Prace dyplomowe

Prace dyplomowe z pedagogiki

Nauczyciel w szkole

W działalności nauczyciela istotne jest życzliwe zainteresowanie się drugim człowiekiem wczuwanie się w przeżycia innych ludzi, rozumienie ich przeżyć. Jest to wrażliwość na wszystko co jest ludzkie i połączone z postawą opiekuńczej, życzliwej pomocy. Takie cechy jak: uprzejmość, życzliwość i serdeczność są nie do zastąpienia. Potrzebuje ich zarówno dziecko w wieku przedszkolnym i szkolnym, student i dorosły pracownik. Poprzez życzliwość i serdeczność może dojść do przybliżenia się ucznia do nauczyciela i nauczanego przedmiotu oraz zachęcić tak ucznia jak i nauczyciela do współpracy w realizowaniu zadań wychowawczych. Stosunki obojętne, chłodne lub odrzucające oddalają wychowawców i wychowanków od siebie, powodują występowanie konfliktów, niechęć do pracy, współdziałania, opóźniając proces wychowawczy.

Według T. Marzec w kontaktach bliskich i życzliwych ma miejsce ” wczuwanie się wychowawcy w psychikę wychowanka, mogą przenikać się ich wzajemne pragnienia i dążenia, może następować obopólne zrozumienie.” ( T. Marzec, 1988, s. 47).

Bardzo ważną cechą wynikająca z empatii jest zdolność do akceptacji ucznia, wyraża ona bowiem bezwarunkową zgodę na jego osobowość, na jego swoistą odrębność, na występowanie ucznia w roli członka zespołu klasowego, który łączy się z przyznawaniem takich samych praw jemu, jak i innym uczniom, okazaniem mu zainteresowania, życzliwości. Akceptacja ucznia wyklucza instrumentalne traktowanie jego osoby, posługiwanie się nim jako środkiem do zaspokajania własnych potrzeb lub regulacji stosunków z klasą.  M. Łobocki uważa, iż akceptacja jest ściśle związana z podmiotowym traktowaniem ucznia przez nauczyciela z jego humanizmem. Uczeń postrzegany jest wtedy jako jednostka autonomiczna, która ma prawo do niezależności i odpowiedzialności za własne postępowanie. Wychowawca, dla którego uczeń jest podmiotem oddziaływań okazuje mu poszanowanie, serdeczność, uwzględnia jego najbardziej podstawowe potrzeby i udziela mu niezbędnej pomocy. ( M. Łobocki,1989, s. 82).

Nauczyciel musi uszanować godność ludzką ucznia, poczucie własnej wartości. Jak stwierdza E. Marek ” wychowawca powinien widzieć dziecko, dostrzegać zmiany zachodzące w jego wyglądzie, w wyrazie twarzy, wnikać w jego sytuacje życiowe, rozumieć je. Wpływać na niego nie tylko słowami, ale i owym ciepłem, życzliwym oddziaływaniem, uśmiechem, spojrzeniem akceptującym, czy wyrażającym zarzut, gestem wyrażającym autentyczną życzliwość, zrozumieniem”.( E. Marek, 1993, s. 46).

Według S. Seul nauczyciel nic nie traci ze swego autorytetu gdy przejawia zachowanie pomocne, uczynne a jednocześnie stawia wymagania pouczające do rozwoju. Opinia nauczyciela o uczniu wpływa na samoocenę ucznia i uruchamia następne ogniwo jakim jest spostrzeganie nauczyciela przez ucznia. ( S. Seul, 1995, s. 21).

Pozytywny obraz nauczyciela w świadomości ucznia sprzyja uzyskiwaniu przez tego ucznia lepszych wyników, niż gdy obraz ten jest negatywny. To spostrzeganie decyduje także o tworzeniu relacji z nauczycielem, zachowaniu wobec niego.

” Podstawowym zadaniem nauczycieli będzie odtąd nie przekazywanie wiedzy, lecz kształtowanie osobowości wychowanka i otwieranie przed nim drogi do rzeczywistego świata, zatem funkcje wychowawcze i inspirujące przeważać powinny nad funkcjami nauczającymi”. ( Raport UNESCO Uczyć się aby być)

M. J. Szymański uważa, że jeśli rozpatrujemy kształtowanie się osobowości, a zwłaszcza to, jak jednostka poznaje samą siebie i uczy się sterować własnym rozwojem to zawsze natrafiamy na mniej lub bardziej rozbudowaną sferę wartości.

Mogą to być wartości abstrakcyjne bądź konkretne, duchowe lub materialne, jednostkowe czy uniwersalne, przyjmowane wyłącznie rozumowo lub silnie uwikłane w kontekst emocjonalny. Niezależnie od charakteru wartości zwraca uwagę ich znaczna trwałość i to, że ściśle wiążą się z aktualnym lub przyszłym działaniem. ( M. J. Szymański,1988, s.132).

5/5 - (3 głosów)

Kompetencje nauczycieli

Samorozwój osobisty to: poszukiwanie samowiedzy, dążenie do samookreślenia się, budowanie ideału własnej osoby, wybór celów i wartości godnych pożądania, realizacja programu rozwoju osobowości. Niezbędne staje się więc właściwe rozwijanie jego kompetencji zawodowych.

E. Siemak – Tylikowska wyróżnia dwa rodzaje owych kompetencji, a mianowicie: interpretacyjne i realizacyjne (wykonawcze). Kompetencje interpretacyjne jest to doświadczenie, które umożliwia zrozumienie świata. Podstawowymi elementami tego doświadczenia są te wartości, wiedza i umiejętności, dzięki którym nadajemy sens wszystkiemu co się dzieje w naszym otoczeniu, możemy formułować cele działania, obmyślać środki i metody, spostrzegać otoczenie i siebie samych jako warunki wpływające na możliwości oraz ograniczenia działania. Kompetencje realizacyjne ( wykonawcze) to wiedza natury technicznej, implikowanie przez nią umiejętności posługiwania się określonymi metodami i środkami działania. (E. Siemiak- Tylikowska, 1995, s. 269 ).

Jest to znajomość zasad metod i środków działania oraz umiejętności posługiwania się nimi w celu zrozumienia koncepcji rzeczywistości edukacyjnej. Wyróżnione rodzaje kompetencji są ze sobą w sposób naturalny powiązane i wzajemnie się warunkują. Dzięki rozumieniu możliwe jest działanie, samo zaś działanie sprzyja rozumieniu.

Powyższe kompetencje oprócz tego, że przygotowują nauczycieli do działalności innowacyjnej, zwracają uwagę na kształcenie jego kompetencji innowacyjnych. Kompetencją innowacyjną nauczyciela jest stworzenie indywidualnych zdolności do przetworzenia właściwie sformułowanej idei zmiany jakościowej, mającej na celu polepszenie wyników działalności pedagogicznej w określonej dziedzinie. Stan gotowości nauczyciela do przetwarzania jest wyrażony przez indywidualne osobościowe cechy, poziom jego kreatywności oraz zewnętrzną motywację do takiego działania.      Raport Komitetu Ekspertów w sposób syntetyczny przedstawia rodzaje zadań nauczyciela tj.:

  • „przekazywanie wiedzy i doświadczenia
  • pobudzanie aktywności poznawczej i praktycznej, rozwijanie sił twórczych i zdolności innowacyjnych dzieci i młodzieży,
  • rozwijanie zainteresowań, stwarzanie warunków do działalności praktycznej,
  • posługiwanie się nowoczesną technologią kształcenia, sposobienie uczniów do aktywności zawodowej i społecznej,
  • sprawdzanie i ocenianie osiągnięć szkolnych dzieci i młodzieży,
  • przygotowanie wychowanków do uczenia się przez całe życie, uczniów w formułowaniu zamierzeń edukacyjnych oraz planów zawodowych i życiowych,
  • pomoc w szkole oraz właściwego wykorzystania czasu wolnego”. (Raport UNESKO).

Podaje za S. Seul, funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne nauczyciela w trakcie wykonywanej przez niego pracy zawodowej, w interakcji z uczniami wpływa na efekty działań dydaktycznych. Ważne są przekonania dotyczące ucznia, jego aktualnej wiedzy i zdolności. Bezwarunkowa akceptacja ucznia zgoda na jego odrębność w zespole sprzyja okazywaniu autentycznego zainteresowania, troski, w nawiązywaniu dwupodmiotowej interakcji. (S. Seul, 1995, s. 21).

Nauczyciel nic nie traci ze swego autorytetu, gdy przejawia zachowanie pomocne, uczynne, a jednocześnie stawia wymagania pobudzające do rozwoju. Pozytywny obraz nauczyciela w świadomości ucznia sprzyja uzyskiwaniu przez tego ucznia lepszych wyników, niż gdy obraz ten jest negatywny. To postrzeganie decyduje także o tworzeniu relacji z nauczycielem i zachowaniu wobec niego.

L. Pawelski twierdzi iż nauczyciele, zwłaszcza ci niepokorni, poszukujący innowacji uważają, że przedstawione postawy programowe zawierają wiele elementów pożądanych w
procesie dydaktycznym w szkole podstawowej. Twierdzą jednak, że należy odejść od ” wtłaczania” uczniowi encyklopedycznej wiedzy, a wzbogacić go w wiedzę praktyczną, w wiadomości i umiejętności przydatne w szkole średniej i wyższej. ( L. Pawelski, 1997, s. 12).

Szczególny nacisk pokładany jest na wyrobienie oraz zdobycie przez ucznia umiejętności samokształcenia, samodoskonalenia, poszukiwania wiedzy w literaturze fachowej, korzystania z biblioteki i w zawartych w niej księgozbiorach.

5/5 - (2 głosów)

Rola nauczyciela w okresie edukacji przedszkolnej

Praca z dzieckiem w wieku przedszkolnym powinna uwzględniać jego rozwój intelektualny, fizyczny, psychiczny i emocjonalny. Aby współpraca była zadowalająca, potrzebna jest właściwa kadra pedagogiczna, która posiadać będzie kompetencje w zakresie wszelkich działań edukacyjnych. Taką rolę pełni nauczyciel wychowania przedszkolnego.

Nauczyciel edukacji przedszkolnej ma do spełnienia jedną z najważniejszych ról, gdyż kształtuje i rozwija trzon przyszłej osobowości małego człowieka. Pedagog nie może być jedynie dydaktykiem, koncentrującym się na zrealizowaniu programu wychowania przedszkolnego, powinien być osobą, która bierze odpowiedzialność za rozwój i wychowanie każdego dziecka.[1]

Rola nauczyciela w okresie edukacji przedszkolnej powinna stanowić w wychowaniu dziecka kontynuację roli rodziców, ze szczególnym zaznaczeniem oddziaływania wpływu matki na jego rozwój i osobowość. Nauczycielami kształcenia zintegrowanego są głównie kobiety, nadarza się zatem okazja, by dobra nauczycielka była dla najmłodszych jak gdyby drugą matką.

Analizując aspekt związany z rolą pedagoga przedszkolnego, nie można pominąć jego współpracy z rodzicami. Jeśli nawiąże z nimi prawidłowe relacje, będzie miał miejsce właściwy dialog, to działania wychowawcze w przedszkolu i w domu rodzinnym będą się pokrywać. Taki przebieg z pewnością zaowocuje sukcesem w procesie kształtowania osobowości dziecka.

W związku z nową podstawą programową, od nauczycieli wymaga się realizacji nowych zadań. Stają się oni organizatorami i inicjatorami aktywności edukacyjnej dziecka oraz twórcami procesu wychowawczo-dydaktycznego. Sami dobierają materiał do nauczania,  programy, metody wychowania, środki dydaktyczne czy chociażby formy organizacyjne.[2]

Do podstawowych zadań pedagoga w edukacji przedszkolnej zaliczyć należy organizowanie środowiska przedszkolnego, dbanie o wszechstronny rozwój każdego dziecka, właściwe kształtowanie jego postaw, zainteresowań, stopniowe i łagodne pogłębianie wiedzy. Właściwemu realizowaniu zadań dydaktyczno-wychowawczych powinny towarzyszyć określone predyspozycje psychiczne nauczyciela, czyli odpowiednie skłonności i zdolności niezbędne w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym.

Zasadniczą funkcją nauczyciela w przedszkolu jest przede wszystkim organizowanie życia i działania jednostki, w czego skład wchodzi nie tylko planowanie i tworzenie, ale także poznawanie, kształtowanie umiejętności i ich odpowiednie stosowanie.

Założeniem pracy edukacyjnej nauczyciela jest przede wszystkim kształtowanie indywidualnych predyspozycji jednostki, które umożliwiają twórcze dopasowanie do zmieniającej się rzeczywistości, w tym do pracy.[3]

Z punktu widzenia wychowawczego, jedną z najważniejszych cech pedagoga jest postawa demokratyczna, która sprowadza się do okazywania życzliwości i zrozumienia, pozyskiwania dziecięcej sympatii i zaufania. Mam tu na myśli także zachęcanie najmłodszych do aktywności i samodzielności w działaniach praktycznych.[4]

Dobry nauczyciel musi posiadać takie cechy umysłu, które pozwolą mu na godziwą ocenę sytuacji wychowawczej i zrozumienie każdego dziecka, według zupełnie innych kategorii. Niezbędna jest także właściwa motywacja do zawodu i postawy, które są niezwykle ważne w procesie wychowawczo-dydaktycznym. Zawód nauczyciela nie polega bowiem jedynie na przekazywaniu informacji, każdą godzinę zajęć trzeba dostosowywać do odbiorców, sytuacji, emocji, jakie panują każdego dnia. Edukacja przedszkolna nie formułuje dla nauczycieli sprawdzonych i gotowych zabiegów popartych metodami, zasadami i formami pracy. Należy więc podkreślić, że nie ma jednej procedury, wspierającej rozwój umysłowy, najlepszy dla wszystkich, a nawet jednego wychowanka, w różnych okresach rozwojowych.

Rola nauczyciela w okresie edukacji przedszkolnej jest niezwykle istotna i wieloaspektowa, jako że ten okres w życiu dziecka stanowi fundament dla jego dalszego rozwoju edukacyjnego i społecznego. Edukacja przedszkolna, która obejmuje pierwsze lata życia dziecka przed rozpoczęciem obowiązkowej edukacji szkolnej, jest czasem intensywnego rozwoju poznawczego, emocjonalnego, społecznego i motorycznego. Nauczyciel w przedszkolu pełni rolę nie tylko nauczyciela w tradycyjnym sensie, ale również opiekuna, mentora i przewodnika, który wpływa na kształtowanie podstawowych umiejętności i postaw dziecka. W artykule tym zostanie omówiona rola nauczyciela w różnych aspektach edukacji przedszkolnej, w tym w kontekście rozwoju dziecka, tworzenia bezpiecznego środowiska edukacyjnego, oraz współpracy z rodzicami i społecznością lokalną.

Pierwszym i kluczowym aspektem roli nauczyciela w edukacji przedszkolnej jest wspieranie wszechstronnego rozwoju dziecka. W wieku przedszkolnym dzieci są w fazie intensywnego rozwoju w wielu dziedzinach, w tym w zakresie zdolności poznawczych, motorycznych, emocjonalnych i społecznych. Nauczyciel w przedszkolu ma za zadanie stworzyć środowisko, które sprzyja rozwojowi tych umiejętności poprzez odpowiednio zaplanowane zajęcia, zabawy oraz interakcje. W tym kontekście nauczyciel musi posiadać wiedzę na temat etapów rozwoju dziecka oraz umiejętności projektowania i realizowania działań edukacyjnych, które są dostosowane do indywidualnych potrzeb i możliwości dzieci.

Rozwój poznawczy dzieci w wieku przedszkolnym obejmuje zdobywanie podstawowych umiejętności w zakresie języka, matematyki, przyrody i innych dziedzin wiedzy. Nauczyciel odgrywa kluczową rolę w stymulowaniu ciekawości poznawczej dzieci oraz w tworzeniu warunków do eksploracji i odkrywania świata. Poprzez różnorodne zabawy edukacyjne, zajęcia plastyczne, muzyczne i ruchowe, nauczyciel wspiera rozwój umiejętności językowych, liczenia, rozumienia prostych pojęć matematycznych oraz poznawania otaczającego świata. Używanie różnych metod dydaktycznych, takich jak gry, eksperymenty, opowiadania czy zabawy tematyczne, pozwala nauczycielowi na angażowanie dzieci w proces nauki w sposób, który jest dla nich naturalny i przyjemny.

Ważnym aspektem roli nauczyciela w przedszkolu jest także wspieranie rozwoju motorycznego dzieci. W wieku przedszkolnym dzieci rozwijają zarówno umiejętności motoryki dużej, takie jak bieganie, skakanie czy wspinanie się, jak i motoryki małej, związanej z precyzyjnymi ruchami rąk, na przykład podczas rysowania czy manipulowania drobnymi przedmiotami. Nauczyciel, poprzez planowanie odpowiednich zajęć ruchowych i manualnych, wspiera rozwój koordynacji ruchowej, zręczności i sprawności fizycznej dzieci. Zajęcia ruchowe, zabawy na świeżym powietrzu oraz różnorodne aktywności manualne są niezbędne do rozwijania umiejętności motorycznych i zdrowego rozwoju fizycznego dzieci.

Kolejnym istotnym zadaniem nauczyciela w edukacji przedszkolnej jest wspieranie rozwoju emocjonalnego i społecznego dzieci. W wieku przedszkolnym dzieci uczą się rozpoznawania i wyrażania swoich emocji, a także nawiązywania relacji z rówieśnikami. Nauczyciel odgrywa kluczową rolę w tworzeniu atmosfery bezpieczeństwa i akceptacji, w której dzieci mogą swobodnie wyrażać swoje uczucia i uczą się radzenia sobie z emocjami. Poprzez organizowanie zajęć grupowych, zabaw w kręgu oraz wspieranie rozwiązywania konfliktów, nauczyciel pomaga dzieciom rozwijać umiejętności społeczne, takie jak współpraca, dzielenie się, empatia i rozwiązywanie problemów.

Nauczyciel przedszkolny pełni również rolę opiekuna, który dba o fizyczne i emocjonalne bezpieczeństwo dzieci. Stworzenie bezpiecznego i komfortowego środowiska edukacyjnego jest kluczowe dla zapewnienia dzieciom poczucia stabilności i pewności. Nauczyciel musi być czujny i reagować na wszelkie sytuacje, które mogą zagrażać bezpieczeństwu dzieci, zarówno w zakresie fizycznym, jak i emocjonalnym. Współpraca z rodzicami, monitorowanie zachowań dzieci oraz umiejętność rozwiązywania problemów to kluczowe umiejętności, które pozwalają nauczycielowi zapewnić optymalne warunki do nauki i zabawy.

Współpraca z rodzicami stanowi ważny element pracy nauczyciela w przedszkolu. Rodzice są pierwszymi i najważniejszymi wychowawcami swoich dzieci, dlatego ważne jest, aby nauczyciel budował z nimi pozytywne relacje i współpracował na rzecz dobra dziecka. Regularne spotkania z rodzicami, indywidualne rozmowy oraz przekazywanie informacji o postępach dziecka w nauce i rozwoju są kluczowe dla budowania efektywnej współpracy. Nauczyciel, który angażuje rodziców w proces edukacyjny, może liczyć na ich wsparcie i zaangażowanie, co sprzyja lepszemu rozwojowi dziecka.

Nauczyciel przedszkolny powinien także być aktywnie zaangażowany w życie społeczności lokalnej. Współpraca z instytucjami lokalnymi, organizowanie wycieczek, zapraszanie gości do przedszkola oraz uczestniczenie w wydarzeniach społecznych to działania, które wzbogacają ofertę edukacyjną przedszkola i umożliwiają dzieciom poznawanie lokalnego środowiska. Takie działania pomagają dzieciom w rozumieniu ich miejsca w społeczności oraz w budowaniu więzi z otoczeniem.

W kontekście rozwoju zawodowego nauczyciela, ważne jest, aby nieustannie doskonalił swoje umiejętności i wiedzę. Współczesne podejście do edukacji przedszkolnej wymaga od nauczycieli ciągłego doskonalenia i dostosowywania swoich metod pracy do zmieniających się potrzeb dzieci oraz nowych trendów w edukacji. Udział w szkoleniach, kursach doskonalących oraz wymiana doświadczeń z innymi nauczycielami są istotnymi elementami, które pozwalają nauczycielowi na bieżąco śledzić i wprowadzać innowacyjne metody nauczania i wychowania.

Rola nauczyciela w okresie edukacji przedszkolnej jest złożona i wieloaspektowa. Nauczyciel jest odpowiedzialny za wspieranie wszechstronnego rozwoju dziecka, w tym rozwoju poznawczego, motorycznego, emocjonalnego i społecznego. Poprzez tworzenie bezpiecznego i wspierającego środowiska, budowanie pozytywnych relacji z rodzicami oraz angażowanie się w życie społeczności lokalnej, nauczyciel przedszkolny przyczynia się do optymalnego rozwoju dzieci i przygotowuje je do dalszej edukacji szkolnej. Jego rola wymaga zarówno wiedzy teoretycznej, jak i praktycznych umiejętności, które pozwalają na efektywne wspieranie dzieci w ich wczesnym etapie rozwoju.

[1] E. Smak, Nauczyciel w edukacji przedszkolnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2006, s. 7.

[2] A. Klim-Klimaszewska, op. cit., s. 159.

[3] U. Tyluś, Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej kreatorem wszechstronnego rozwoju umysłowego wychowanków, „Nauczanie Początkowe” 2010/2011, nr 1, s. 17.

[4] A. Klim-Klimaszewska, op. cit., s. 162.

5/5 - (5 głosów)

Raport Delorsa i Biała księga Unii Europejskiej

Projektując i konstruując przekształcenia w oświacie nie wolno zapomnieć o dwóch istotnych dokumentach, jakimi są: Raport Delorsa i Biała księga Unii Europejskiej.

Raport J. Delorsa ( tytułowany tak od nazwiska przewodniczącego powstałej w 1993 roku Międzynarodowej Komisji do spraw Edukacji dla XXI wieku, Jacquesa Delorsa. Komisja powstała z inicjatywy UNESCO w 1991 roku) nie proponuje gotowych rozwiązań nadających się do stosowania, ale analizując zasadnicze zmiany, jakie ukazały się na świecie skłania do przemyśleń nad rolą edukacji i jej miejsca w każdym społeczeństwie.

Zgodnie z raportem Delorsa cztery nowe zjawiska będą determinować przyszłość.

Są to: globalizacja, ewolucja stosunków Północ- Południe, koniec zimnej wojny i rosnące znaczenie przekazu i komunikowania się. (W. Rabczuk, 1997, s. 58)

Autorzy raportu podkreślają wielkie znaczenie edukacji dla przyszłości całego świata, zwłaszcza w świetle wymienionych wyżej zjawisk, które determinować będą rozwój międzynarodowej współpracy nie tylko w dziedzinie gospodarki czy technologii ale także kultury. Zdaniem ekspertów UNESCO ” edukacja ustawiczna powinna wykraczać daleko poza dotychczasową praktykę, występującą w krajach wysoko rozwiniętych, która służy uzupełnieniu, aktualizowaniu wiedzy, rekwalifikacji, ułatwianiu awansu zawodowego dorosłych” (W. Rabczuk, 1997, s. 63).

Autorzy raportu wyrażają swe głębokie przekonanie o doniosłej roli edukacji w nieustającym rozwoju jednostki i społeczeństwa. Jako szczególny rodzaj służba edukacyjna powinna przyczyniać się do zwalczania ubóstwa, przemocy, wojen, współtworzyć lepszy świat, w którym szanuje się prawa człowieka i panuje wzajemne zrozumienie, a postęp wiedzy wykorzystywany jest dla dobra wszystkich narodów.

Te postulaty wynikają z ogólnej oceny sytuacji gospodarczej, społecznej i politycznej w świecie: bezrobocie utrzymuje się nadal zarówno w krajach bogatych jak i biednych, nierówność w rozwoju krajów pogłębia się, wzrost gospodarczy nie jest tożsamy ze sprawiedliwością społeczną i poszanowaniem zasobów przyrodniczych, z postępem nauki zaś idą w parze liczne zagrożenia dla egzystencji ludzkiej. (Tamże, s. 58)

Wytyczne zawarte w raporcie można zaklasyfikować do 4 podstawowych grup edukacji:

–         Uczyć się, aby żyć wspólnie. Umiejętność współżycia jest jednym z najważniejszych wyzwań i nakazów współczesności.

–         Uczyć się, aby wiedzieć. Aby żyć wspólnie trzeba uczyć się, trudno uczyć się aby wiedzieć, dążyć do poznawania narzędzi, służących zdobywaniu wiedzy, która ma wartość użytkową autoteliczną.

–         Uczyć się, aby działać. Jak uczyć zastosowania wiedzy z praktyką, lecz również jak przystosować edukację do przyszłej pracy skoro jej ewolucja nie jest przewidywalna.

–         Uczyć się, aby być. Rozwój ma na celu pełny rozkwit człowieka, w całym bogactwie jego osobowości jako jednostki, członka rodziny i społeczeństwa, obywatela i producenta, wynalazcy techniki, twórcy marzeń. (W. Rabczuk, 1997, s. 63).

Celem każdej reformy powinno być między innymi różnicowanie struktur kształcenia przemiennego z jednoczesnym zapewnieniem zainteresowanym możliwości powrotu do kształcenia ogólnego po latach pracy i zatrudnieniem, wzmocnienie partnerstwa z pracodawcami, zintensyfikowanie nauki języków obcych. (Tamże, s. 66).

W rozważaniach wokół koncepcji edukacji przez całe życie, komisja wiele miejsca poświęciła refleksji nad różnymi etapami i formami ” edukacji podstawowej”. Według ekspertów istnieje pilna potrzeba wzmacniania edukacji podstawowej ( która obejmuje przede wszystkim nauczanie przedszkolne i początkowe).

O ile raport Delorsa rozpatruje zagadnienia oświatowe w kontekście międzynarodowym, o tyle Biała Księga Unii Europejskiej pt. ” Uczyć i uczyć się: ku społeczeństwu kognitywnemu”, opublikowana w 1995 roku analizuje sytuację w szkolnictwie w sposób bliższy nam nie tylko ze względu na starania Polski o członkostwo w UE, ale także ze względu na bliskość historycznych, kulturowych, i społecznych wpływów, które rzutują na rozwój oświaty.

Podobnie jak w raporcie J. Delorsa tak i w Białej Księdze UE za punkt wyjścia przemian oświatowych obiera się szybko zwłaszcza po transformacji ustrojowej w krajach Europy Środkowo- Wschodniej postępujący proces globalizacji oraz tworzenia się społeczeństw informatycznych w związku z rewolucją naukowo- techniczną. Zdaniem autorów Białej Księgi te zjawiska stanowią dla Europejczyków nowe wyzwania, zwłaszcza na płaszczyźnie gospodarczej (współpraca międzynarodowa, otwarty rynek pracy w innych krajach). Oprócz niewątpliwych zalet globalizacji i rewolucji naukowo- technicznej autorzy Białej Księgi widzą też pewne zagrożenia takimi procesami i zastanawiają się, jak im zapobiec. ” Biała Księga proponuje dwa rodzaje rozwiązań. Pierwsze polegałoby na rewaloryzacji kultury ogólnej. […] Z tego względu szkoła powinna przejawiać szczególną troskę o wzbogacenie wiedzy i rozwijanie kreatywności uczniów. Są bowiem one podstawowym czynnikiem umożliwiającym młodym ludziom skuteczniejszą adaptację do przemian w gospodarce i zatrudnieniu” ? twierdzi Wiktor Robczuk. (W. Rabczuk, 1997, s. 73).

” Zbudowanie społeczeństwa kognitywnego nie sposób zadekretować Nic więc dziwnego, że Biała Księga nie zawiera gotowych rozwiązań. Zgodnie z postanowieniami Traktatów Rzymskich i Traktatu z Maastricht nie wkracza w kompetencje państw członkowskich, ograniczając się do przedstawiania propozycji podjęcia działań zmierzających do realizacji celów ogólnych”. ( Tamże s. 73).

Po pierwsze Biała Księga proponuje więc ustawienie nowych procedur uznawania kompetencji w alternatywie do tradycyjnego systemu świadectw i dyplomów. Autorzy podkreślają też rolę każdego państwa w zachęceniu obywateli do podnoszenia swoich kwalifikacji i aktualizowania wiedzy.

Po drugie postuluje też ściślejszą współpracę przedsiębiorstw z różnego typu szkołami, w celu upowszechnienia formuły stażu. Proponuje się też powołanie specjalnej, europejskiej sieci ośrodków, w których stażyści mogliby oddawać praktyki, a nawet wprowadzenie pojęcia stażysty europejskiego, co umożliwiałoby stażystą większą mobilność i odbywanie praktyk poza krajem ojczystym.

Po trzecie autorzy raportu zwracają szczególną uwagę na problem częstych niepowodzeń szkolnych i proponują stworzenie drugiej szkolnej szansy. ” Komisja Europejska proponuje w tym celu uruchamianie dodatkowych funduszy wspólnotowych, wykorzystując programy Sokrates i Leonardo, które wspierałyby narodowe i regionalne inicjatywy. Komisja widzi też drugą szkolną szansę we współpracy i partnerstwie szkół z sektorami gospodarczymi, np. w przejmowaniu przez przedsiębiorstwa patronatu nad szkołami, z możliwością zatrudnienia w wielu absolwentów, we włączeniu rodzin w mechanizm kształcenia”.

Po czwarte Biała Księga zaleca znajomość trzech języków wspólnotowych, co ma ułatwić nie tylko komunikację między mieszkańcami wspólnoty, ale także stworzyć obywatelom większe możliwości przemieszczania się i podejmowania pracy poza krajem ojczystym., jeżeli wymaga tego awans zawodowy lub współczesny.

Po piąte Komisja Europejska widzi potrzebę opracowania nowych przepisów prawnych, które umożliwiłyby traktowanie na równych zasadach inwestycji materialnych i inwestycji na kształcenie.

            Zarówno raport Delorsa jak i Biała Księga odpowiadają na najważniejsze problemy edukacyjne współczesnego świata, choć- i słusznie ? nie dają jednoznacznej recepty na przeprowadzenie skutecznych reform. Każdy kraj musi w oparciu o przedstawione w obu raportach wytyczne sam ukształtować swój model reformy szkolnictwa, w oparciu o potrzeby i oczekiwania społeczne, bazę materialną, a także biorąc pod uwagę podstawowe zasady optymalizacji struktur i funkcji szkolnictwa i procesu kształcenia.

5/5 - (3 głosów)

Nauczyciel jako osoba kształtująca określone wartości i postawy oraz stwarzająca warunki do rozwoju osobowości ucznia

Perspektywa zauważenia zmian zachodzących w szkole zmusza nauczyciela do analizy zachodzących na jej terenie zjawisk oraz właściwego przygotowania do nowych zadań. Pobudzenie młodzieży do formułowania własnych ocen i odpowiedzialności za swoje działanie staje się wyznacznikiem tego, co powinno się dziać pomiędzy uczniem a nauczycielem.

„Dobry” nauczyciel powinien cechować się wysoką kulturą.

Według J. Maciaszek wyraża się ona przede wszystkim:

  • odpowiedzialnością za młode pokolenie przejawiającą się aktywnym stosunkiem do wszystkich spraw związanym z wychowaniem i wprowadzeniem młodzieży w życie społeczne;
  • uwzględnieniem ” pedagogicznego punktu widzenia” we wszystkich przejawach i sytuacjach życia społecznego i kulturalnego;
  • propagowaniu uznawanych społecznie wartości norm i wzorców zachowań;
  • odpornością na wpływy wątpliwych wartości;
  • życzliwym stosunkiem do dzieci i młodzieży, traktowaniem ich jako podmiot świadomie i celowo uczestniczący w procesach wzrastania w społeczeństwo;
  • poszanowaniu godności słabszego i zależnego od dorosłych dziecka, respektowaniu prawa dziecka i młodzieży do odmienności przeżyć, samodzielnego zdobywania doświadczenia, wiedzy, przekonań i poglądów, do wyboru własnej drogi życiowej, budowania własnej hierarchii wartości, norm, wzorców zachowań;
  • umiejętności wykorzystywania dorobku teoretycznego i praktycznego wiedzy, poglądów i przekonań innych ludzi, oraz konfrontowania ich z uznanymi przez siebie normami i wartościami celem budowania własnej hierarchii norm i wartości. ( J. Maciaszek, 1994, s.196 )

W oczekiwaniach wobec osoby nauczyciela mieści się zagadnienie wartości, które stanowią genetyczną podstawę autorytetu. Wobec osób uznanych za autorytet, a takim powinien być nauczyciel, ma się różne oczekiwania wierzy się im, darzy się ich zaufaniem i szacunkiem.

Nauczyciel zawsze musi się starać sprostać oczekiwaniom. Zdaniem W. Okonia prawidłowe funkcjonowanie w zawodzie i utrzymanie autorytetu gwarantują takie właściwości jak:

  1. Prawość i stałość charakteru połączona ze sprawiedliwością wobec innych oraz konsekwencją i wytrwałością w pokonywaniu przeszkód,
  2. Poziom kulturalno- intelektualny, nauczyciel powinien posiadać trwałą i rozległą wiedzę o przyrodzie, społeczeństwie i kulturze i mieć ukształtowany własny stosunek do tej wiedzy przepojony jego przekonaniem. Daje to podstawę określonego poglądu na świat i wyznacza jego postępowanie,
  3. Postawa twórcza wyrażająca się w potrzebie i umiejętności realizowania twórczej pracy związanej z wykonywaniem zawodu. Szczególnym rodzajem twórczości jest praca naukowa w dziedzinie wychowania, kształcenia wyrażającą się w organizowaniu działalności badawczej w szkole i w środowisku. ( W. Okoń, 1987).

Rola nauczyciela w kształtowaniu wartości i postaw oraz w tworzeniu warunków do rozwoju osobowości ucznia jest jednym z kluczowych aspektów edukacji, który wpływa na efektywność procesu nauczania i wychowania. Nauczyciel, jako osoba mająca bezpośredni wpływ na młodych ludzi, odgrywa istotną rolę w formowaniu ich przekonań, wartości oraz w rozwoju ich osobowości. W artykule tym przyjrzymy się, jak nauczyciel może wpływać na kształtowanie wartości i postaw ucznia oraz jakie mechanizmy i strategie są wykorzystywane w celu stworzenia sprzyjających warunków do rozwoju osobowości młodych ludzi.

Nauczyciel, jako autorytet i przewodnik, odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu wartości i postaw uczniów. Wszelkie działania pedagogiczne są osadzone w kontekście wartości, które są przekazywane poprzez treści programowe, interakcje społeczne oraz wzorce zachowań. Nauczyciel, poprzez swoje działania, wybory i postawy, modeluje wartości i normy, które mają wpływ na uczniów. Wartości, takie jak uczciwość, odpowiedzialność, szacunek dla innych czy praca zespołowa, są nie tylko omawiane w trakcie lekcji, ale również przekazywane poprzez codzienne interakcje i relacje nauczyciela z uczniami. Poprzez świadome i nieświadome działania, nauczyciel wpływa na kształtowanie postaw uczniów oraz na to, jakie wartości będą dla nich istotne w życiu.

W kontekście kształtowania postaw, nauczyciel pełni rolę modela postaw i zachowań. Jego sposób bycia, sposób komunikacji oraz podejście do uczniów mają bezpośredni wpływ na to, jak uczniowie postrzegają różne aspekty życia oraz jak reagują na wyzwania. Nauczyciel, który wykazuje się empatią, cierpliwością, sprawiedliwością i zaangażowaniem, staje się dla uczniów wzorem do naśladowania. Wartości i postawy nauczyciela są często odbierane przez uczniów i mogą wpływać na ich własne przekonania i zachowania. Dlatego ważne jest, aby nauczyciele byli świadomi swojego wpływu na uczniów i starali się być pozytywnymi wzorcami, które mogą kształtować postawy młodych ludzi w sposób konstruktywny.

Stworzenie warunków do rozwoju osobowości ucznia jest jednym z najważniejszych zadań nauczyciela. Proces rozwoju osobowości ucznia obejmuje wiele aspektów, w tym rozwijanie umiejętności interpersonalnych, zdolności poznawczych, kreatywności oraz samodzielności. Nauczyciel ma kluczowy wpływ na to, jak uczniowie rozwijają te umiejętności oraz jak radzą sobie z wyzwaniami i trudnościami. Aby stworzyć odpowiednie warunki do rozwoju osobowości, nauczyciel powinien dążyć do stworzenia środowiska sprzyjającego nauce i rozwojowi, które jest wspierające, bezpieczne i motywujące.

Jednym z kluczowych elementów w tworzeniu sprzyjających warunków jest budowanie pozytywnych relacji z uczniami. Relacje oparte na zaufaniu, szacunku i wzajemnym zrozumieniu sprzyjają otwartości uczniów na naukę i rozwój. Nauczyciel, który umie słuchać, wspierać i dostosowywać swoje podejście do indywidualnych potrzeb uczniów, tworzy środowisko, w którym uczniowie czują się akceptowani i doceniani. Takie relacje mają istotny wpływ na motywację uczniów, ich zaangażowanie w naukę oraz ich ogólny rozwój osobisty.

Ważnym aspektem jest również stosowanie różnorodnych metod dydaktycznych, które odpowiadają na indywidualne potrzeby uczniów. Nauczyciel powinien być elastyczny w doborze metod nauczania, aby dostosować je do stylu uczenia się uczniów oraz ich zainteresowań. Używanie różnorodnych strategii, takich jak projekty grupowe, zadania praktyczne, dyskusje czy eksperymenty, może pomóc uczniom w rozwijaniu różnych umiejętności oraz w odkrywaniu swoich talentów i pasji. Dostosowanie metod dydaktycznych do potrzeb uczniów jest kluczowe dla efektywnego wspierania ich rozwoju osobowości.

Nauczyciel ma również istotny wpływ na rozwijanie umiejętności samodzielnego myślenia i rozwiązywania problemów u uczniów. Wspieranie uczniów w podejmowaniu decyzji, samodzielnym rozwiązywaniu problemów oraz w krytycznym myśleniu rozwija ich zdolności poznawcze i umiejętności życiowe. Nauczyciel, który stwarza uczniom okazje do samodzielnej pracy, podejmowania decyzji i wyrażania własnych opinii, przyczynia się do rozwoju ich pewności siebie i umiejętności rozwiązywania problemów. Ważne jest, aby nauczyciel promował kulturę, w której uczniowie czują się zachęcani do eksperymentowania, podejmowania wyzwań i uczenia się na błędach.

Rola nauczyciela w kształtowaniu wartości i postaw uczniów oraz w tworzeniu warunków do rozwoju osobowości obejmuje także wsparcie w radzeniu sobie z emocjami i trudnościami. Uczniowie, zwłaszcza w młodszym wieku, mogą borykać się z różnymi problemami emocjonalnymi i społecznymi, które wpływają na ich naukę i rozwój. Nauczyciel, który jest w stanie dostrzegać i reagować na te potrzeby, może znacząco wspierać uczniów w radzeniu sobie z trudnościami oraz w rozwijaniu umiejętności emocjonalnych. Umiejętność rozpoznawania i zarządzania emocjami jest kluczowa dla zdrowego rozwoju osobowości i efektywnego funkcjonowania w szkole oraz w życiu codziennym.

Nauczyciel, pełniąc rolę wychowawcy, również ma za zadanie wspierać uczniów w rozwijaniu umiejętności społecznych. Umiejętności takie jak współpraca, komunikacja, rozwiązywanie konfliktów oraz empatia są niezbędne do skutecznego funkcjonowania w grupie oraz w społeczeństwie. Nauczyciel, poprzez organizowanie działań grupowych, projektów zespołowych oraz sytuacji, w których uczniowie muszą współpracować, pomaga im rozwijać te umiejętności. Takie działania sprzyjają budowaniu pozytywnych relacji między uczniami oraz uczą ich efektywnego współdziałania i rozwiązywania problemów.

W kontekście tworzenia warunków do rozwoju osobowości ucznia, ważne jest również promowanie różnorodności i inkluzyjności w szkole. Nauczyciel powinien dążyć do tworzenia środowiska, w którym uczniowie czują się akceptowani i doceniani niezależnie od ich różnic, takich jak pochodzenie, zdolności, płeć czy zainteresowania. Promowanie różnorodności i inkluzyjności sprzyja budowaniu atmosfery szacunku i wzajemnego zrozumienia oraz wspiera rozwój osobisty i społeczny uczniów. Wspieranie różnorodności w klasie może również przyczynić się do rozwijania umiejętności społecznych i empatii u uczniów, co jest istotne dla ich rozwoju osobowości.

Nauczyciel odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu wartości i postaw uczniów oraz w tworzeniu warunków do rozwoju ich osobowości. Jako autorytet i wzór do naśladowania, nauczyciel wpływa na to, jakie wartości i postawy są przekazywane uczniom oraz jak rozwijają się ich umiejętności i cechy charakteru. Tworzenie pozytywnych relacji, stosowanie różnorodnych metod dydaktycznych, wspieranie samodzielnego myślenia, radzenie sobie z emocjami, promowanie umiejętności społecznych oraz różnorodności i inkluzyjności są kluczowymi elementami w pracy nauczyciela, które przyczyniają się do efektywnego kształtowania wartości i rozwoju osobowości ucznia. Rola nauczyciela w tym procesie jest nieoceniona i wymaga zarówno wiedzy, jak i zaangażowania w tworzenie sprzyjających warunków dla rozwoju młodych ludzi.

5/5 - (2 głosów)