5/5 - (3 głosów)

Czynniki zewnętrzne ułatwiające realizację zadań wychowawczych

Dokonując próby określenia pozytywnych i negatywnych wpływów na realizację zadań wychowawczych w badanej placówce uwzględniono następujące czynniki:

  • bazę materialną i lokalową szkoły,
  • ilość pracowników w szkole,
  • stosunki rodziców do pracy szkoły,
  • złą sytuację finansową szkoły.

Uwzględniając pierwszy z wymienionych czynników brano pod uwagę ilość sal lekcyjnych, sal gimnastycznych, świetlicy oraz ich wyposażenie. Budynek wyposażony jest w salę gimnastyczną, świetlicę, bibliotekę szkolną z czytelnią, gabinet lekarski oraz stołówkę. Mieści się w nim 15 sal lekcyjnych. Klasy nauczania początkowego znajdują się na parterze jednopiętrowego budynku. Wszystkie izby są widne, część wyposażona jest w pomoce naukowe. Szkoła pracuje w układzie dwuzmianowym. Lekcje rozpoczynają się o 8.00 a kończą o godz. 15.50.

Z analizy sytuacji materialnej szkoły wynika, że jak większość szkół, cierpi ona na niedobory finansowe, co utrudnia pracę opiekuńczo – wychowawczą szkoły. Z opinii nauczycieli można wnioskować, że najbardziej utrudnia im pracę dydaktyczną brak odpowiednich pomocy naukowych. Brak środków finansowych uniemożliwia także niesienie pomocy dzieciom z rodzin ubogich. Czynniki utrudniające realizację zadań opiekuńczo – wychowawczych zostały zawarte w poniższej tabeli.

Tabela 1. Czynniki utrudniające realizację zadań opiekuńczo-wychowawczych szkoły w opinii nauczycieli

Czynnik utrudniający pracę Liczba nauczycieli (L) %
Niedobory finansowe 23 71,9
Brak odpowiednich pomocy naukowych 4 12,5
Złe warunki lokalowe 2 6,2
Złe zachowanie uczniów 3 9,4

Źródło: Opracowanie własne

Nauczycieli badanej placówki wypowiadali się także na temat czynników, które przyczyniają się do lepszego wykonywania zadań postawionych szkole. 20 z nich czyli (62,5%) twierdziło, że decydującą rolę odgrywa tu pozytywne zastawienie samego personelu. 21,9% wskazało na własną inicjatywę. Cztery osoby (12,5%) uważają, że duże znaczenie dla efektywności realizowanych funkcji opiekuńczo – wychowawczych przez szkołę ma współpraca z rodzicami. Tylko jedna badana osoba powiedziała, że duże znaczenie mają dobre chęci uczniów. Wyniki te zostały zawarte w tabeli 2.

Tabela 2. Czynniki ułatwiające pracę opiekuńczo-wychowawczą szkoły

Czynnik ułatwiający pracę Liczba nauczycieli (L) %
Pozytywne nastawienie nauczycieli 20 62,5
Własna inicjatywa 7 21,9
Współpraca z rodzicami 4 12,5
Dobre chęci uczniów 1 3,1

Źródło: Opracowanie własne

Analiza powyższa wykazała, że nauczyciele mimo pewnych braków i uniedogodnień starają się w pełni realizować postawione im zadania.

Analiza czynników wpływających na realizację zadań wychowawczych w badanej placówce ujawnia istotne problemy oraz pozytywne aspekty wspierające pracę szkoły.

Jednym z głównych problemów, który wpływa na realizację zadań wychowawczych, są niedobory finansowe. Większość nauczycieli wskazuje, że brak odpowiednich funduszy ogranicza dostęp do niezbędnych pomocy naukowych i utrudnia udzielanie wsparcia dzieciom z rodzin o niskich dochodach. Taki stan rzeczy znacząco obniża efektywność działań dydaktycznych i wychowawczych, pogłębiając problemy związane z nierównościami edukacyjnymi.

Drugim istotnym utrudnieniem jest brak odpowiednich pomocy naukowych. Nauczyciele zauważają, że niewystarczające wyposażenie szkół w materiały dydaktyczne wpływa negatywnie na jakość nauczania i możliwość prowadzenia efektywnych zajęć. Brak nowoczesnych pomocy naukowych utrudnia uczniom przyswajanie wiedzy oraz rozwijanie umiejętności, co może hamować ich postępy edukacyjne.

Złe warunki lokalowe, choć mniej wskazywane przez nauczycieli, również mają wpływ na komfort nauczania. Niewłaściwe warunki w salach lekcyjnych mogą wpływać na atmosferę w klasie i utrudniać prowadzenie zajęć. Jednakże, w porównaniu do problemów finansowych i braku pomocy naukowych, są one mniej istotnym czynnikiem.

Problem złego zachowania uczniów jest również wymieniany jako utrudnienie, ale jest to kwestia o mniejszym wpływie na ogólną sytuację. Niewłaściwe zachowanie uczniów może wpływać na atmosferę w klasie i zakłócać proces nauczania, ale nie jest to problem dominujący w analizie.

W kontekście czynników ułatwiających realizację zadań wychowawczych, najważniejsze znaczenie ma pozytywne nastawienie nauczycieli. Większość nauczycieli uważa, że ich zaangażowanie i pozytywne podejście do pracy są kluczowe dla efektywności działań wychowawczych. To nastawienie pomaga w przezwyciężaniu trudności i realizacji zadań, mimo istniejących problemów.

Własna inicjatywa nauczycieli jest również ważnym czynnikiem wspierającym. Kreatywność i chęć wprowadzania nowych metod w nauczaniu mają istotny wpływ na poprawę jakości pracy wychowawczej. Nauczyciele, którzy podejmują dodatkowe działania i poszukują nowych rozwiązań, przyczyniają się do lepszego funkcjonowania szkoły.

Współpraca z rodzicami, choć mniej istotna niż pozytywne nastawienie nauczycieli, również odgrywa ważną rolę. Dobre relacje z rodzicami mogą wspierać proces wychowawczy, poprzez lepsze zrozumienie potrzeb uczniów i wspólne działanie na rzecz ich rozwoju.

Dobre chęci uczniów są najmniej wpływowym czynnikiem ułatwiającym realizację zadań wychowawczych. Chociaż motywacja uczniów ma wpływ na atmosferę w klasie i proces nauczania, nie jest ona decydująca w kontekście ogólnych trudności i wsparcia dla działań wychowawczych.

Kluczowe dla efektywności realizacji zadań wychowawczych są pozytywne nastawienie nauczycieli i ich własna inicjatywa. Problemy finansowe i brak pomocy naukowych pozostają głównymi wyzwaniami, które wymagają rozwiązania, aby poprawić jakość edukacji i wsparcia dla uczniów. Współpraca z rodzicami oraz poprawa warunków lokalowych mogą dodatkowo wspierać proces wychowawczy, ale są mniej kluczowe w kontekście obecnych wyzwań.

5/5 - (3 głosów)