Tagi: prace magisterskie

Maj 02

Zawody w opinii przedszkolaków

Związek ze znajomością zawodów miało również pytanie o treści: Skąd zdobywasz wiedzę o pracy i zawodach? Badani respondenci podali kilka źródeł, z których czerpią wiedzę o świecie pracy i świecie zawodów. Zgromadzone dane, ilustrujące wypowiedzi dziewczynek przedstawia |Wykres nr 39|:

Wykres nr 39. Źródło wiedzy o pracy i zawodach – dziewczynki.

1

Źródło: opracowanie własne.

Dziewczynki gromadzą wiedzę na temat pracy i zawodów, głównie od swoich rodziców. Takiej odpowiedzi udzieliło 42% (5 osób) respondentek. Po 25% (po 3 osoby) za źródło informacji uznaje przede wszystkim telewizję oraz obserwację. Zaledwie jedna dziewczynka nie potrafiła udzielić odpowiedzi na zadane pytanie.

Powyższe dane wskazują na to, że to rodzice są głównym źródłem wiedzy o pracy i zawodach. Zwykle oni są dla dziecka największym autorytetem, który stanowi wzór do naśladowania, nie dziwi więc fakt, że środowisko rodzinne przekazuje dziecku niezbędną wiedzę z zakresu preorientacji zawodowej. Niestety w wypowiedziach dzieci pojawiła się również telewizja, która według mnie nie powinna być zbyt często oglądana przez dzieci, a jeśli już, to tylko pod kontrolą osoby dorosłej. Ciekawe wydają się natomiast opinie dzieci, na temat obserwacji. Myślę, że pozytywnym przejawem jest zdobywanie wiedzy i nauka za pomocą osób z bliskiego otoczenia.

Wypowiedzi chłopców również były interesujące, ich zakres ilustruję w poniższym wykresie.

Wykres nr 40. Źródło wiedzy o pracy i zawodach ? chłopcy.

2

Źródło: opracowanie własne.

Zarówno u dziewczynek, jak i u chłopców najczęściej pojawia się odpowiedź: rodzice 62% (5 osób). Na drugim miejscu także znalazła się telewizja 25% (2 osoby), w dalszej kolejności ulokowane zostało przedszkole 13% (1 osoba).

Odpowiedzi u dziewczynek i chłopców są podobne, co świadczy o tym, że płeć nie odgrywa znaczącej roli w pozyskiwaniu informacji o świecie pracy i świecie zawodów. Wiedzę na ten temat dzieci czerpią głównie od rodziców, z telewizji i z przedszkola. Należy podkreślić, że są to trzy ?środowiska?, z którymi mają one największą styczność.

Obszar zagadnień preorientacji zawodowej prezentuje treść kolejnego pytania, dotyczącego uznawania zawodów zdaniem dzieci za najciekawsze. Odpowiedzi dziewczynek prezentują się w następujący sposób |Wykres nr 41|:

Wykres nr 41. Najciekawsze zawody w opinii dziewczynek.

3

Źródło: opracowanie własne.

Zdaniem respondentek, najciekawsze zawody to: nauczyciel oraz lekarz. Taką odpowiedź udzieliło po 25% dziewczynek (2×3 osoby). Następny w kolejności jest sędzia oraz modelka, tak odpowiedziało po 17% respondentek (po 2 osoby). Dwie osoby z badanej grupy (16%), uważają, że najciekawszy zawód, to aktor.

Wydaje mnie się, że odpowiedzi są wynikiem kontaktu z przedstawicielami różnych zawodów. Z nauczycielem widują się w przedszkolu, kojarzy im się on z osobą miłą, organizującą ciekawe zabawy, potrafiącą nauczyć i wysłuchać. W przypadku lekarza, można przypuszczać, że gro małych dzieci, które uczęszcza do przedszkola, często choruje i w związku z tym odbywa wizyty u specjalisty. Ten fascynuje je poprzez badanie ciekawymi narzędziami i instrumentami, wypisywanie recepty itp. Najmłodsi niejednokrotnie w swoich zabawach naśladują oba te zawody, a szczególnie dziewczynki, które cechuje instynkt opiekuńczy.

Moim zdaniem wybór sędziego, modelki i aktora podyktowany był tym, że dziecko widziało osoby wykonujące ten zawód w telewizji, gdyż nie są to zawody, z którymi dzieci częstą mają styczność.

Chłopcy wybierali typowo męskie profesje, ich zamiłowanie zapewne podyktowane było znajomością treści z bajek, gier oraz opowiadań. Prezentowane dane przedstawiam w poniższym wykresie.

Wykres nr 42. Najciekawsze zawody zdaniem chłopców.

4

Źródło: opracowanie własne.

W kategorii najciekawszego zawodu, największą popularnością cieszył się strażak. Wybrała go połowa chłopców, czyli 4 osoby. Tuż za nim ulokował się policjant 25% (2 osoby) i żołnierz 25% (2 osoby). Można przypuszczać, że zawody te robią na chłopcach wrażenie ? w przypadku policjanta oraz żołnierza, ze względu na mundur i broń, a u strażaka z powodu stroju, hełmu oraz wozu strażackiego.

Związek z preorientacją zawodową i marzeniami o zawodzie miało pytanie, kim dzieci chcą zostać jak dorosną. Respondenci poproszeni zostali również o wyjaśnienie swojego wyboru.

Wypowiedzi dziewczynek przedstawia |Tabela nr 9|:

Tabela nr 9. Marzenia o zawodzie według opinii dziewczynek.

Lp.

Zawód

Dlaczego?

1.

Fryzjerka bo to „fajny” zawód

2.

Dentystka bo lubię chodzić do   dentysty

3.

Projektantka   mody bo   lubię ubrania

4.

Kwiaciarka bo   kocham kwiaty

5.

Pielęgniarka nie   wiem

6.

Pielęgniarka bo   lubię ludzi

7.

Doktor bo   to „fajny” zawód

8.

Fryzjerka bo   lubię fryzury

9.

Nauczycielka bo   lubię mówić

10.

Modelka bo   lubię ładnie wyglądać

11.

Kwiaciarka bo   kwiaty ładnie pachną

12.

Fryzjerka bo   mam ładne włosy

Źródło: opracowanie własne.

Dziewczynki najchętniej wykonywałyby zawód fryzjerki, kwiaciarki oraz pielęgniarki. Wytłumaczenie, dlaczego właśnie ten zawód, zazwyczaj rozpoczynały od słów: ?bo lubię ??. Małe dzieci nie planują swojej przyszłej pracy ze względu na korzyści majątkowe, tylko zgodnie z tym, jakie posiadają marzenia i zainteresowania.

Wyniki chłopców także umieszczone zostały w układzie tabeli, którą prezentuje poniżej.

Tabela nr 10. Marzenia o zawodzie według opinii chłopców.

Lp.

Zawód

Dlaczego?

1.

Detektyw bo lubię oglądać serial   „Detektywi”

2.

Kwiaciarz bo   lubię kwiaty

3.

Żołnierz bo lubię strzelanie

4.

Piłkarz bo   lubię oglądać mecze

5.

Piłkarz bo lubię grać

6.

Żołnierz bo się „fajnie” strzela

7.

Strażak bo to „fajny” zawód

8.

Strażak bo ratuje ludzi

Źródło: opracowanie własne.

Chłopcy przede wszystkim chcieliby być piłkarzem, strażakiem lub żołnierzem. Wyjaśnienie wyboru również argumentowali słowami: „bo lubię” lub „bo to fajny zawód”. Tylko jeden respondent udzielił odpowiedzi bardziej rozwiniętej, że chciałby być strażakiem, bo ratuje on ludzi.

Pytanie o przyszłość zawodową dzieci w wieku przedszkolnym wiąże się z zakresem wykonywania danej czynności. W związku z powyższym, dzieci zapytane zostały o to, czy wiedzą, co trzeba zrobić, aby wykonywać zawód, który wymieniły, jako swój wymarzony. Odpowiedzi dziewczynek przedstawia |Wykres nr 43|:

Wykres nr 43. Zdanie dziewczynek na temat tego, co trzeba zrobić, aby wykonywać wybrany przez siebie zawód.

5

Źródło: opracowanie własne.

Powyższe wyniki wykazują, że dziewczynki są świadome tego, że aby wykonywać dany zawód, należy przede wszystkim zdobyć wykształcenie. Nie mniej ważne staje słuchanie i czerpanie wiedzy od innych osób. Respondentki za najważniejsze w kolejności uznały: naukę 41% (5 osób), posiadanie studiów 25% (3 osoby) i chęć słuchania 17% (2 osoby).  Dwie dziewczynki (17%) nie udzieliły żadnej odpowiedzi na zadane pytanie.

Odpowiedzi chłopców były prawie jednogłośne, również wspominali oni przede wszystkim o edukacji. Zgromadzone dane ilustruje |Wykres nr 44|.

Wykres nr 44. Zdanie chłopców na temat tego, co trzeba zrobić, aby wykonywać wybrany przez siebie zawód.

6

Źródło: opracowanie własne.

Większość chłopców, bo aż 75% (6 osób) jednogłośnie odpowiedziała, że aby wykonywać zawód, który wybrali za wymarzony, należy chodzić do szkoły. Pozostałe 25% (2 osoby) stwierdziło, że nie wiedzą, jakie warunki trzeba spełnić, by wykonywać zdeklarowany przez siebie zawód.

Zagadnienie preorientacji zawodowej wiąże się także z dziecięcymi marzeniami o zawodzie. Jej miejsce uwidacznia się w ich fascynacjach o danym zawodzie. Zadając dzieciom pytanie czy z wybranym przez ciebie zawodem wiążą się jakieś marzenia chciałam sprawdzić, jaki procent badanej grupy wiąże swoje marzenia ze światem pracy i światem zawodów. Większość respondentów, bo aż 80% (16 osób), odpowiedziało, że wybór zawodu, który chcą wykonywać w przyszłości, wiąże się z ich marzeniami. Jedynie 20% dzieci (4 osoby), nie umiało odpowiedzieć na to pytanie. Na kolejną kwestię: Czy chciałbyś/chciałabyś, żeby twoje marzenie o zawodzie w przyszłości spełniło się i dlaczego wszystkie dzieci, jednogłośnie odpowiedziały, że chcą, aby ich marzenie o zawodzie w przyszłości się spełniło. W związku z powyższym, należy podkreślić, że marzenia o zawodzie mają zasadniczy związek z preorientacją zawodową.

Punkt widzenia związany z preorientacją zawodową łączy się także z otoczeniem, w jakim przebywa dziecko. Zadałam respondentom pytanie odnoszące się do zawodu wykonywanego przez rodziców.  Miało ono na celu sprawdzenie, czy dzieci wiedzą, jakie zawody wykonują ich rodzice. Dokładnie 55% (11 osób), opisywało czynności, jakie wykonują ich rodzice w pracy, bez podania konkretnej nazwy zawodu. Przykładowo: mama pracuje przy komputerze; mama pracuje w kuchni; tata jest w biurze, buduje domy, reperuje samochody itp. Jedynie 20% (4 osoby) wymieniło zawody obojga rodziców, podając ich poprawną nazwę, a 25% (5 osób) odpowiedziała tylko: nie wiem.

Na kwestię: Co robi twój tata i mama w pracy dziewczynki potrafiły, bardziej niż chłopcy, opowiedzieć o czynnościach, które wykonuje mama, a chłopcy lepiej niż dziewczynki, umieli scharakteryzować czynności wykonywane przez tatę. Dzieci chętnie opowiadały o działaniach, jakie wykonują ich rodzicie, ale nie zawsze były one precyzyjnie sformułowane. Ich odpowiedzi często miały formę ogólnikową, np. tata robi coś w komputerze, mama pracuje z ludźmi.

Zadając pytanie: Czy rodzice opowiadają ci o pracy, którą wykonują większość dzieci 65% (13 osób), odpowiedziała, że rozmawia z rodzicami o ich pracy, a temat jest ciekawy i interesujący. Reszta grupy badawczej, czyli 45% (9 osób) nie rozmawia z rodzicami o pracy, a jeśli coś na ten temat usłyszą, to zaraz zapominają.

Obszar preorientacji zawodowej zawiera się także w dziecięcych wytworach pracy. Zakres czynności domowych, jakie wykonują najmłodsi ma w tym przypadku niebagatelne znaczenie. Respondenci usłyszeli pytanie dotyczące tego, czy pomagają rodzicom w domowych obowiązkach. Zdecydowana większość, bo aż 80% (16 osób), pomaga rodzicom, ale część z odpowiadających podkreśliła, że nie robi tego z przyjemnością. Chłopcy wspominali, że rodzice każą im sprzątać, a oni wolą grać w piłkę, a dziewczynki mówiły np. że muszą pomagać, bo nie dostaną ulubionej lalki. Pozostałe 20% (4 osoby) stwierdziło, że nie ma w domu żadnych obowiązków, ale chce pomagać i nie czeka na polecenia rodziców.

Kolejne pytanie z zakresu wytworów pracy odnosiło się do rodzaju czynności domowych i obowiązków, które dzieci lubią najbardziej wykonywać. Część przedszkolaków podawała czynności, które wiązały się z zawodem, wymienianym jako ten wymarzony. Obowiązki domowe określane były nie jako czynności, które muszą wykonywać i które niejako są nakazem, ale takie, które lubią. Przykładowo: opiekuje się zwierzątkami; sprzątam pokój i dbam o swoje zabawki; opiekuję się moim młodszym braciszkiem; piekę z mamą ciasto; dbam o kwiaty w domu.

Miejsce preorientacji zawodowej określają także dziecięce zabawy, których nie można pominąć przy jej omawianiu. Ostatnie pytanie z kwestionariusza wywiadu dotyczyło ulubionych zabaw najmłodszych. Jedynie 25% dzieci (5 osób) powiązało zabawę z marzeniami zawodowymi. Pozostałe odpowiedzi znacznie odbiegały od tych mających z nimi związek. Dzieci podawały zupełnie inne zabawy i czynności, niż te, które wymieniały poprzednio. Te, wiążące się zawodowymi aspiracjami, przedstawiają się następująco: chłopcy – lubię grać w piłkę (piłkarz), strzelać z pistoletów (żołnierz) i bawię się wozami strażackimi (strażak), dziewczynki – lubię się przebierać (modelka) i czesać swoje lalki (fryzjer).

Wyobrażenia i spostrzeżenia dzieci odnośnie ludzkiej pracy wyrażone zostały także w ich pracach plastycznych, do których należały rysunki. Najmłodsi,w trakcie przebiegu badań, poproszeni zostali o narysowanie wybranego przez siebie przedstawiciela zawodu. Dowolność wyboru sprawiła, że na kartkach papieru pojawiali się pracownicy z różnych dziedzin gospodarczych.

Przypuszczam, że większość prac przedstawia zawód, jaki dzieci chciałyby wykonywać w przyszłości. Pojawiła się m.in.fryzjerka, kwiaciarka, piłkarz, żołnierz, policjant itp., a więc te, które dzieci wymieniały, jako wymarzone.

Przedstawione postacie, w dużym stopniu odzwierciedlają rzeczywiste zawody, bowiem na rysunkach pojawiły się także narzędzia pracy, jakie wykorzystywane są do danego zawodu. Wkład pracy dzieci świadczy o tym, że wykonały one zadanie z dużą starannością i sumiennością.

Do niniejszej pracy dołączam kilka najciekawszych rysunków, jakie wykonały dzieci w wieku przedszkolnym.

0
comments

Mar 15

Metody, techniki i narzędzia badawcze

W pedagogice istnieje duża swoboda w klasyfikowaniu metod, technik i narzędzi badawczych. W literaturze metodologicznej S. Nowak za metodę badań empirycznych rozumie ?[?] określony, powtarzalny sposób uzyskiwania pewnego typu informacji o rzeczywistości, niezbędnych do rozwiązania określonego typu problemu badawczego, szukanie odpowiedzi na pytanie określonego rodzaju przez szeroko przyjmowaną obserwację rzeczywistości.?[1] Według M. Łobockiego metody są zazwyczaj ? [?] pewnym ogólnym systemem reguł, dotyczących organizowania określonej działalności badawczej, tj. szeregu operacji poznawczych i praktycznych, kolejności ich zastosowania, jak również specjalnych środków i działań skierowanych z góry na założony cel badawczy?.[2]

            Rozumienia techniki badań, która obejmuje znacznie bardziej szczegółowe czynności praktyczne, często nie da się jednoznacznie ustalić. Studiując literaturę metodologiczną, doszukałam się niejednoznacznych stwierdzeń dotyczących klasyfikacji metody i techniki badawczej. M. Łobocki twierdzi również, że metody i techniki badawcze w żaden sposób się nie wykluczają, a często uzupełniają się. [3] Odmienne podejście do rozumienia technik wykazuje W. Zaczyński, który twierdzi, że techniką badawczą powinno się nazywać poszczególne odmiany określonych metod badawczych. [4]

Trudno jest dokonać jednoznacznej klasyfikacji metod i technik badawczych, wśród polskich metodologów nie ma w tym względzie zgodnych spostrzeżeń.

Z metodą i techniką badań empirycznych ścisły związek ma narzędzie badawcze. W literaturze metodologicznej przez narzędzie badawcze rozumie się przedmiot, który ma posłużyć do realizacji wybranej techniki badawczej.[5] Rodzaj zastosowanego narzędzia badawczego musi być warunkowany wcześniejszym doborem odpowiedniej metody i techniki badawczej.

W badaniach pedagogicznych istnieje dowolność w wykorzystywaniu metod i technik badawczych. Przeprowadzając własne badania posłużyłam się metodą sondażu diagnostycznego oraz badaniem dokumentów.

Metoda sondażu diagnostycznego jest ?[?] sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych ? posiadających znaczenie wychowawcze ? w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje.?[6]

Do metody sondażu diagnostycznego wykorzystałam technikę badania ankietowego, narzędziem badawczym stał się kwestionariusz ankiety. Analizując definicję pojęcia ?ankieta? powołałam się na słowa Tadeusza Pilcha, który określa ją jako ?[?] technikę gromadzenia informacji, polegającą na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera.?[7]

Metodę sondażu diagnostycznego wybrałam także do wykorzystania techniki wywiadu, który jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami w oparciu o przygotowany wcześniej kwestionariusz ankiety (stanowi on narzędzie badawcze w mojej pracy). Według T. Pilcha wywiad uważany jest za jedną z najczęściej występujących technik w badaniach, czyli stanowi jedną z technik sondażu diagnostycznego[8].

Za pomocą wywiadu można zbierać informacje podobne jak w ankiecie, jednak jego przewaga skupia się na bezpośrednim kontakcie z badaną osobą. Dzięki temu, stworzyć można przyjazną atmosferę, która skłania badanego do udzielania bardziej szczerych odpowiedzi.

W badaniach wykorzystałam wywiad zbiorowy, który polega na rozmowie badacza z określoną grupą respondentów, którzy powinni charakteryzować się określoną jednorodnością (w moim przypadku były to dzieci w wieku przedszkolnym). [9] Rozmowa z respondentami miała formę wywiadu ukierunkowanego według wcześniej przygotowanego kwestionariusza wywiadu.

Trzecia metoda badawcza, jaką wykorzystałam w pracy, to badanie dokumentów i materiałów. Służy ona przede wszystkim do gromadzenia wstępnych, opisowych oraz ilościowych informacji o badanej instytucji lub zjawisku wychowawczym. Może dotyczyć także poznawania biografii jednostek i opinii, jaka wyrażona może zostać w dokumentach. Występuje ona u takich metodologów, jak: T. Pilch[10], M. Łobocki[11] czy chociażby T. Nowacki[12].


[1] S. Nowak, Metodologia badań socjologicznych. Warszawa 1970, PWN, s. 237.

[2] M. Łobocki, op. cit., s. 115.

[3] tamże.

[4] W. Zaczyński, op. cit., s. 17.

[5] M. Łobocki, op. cit., s.28.

[6] T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa 2001, Wyd. Akademickie ?Żak?, s. 80.

[7] tamże, s. 96.

[8] tamże, s. 125.

[9] K. Żegnałek Metodologia dla autorów prac licencjackich i magisterskich z pedagogiki. Wyd. Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP. Warszawa 2010, s.125.

[10] T. Pilch Zasady?, op. cit.

[11] M. Łobocki Zarys?, op. cit.

[12] T. Nowacki, Metodologia?, op.cit.

0
comments

Mar 11

Podstawowe formy uczenia się

Aby zobrazować podstawowe formy uczenia się przedstawiam je według poniższego schematu.

Rysunek nr 1. Podstawowe formy uczenia się.

prace

Źródło: Opracowanie własne na podstawie zgromadzonych materiałów.

Dla wychowania przedszkolnego w zasadzie wszystkie formy uczenia się wpływają na aktywność dziecka. Największe oddziaływanie w procesie preorientacji zawodowej mają czynności o charakterze naśladowniczym oraz wykonywane w formie różnorodnych działań.

Praca – trzecia forma działalności człowieka- sprowadza się do kategorii ?pracy zawodowej?. Można ją określić, jako działalność ludzką, organizowaną społecznie tak, aby prowadziła do powstania wytworów i usług podnoszących jakość życia jednostki. Pojmowana w ten sposób, dotyczy głównie osób dorosłych i wiąże się z całym okresem ich aktywności zawodowej. Praca zawodowa wypełnia człowiekowi znaczną część życia i często decyduje o jego kształcie i wyrazie. Myślenie o niej jest naturalną i nieodłączną właściwością rodu ludzkiego. Stanowi szczególny rodzaj działania, jest niezwykle ważna i potrzebna każdemu człowiekowi. Praca jest podstawowym miernikiem wartości człowieka, stanowi możliwość okazania właściwości osobowych człowieka. Jest działaniem związanym ze światem materialnym nastawionym na zaspokajanie ludzkich potrzeb, zarówno podstawowych jak i wyższych.

Praca podejmowana dobrowolnie czyni człowieka społecznie wartościowym i dojrzałym, dlatego wszelkie wartości pracy powinny być uświadamiane dzieciom w wieku przedszkolnym.[1]

          Zabawa, nauka i praca ? główne formy działalności człowieka ? mają jeden po drugim decydujące znaczenie w poszczególnych etapach rozwoju ontogenetycznego. W okresie przedszkolnym dominuje przede wszystkim zabawa, ale w życiu dziecka występują również i te elementy, które w późniejszym wieku nabiorą charakteru nauki i pracy.


[1] S. Kunowski, Podstawy współczesnej pedagogiki. Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 2004, s. 211.

0
comments

Paź 21

Procesy wychowawcze

Wszelkie procesy wychowawcze, konkretne czynności nauczycieli i uczniów zachodzą zawsze w określonych sytuacjach. Można je podzielić na sytuacje optymalne, bardzo sprzyjające realizacji celów, sytuacje normalne ? średnio sprzyjające, o czynnikach pozytywnych i negatywnych oraz sytuacje trudne, czyli ograniczające czynności dydaktyczno ? wychowawcze i osiągnięcia uczniów[1].

Rola wychowania w funkcjonowaniu szkoły jest bardzo duża. Aby mogła spełniać ona dobrze funkcje wychowawcze musi się zmienić styl programowania pracy każdej szkoły. Szkoła musi odzyskać margines swobody. Poza tym szkoła powinna się stać miejscem pielęgnowania wartości ogólnoludzkiej, gdzie będzie czas i miejsce na zastanowienie się nad rodzinnym życiem. Należy również zmienić orientację życiową młodzieży. Dzięki wychowaniu powinny zmienić się uznawane wzory życia i awansu społecznego, z orientacji ?mieć? na ?być?, z orientacji roszczeniowych na aspiracyjne. Powinna też nastąpić koncentracja działalności wychowawczej szkoły na zadaniach i konkretnych czynnościach, a nie tylko na osobie wychowanka. Ważne takie jest akceptowanie w wychowaniu nastawienia na przyszłość, a nie tylko na przeszłość i teraźniejszość ? czego konsekwencją powinien być rozwój myślenia innowacyjnego i twórczego[2].

Wynika z tego więc, że szkoła powinna stymulować sytuacje wychowawcze. Polega to na stwarzaniu przez nauczyciela warunków sprzyjających pożądanej aktywności uczniów. W praktyce szkolnej można wykorzystać różnorodne bodźce stymulujące działalność dzieci i młodzieży, między innymi przez powierzanie uczniom różnych ról i funkcji w klasie i szkole, urządzanie imprez, wystaw, olimpiad przedmiotowych, zawodów, pracę w samorządzie i innych organizacjach, organizowanie czasu wolnego[3].

Z powyższego wynika, że wychowanie jest ważnym procesem społecznym. Stanowi ono jeden z podstawowych zadań, jakie powinna realizować szkoła. Jest to bardzo ważne funkcja, gdyż szkoła, obok rodziny jest najważniejszym, a niejednokrotnie jedynym, środowiskiem wychowującym.


[1] T. Tomaszewski, Psychologia, Warszawa 1975, s. 105

[2] M. Maciaszek, Być dobrym nauczycielem, ?Problemy opiekuńczo ? wychowawcze?, 1992, nr 5-6, s. 200-203

[3] J. Jerzak, Kształcenie psychologiczne nauczycieli, Warszawa 1988, s. 95

1
comments

Paź 04

Klasyfikacja postaw rodzicielskich

Na uwagę zasługuje klasyfikacja postaw rodzicielskich według M. Ziemskiej. Model stworzony przez nią zawiera prawidłowe, nieprawidłowe, właściwe i niewłaściwe postawy. Na obwodzie koła znalazły się postawy rodzicielskie pozytywne, zaś przy wierzchołkach kwadratu główne typy postaw niewłaściwych. Zachowania o charakterze pozytywnym znalazły się na obwodzie koła, gdyż nie wykluczają się wzajemnie, ale współdziałają ze sobą, choć z różnym nasileniem. Pozytywnym postawom na przeciwległym biegunie odpowiadają postawy negatywne, czyli: uznaniu praw – nadmierne wymaganie, rozumnej swobodzie – nadmierne chronienie, współdziałaniu – unikanie, akceptacji – odtrącenie.[1] Obrazuje to rysunek 1.

Rysunek 1. Typy postaw rodzicielskich wg M. Ziemskiej.

Źródło: M. Ziemska, Rodzina i dziecko, Warszawa 1986, s. 182.

Nieco inny model Kolisty Schaefera. Tworząc go oparł się on na własnym materiale empirycznym i osiągnięciach innych autorów. Poszczególne postawy autor przedstawił jako zbliżające lub oddalające od uznanych za podstawowe wymiary: autonomia – władza, wrogość – miłość. W sposób obrazowy przedstawia to schemat 2.

Rysunek 2. Model postaw rodzicielskich wg Schaefera

Źródło: M. Ziemska, Rodzina i dziecko, Warszawa 1986, s. 171.

Z powyższej analizy wynika, że można wyróżnić wiele postaw rodzicielskich. Mają one podstawowy wpływ na zachowanie dzieci. W rodzinach z problemami alkoholowymi trudno jednak o pozytywne postawy i zachowania wobec dzieci.


[1]  M. Ziemska, Postawy rodzicielskie…, s. 182.

0
comments

Wrz 13

Rola wychowawcy w szkole

Rola wychowawców w procesie wychowania jest dziś o wiele trudniejsza niż dawniej, ponieważ zadania wychowania nie są tak wyraźnie sprecyzowane jak to było niegdyś. W przeszłości zadaniem pedagoga było realizowanie ogólnych celów wychowania wyznaczonych przez społeczeństwo, dziś muszą uczestniczyć w ich określaniu. Treścią celów są zawsze wartości nadrzędne a więc: sprawiedliwość, wolność, godność, samorealizacja i integralność. Jeżeli wychowawca często interweniuje w kontakty pomiędzy dziećmi, czuje się odpowiedzialny za wszystko, co się dzieje z dziećmi, dąży do posiadania jak największej ilości informacji o nich, stara się wywierać wpływ na wszelkie elementy życia szkolnego można powiedzieć, iż odznacza się wysokim poziomem kontroli nad zachowaniem podopiecznych. W takim układzie dzieci czują się stale pod obserwacją. Przeciwieństwem tej postawy jest pozostawienie dziecku dużego pola swobody, w ramach którego możne ono realizować swoje dążenia, wykazywać inwencję, uczyć się samodzielności i odpowiedzialności za własne czyny. Rola dorosłego polega w tym przypadku na stworzeniu warunków dla zabawy lub pracy, sugerowaniu pewnych form aktywności i zdecydowanych interwencji w sytuacjach szczególnych, wymagających jego obecności.
Istotnym warunkiem skutecznego wychowania jest umiar zarówno w pozostawieniu dzieciom swobody, jak i w stosowaniu wobec nich przymusu. Jest to szczególnie ważne, ponieważ swoboda i przymus są stałymi atrybutami wychowania. Wychowanie, szkoła nie może być szkołą zabawy, łatwości, gry, ale musi być szkołą wysiłku, pokonywania trudności, wyrzeczenia się, przymusu. Rozumie się nie przymusu z zewnątrz, ale takiego który rodzić się będzie z własnej wewnętrznej potrzeby ucznia.
Procesy wychowawcze zachodzą jedynie w stosunku wychowawczym, w którym występuje określony wychowawca, podejmujący z wychowankiem interakcje w sposób świadomy i zamierzony. Nauczyciel powinien posiadać wiedzę psychologiczną o przedmiocie swych oddziaływań, a więc o uczniach. Z tą wiedzą powinna zaś wiązać się umiejęt-ność poznawania ucznia oraz znajomość psychologicznych mechanizmów leżących u podłoża różnych form oddziaływań wychowawczych na ucznia. Wiedza i mądrość nauczycieli oraz znajomość psychiki wychowanków stanowią niezbędny warunek wszelkich osiągnięć wychowawczych. A więc ilu uczniów w klasie, tyle różnych indywidualności ma nauczyciel przed sobą. Tylko wychowawca znający złożoność procesów psychicznych zachodzących w mózgu ucznia może mu zapewnić wszechstronny rozwój intelektu i zdolności oraz wdrożyć do samodzielnego, krytycznego myślenia i twórczego działania.
Narastające w toku dziejów oświaty szersze obowiązki szkoły skomplikowały znacznie również rzeczywistą rolę nauczyciela. Stała się ona współcześnie złożonym układem nie jednej, lecz wielu ról opiekuńczo – wychowawczych bowiem nie tylko opiekuje się uczniem w toku nauczania określonego przedmiotu, ale jest równocześnie opiekunem – wychowawcą klasy. Prawie każdy nauczyciel podejmuje też funkcję opiekuna którejś z organizacji uczniowskich lub któregoś z kół zainteresowań. Niektórzy z nich pełnią bardzo specyficzne funkcje opiekuńcze jako instruktorzy zespołów wyrównawczych bądź instruktorzy bezpieczeństwa i higieny pracy. Każda z tych ról cząstkowych nakłada na na-uczyciela swoiste obowiązki opiekuńcze.
Nauczyciel przedmiotu, ze względu na charakter procesu dydak-tycznego, powinien się głównie skupiać na zaspokajaniu tych potrzeb ucznia, które wiążą się z jego rozwojem intelektualnym. Na czoło wysu-wa się tu przede wszystkim zadanie kształtowania umiejętności pracy umysłowej. Takie ugruntowane umiejętności zapewniają uczniom nie tylko chwilowe powodzenie dydaktyczne. Są one czynnikiem gwarantującym też jego dalszą pomyślną karierę szkolną.
Wychowawca klasy jest osobą najbardziej obarczoną obowiązkami opiekuńczymi. Jest on odpowiedzialny za sprawne funkcjonowanie klasy jako podstawowej komórki organizacyjnej szkoły. Równocześnie jest też wykonawcą bardzo istotnych czynności opiekuńczych (oczywiście obok obowiązków nauczyciela przedmiotu). Do najważniejszych i najbardziej czasochłonnych należy poznanie sytuacji życiowej każdego ucznia w klasie. Gdy w szkole nie ma pedagoga i pracownicy pedagogicznej, a tak bywa bardzo często, realizacja funkcji rozpoznawczo – diagnostycznej spoczywa właściwie na barkach wychowawcy klasy. Musi on systema-tycznie pogłębiać znajomość sytuacji środowiskowej ucznia, znać i rozumieć jej najrozmaitsze niedostatki. Musi też dobrze orientować się w sytuacji szkolnej ucznia, znać jego powodzenia, słabości, zagrożenia.
Wychowawca klasy w związku z organizowaniem tzw. lekcji wychowawczych ma również obowiązek kształtowania w uczniach poczucia współodpowiedzialności za kolegów i klasę, a także wyrabiania w nich umiejętności i sprawności potrzebnych w rutynowych sytuacjach opiekuńczych. Te zadania opiekuńcze, które nie są realizowane w toku działalności wychowawczo?opiekuńczej nauczyciel i przez wychowawców klas, są podejmowane w pracy pozalekcyjnej przez tych nauczycieli, którzy dodatkowo stają się opiekunami organizacji uczniowskich i rozma-itych kół zainteresowań. Opiekunowie organizacji uczniowskich i kół zainteresowań są odpowiedzialni za rozwój swoistych zainteresowań i aktywności uczniów. Podstawowym warunkiem sprawnej organizacji i osiągnięć wychowawczych jest dobre planowanie. Właściwie opracowany plan ułatwia wszechstronne oddziaływanie, wiąże je z rzeczywistością życia codziennego, pozwala głębiej docierać do potrzeb jednostki oraz zespołu klasowego. Dobry plan powinien uwzględniać: właściwości psychologiczne i społeczne środowiska (klasy, szkoły), poziom nauczania i wychowania, zamierzenia twórczego działania dzieci oraz treści programowe zawarte w kierunkach kształcenia.
Współczesnemu nauczycielowi potrzebna jest przede wszystkim umiejętność wielostronnej aktywizacji uczniów, ale bez przesadnej wiary w trafność ich samodzielnego wyboru treści kształcenia. Szczególne szanse rozwoju i wychowania uczniów widzi się w stosowaniu problemowych metod nauczania. (J. Jerzak, op. cit., s. 106).
Skuteczność zabiegów wychowawczych w szkole i w środowisku zależy przede wszystkim od tego, czy nauczyciel posiada odpowiednie kwalifikacje. Należą do nich :
– umiejętność planowania i organizowania działalności wychowaw-czej, np. wyznaczania celów operacyjnych, tworzenia sytuacji wychowawczych lub wykorzystywania w tym celu sytuacji codziennych,
– umiejętności kierownicze, czyli manipulowanie elementami sytuacji wychowawczej dla przeprowadzenia określonej akcji; pobudzanie własnej aktywności wychowanków i dyskretne kierowanie ich działaniem,
– umiejętność nawiązywania pozytywnych kontraktów z wychowankami, w tym także więzi emocjonalnej,
– umiejętność współdziałania z innymi ludźmi w procesie wychowa-nia.

Nauczyciel, aby dobrze spełniać rolę wychowawcy i opiekuna musi także posiadać inne cechy, a mianowicie: zdolność wczuwania się, optymistyczne nastawienie, dar obserwacji ludzi, podzielność uwagi, żywe usposobienie. Ważne jest też podnoszenie poziomu naukowego w przygotowaniu nauczyciela, ciągłe doskonalenie metod jego pracy. Jednak większość pedagogów i psychologów za najważniejszą cechę dobrego nauczyciela – wychowawcy uważa to, czym obdarza on swoich wychowanków, czyli jego bogactwo moralne, społeczne i kulturalne. Wpływ wychowawczy nauczyciela zależy więc od jego wartości moralnej jako człowieka, od stopnia rozwoju jego osobowości i zainteresowania się wychowankiem, od stopnia związania nauczyciela ze środowiskiem oraz od poczucia odpowiedzialności za wszystko, co się wokół niego dzieje. (S. Wołoszyn, System oświaty i nauczyciel, [W:] Pedagogika, pod red, B. Suchodolskiego, Warszawa 1985, s. 710).
Zachowania i oddziaływania nauczycieli i wychowawców powinny zapewnić realizację wszystkich funkcji opiekuńczo-wychowawczych szkoły.

0
comments

Lip 27

Współpraca rodziców z przedszkolem

Podstawowa formą współpracy z rodzicami są kontakty indywidualne. ?Istotne są pierwsze kontakty rodziców z przedszkolem, związane z zapisem dzieci, a atmosfera, jaką się stwarza przy tej okazji jest decydującym elementem w nawiązywaniu pozytywnych stosunków. Kształtowaniu zaufania służy zrozumienie uczuć i obaw rodziców, oddających dzieci pod naszą opiekę?. Rodzice bardzo chętnie rozmawiają o swoim dziecku, a nauczycielka, chcąc dobrze wychować podopiecznych, musi dowiedzieć się o ich życiu w okresie poprzedzającym przyjście do przedszkola, także o aktualnych warunkach, w jakich się znajdują tylko poprzez kontakty indywidualne z rodzicami może ona uzyskać informacje na temat dotychczasowego rozwoju dziecka, jego problemów zdrowotnych, może dowiedzieć się, w jaki sposób rodzice kierują wychowaniem dziecka w domu, jakie napotykają trudności w procesie wychowania. Poprzez taką rozmowę nauczycielka informuje na temat zainteresowań dziecka, jego ulubionych zabaw, stałych obowiązków w domu. Zadaniem zaś nauczycielki podczas takich kontaktów jest informowanie rodziców o sprawach związanych z pobytem dziecka w grupie, o jego sukcesach i osiągnięciach, a także o trudnościach, czy niepowodzeniach, co powinno prowadzić do ujednolicenia sposobów postępowania z dzieckiem w domu i w przedszkolu. Wspaniałą okazją do indywidualnych rozmów z matką czy ojcem dziecka jest wypełnienia „Karty dziecka 6-letniego? co należy uczynić na początku roku szkolnego, w miesiącu wrześniu. Uzyskując odpowiedzi na szereg pytań w niej zawartych, nauczycielka uzyskuje wiele informacji na temat rodziny dziecka, jej struktury, warunków mieszkalnych, wieku rodziców, ich wykształcenia. Dowiaduje się, co dziecko najchętniej robi w domu, czy ma jakieś obowiązki, poznaje wymagania rodziców w stosunku do swoich dzieci. Najbardziej kontrowersyjnym zagadnieniem dla nauczycieli jest pytanie: „ile czasu w ciągu dnia poświęcają dziecku rodzice?? Nauczycielka powinna wyjaśnić, że „jest to czas, który matka lub ojciec wyłącznie poświęcają dziecku, są blisko niego, czas przeznaczony na bezpośredni kontakt. Może to być wspólna zabawa lalkami, klockami, czytanie książek, opowiadanie bajki, wspólne rysowanie, gra w piłkę, domino, wyjście na spacer.” Nie jest to natomiast ten czas, kiedy matka robi pranie czy gotuje obiad dla całej rodziny.
Prowadzenie rozmów z rodzicami wymaga dużego taktu i wiedzy pedagogicznej ze strony nauczycielki. Powinna ona wykazywać się dobrą znajomością wychowanków i serdecznym zainteresowaniem nimi, gdyż tylko wtedy rodzice będą zwracali się do niej ze swoimi problemami i respektowali jej uwagi. Nie może ona jedynie skarżyć się na dziecko. Przede wszystkim powinna podkreślać jego sukcesy, osiągnięcia, czynione postępy, a więc to, za co można je pochwalić. Dopiero potem powinna poruszyć sprawy dotyczące trudności w wychowaniu dziecka, jego braków w rozwoju, aby wspólnie z rodzicami ustalić sposoby postępowania z dzieckiem mające na celu pomoc w niwelowaniu tych trudności.

[H. Olech. Przedszkole dla dzieci i rodziców. Wychowanie w Przedszkolu, 1992 Nr 4 s. 246
M. Wylotek Rozmawiamy z rodzicami sześciolatków. Wychowanie w przedszkolu. 1991 Nr.1 s. 61]

0
comments

Lip 21

Pozycja dziecka we współczesnej rodzinie

Pozycja dziecka we współczesnej rodzinie jest wyższa niż dawniej, rodzice pragną na ogół by ich dzieciom żyło się lepiej. Starają się zapewnić im odpowiednie warunki bytowe, pomoc w zdobyciu określonej pozycji społecznej. Czasem jednak zakres zainteresowania dzieckiem jest zbyt wąski. Ogranicza się on np. do stanu zdrowia dziecka, zaspokojenia jego potrzeb biologicznych. Bardzo często rodzice zapominają o tym, iż istnieje cały zespół czynników, kształtujących tą grupę społeczną. Przyjmując za H. Smarzyńskim są to:
– „prawidłowo funkcjonująca władza rodzicielska, oparta na autorytecie moralnym, wiedzy,
– więź zewnętrzna, którą jest własne mieszkanie,
– więź wewnętrzna, przejawiająca się w pozytywnej atmosferze oraz w poczuciu łączności wszystkich członków rodziny,
– wspólne działanie członków wspólnoty rodzinnej dla jej dobra.”
Jeżeli powyższe czynniki prawidłowo funkcjonują, to taka grupa społeczna jest pełnowartościową cząstką społeczeństwa.
Najczęściej w takich sytuacjach występuje nieprawidłowa postawa władzy rodzicielskiej matek i ojców, a także zaniedbywanie przez nich spraw dotyczących dziecięcych postaw, nastrojów, potrzeb związanych z intelektualnym i społecznym rozwojem. Zakres zainteresowań rodziców może być też zbyt szeroki. Wówczas starają się oni wiedzieć o dziecku wszystko i w masie szczegółów gubią sprawy najistotniejsze, rzeczywiście decydujące o pomyślnym rozwoju.

[H. Smarzyński ?Wychowanie w rodzinie.? Wrocław 1978 Ossolineum s. 46]

0
comments