Prace dyplomowe

Prace dyplomowe z pedagogiki

Pojęcie środowiska wychowawczego

Pojęcie środowiska wychowawczego może być i jest interpretowane w naukach, w różny sposób. Jednym ze sposobów jest ujmowanie środowiska jako pewnego systemu stosunków zachodzących między istotą żywą, a przedmiotami jej otoczenia.

Według drugiej teorii środowiska jest: obiektywnym systemem przedmiotów i warunków składających się na otoczenie jako „sumę warunków tworzonych przez życie zbiorowe dla kształtowania się życia jednostek”[i]

Środowisko wychowawcze jest więc tylko częścią środowiska społecznego i kulturowego, tę mianowicie, która wywiera wpływ na wytwarzanie się trwałych postaw, poglądów, wiedzy, sposobów postępowania wychowanka. Przedstawię poniżej pojęcia środowiska wychowawczego wprowadzone przez J. Pietera, K. Sośnickiego, A. Kamińskiego, R. Wroczyńskiego.

Według J. Pietera przez środowisko wychowawcze należy rozumieć „złożony układ powtarzających się lub względnie stałych sytuacji, do których rozwijający się człowiek przystosowuje się w wychowawczym okresie swojego życia: znaczy to, pod których wpływem działa i rozwija swoją osobowość. (…). Środowisko wycho­wawcze stanowi tę część świata zewnętrznego (rzeczywistości obiek­tyw­nej), do której rozwijający się człowiek przystosowuje się odpo­wiednim trybem życia, odpowiednimi nawykami, zaś na ich gruncie odpowiednimi strukturami osobowości”.[ii]

K. Sośnicki za środowisko wychowawcze przyjmuje ogół sytu­acji wychowawczych, które określa jako „ogół warunków, które działając na jednostkę powodują w niej określone przeżycia psychiczne”.[iii]

K. Sośnicki dopuszcza wszystkie wpływy działające na jednostkę w realizacji celów wychowawczych (wpływy zamierzone, niezamierzone, ukierunkowane i nieukierunkowane).

A. Kamiński określił środowisko wychowawcze w następujący sposób: „Te elementy otaczającej struktury przyrodniczej, społecznej i kulturalnej, które działają na jednostkę stale lub przez dłuższy czas, albo krótko lecz ze znaczną siłą, jako samorzutny lub zorganizowany system kształtujący ją podmiot (…). Środowisko jest tą częścią otoczenia, która wywiera na jednostkę jakiś wpływ.”[iv]

W tym rozumieniu każda jednostka ludzka posiada inne środowisko. Bardzo istotnym w określaniu środowiska jest wzajemny stosunek jednostki i środowiska.

Możemy wyróżnić tu trzy punkty widzenia.

1. Jednostka podlega całkowicie środowisku przyrodniczemu i psy­cho­logicznemu, i wraz z nim ulega przekształceniu i ewolucjom.

2. Jednostka może przezwyciężać wszelkie niepożądane oddziały­wa­nia środowiska, jeśli jest podatna na motywacje wyższego rzędu.

3. Jednostka i środowisko jest w ścisłym (dialektycznym) związku, które ujawniają się w świadomie formułowanych celach i podejmo­­wanych czynnościach wychowawczych, które kształtując i wy­cho­wując jednostkę przysposabiają ją do przekształceń środowiska.

K. Sowa określa środowisko jako przypisane i stanowiące pewną konieczność dla jednostki. Takie środowisko określamy środowiskiem pierwotnym.

„Osobnik wchodzący w wiek dojrzały, usamodzielniający się, odrywa się niejako od dotychczasowego, przypisanego mu środowiska pierwotnego, dokonując w swym otoczeniu wyboru i tworząc sobie własne środowisko na miarę obiektywnych warunków, zgodnie z jego potrzebami i zainteresowaniami.”[v]

Takie wybierane środowisko nazwane jest przez K. Sowę środowiskiem wtórnym.

W. Wincławski konstruując swoją definicję środowiska wychowawczego przyjął za K. Sową podział na środowisko pierwotne i wtórne. W swojej koncepcji znaczenie środowiska wychowawczego przypisał przede wszystkim środowisku pierwotnemu, rozumianemu jako dane, przypisane w kategoriach konieczności konkretnej jednostce. Definiuje on środowisko jako zespół stałych, powtarzających się i najczęstszych interakcji, warunków i procesów wspólnych dla wszystkich jednostek danej zbiorowości. Środowisko wychowawcze według W. Wincławskiego pełni funkcje przygotowujące, a także wprowadzające do życia w świecie ludzi dorosłych.

E. Trempała przyjmuje za S. Kowalskim, iż środowisko wycho­wawcze to „społecznie kontrolowany i ukierunkowany na realizację celów wychowawczych system bodźców przyrodniczych, kultu­rowych i społecznych”[vi] oraz stwierdza, że ?W celu organizowania prawidło­wego środowiska wychowawczego sprzyjającego rozwojowi dzieci i młodzieży niezbędne jest współdziałanie szkoły z instytucjami edukacji równoległej.?[vii]

Środowisko wychowawcze składa się z sytuacji wychowawczych, które organizuje człowiek w sposób świadomy, stwarzając warunki dla realizacji określonych celów. Innymi słowy, sytuacja wychowawcza to taki układ warunków, które organizuje się dla kształtowania pożądanych dyspozycji osobowościowych.

Środowisko wychowawcze pojmuje się więc jako sumę warunków wytworzonych przez życie zbiorowe dla kształtowania jednostek. Stanowi ono pewien układ elementów przyrodniczo-społeczno-kulturowych. Ugruntował się też pogląd, iż nie składają się nań wszystkie elementy otaczające dana jednostkę, ale tylko te, które wywierają na nią (czyli jednostkę lub grupę) jakiś wpływ, stanowią bodziec dla określonych reakcji. Znaczące wychowawczo są nie tylko oddziaływania trwałe, powtarzające się, ale także te, które charakteryzują się wysokim stopniem intensywności, przez co mogą budzić lub uświadamiać określone potrzeby.

Z samej definicji środowiska jako systemu bodźców wywołujących reakcje i przeżycia psychiczne z jednoczesnym rozróżnianiem w nim poszczególnych aspektów środowiska naturalnego, kulturowego i społecznego pełniącego funkcję wychowawczą i edukacyjną.

Środowiskiem wychowawczym stają się więc te wszystkie elementy składowe otoczenia jednostki, które zapewniają jej rozwój, przyczyniają się do powstawania i utrwalania cech potrzebnych dla funkcjonowania i osiągania celów życiowych.

Wszędzie tam, gdzie w warunkach wzajemnych oddziaływań jednostka przyswaja sobie trwałe elementy wiedzy, sposoby działania, myślenia, odczuwania, tworzy sobie mniej lub więcej trwałe wyobra­żenia o świecie, ludziach i wartościach – mamy do czynienia z procesem socjalizacji lub wychowania, a także te składniki środo­wiska, które te procesy wywołują tworząc środowisko wychowawcze tej jednostki.

[i] S. Kowalski, Socjologia wychowania w zarysie, Warszawa 1974 r.

[ii] Cz. Kupisiewicz, Niepowodzenia dydaktyczne, Warszawa 1965 r., s. 19.

[iii] W. Okoń, Słownik pedagogiczny, Warszawa 1986 r., s. 203.

[iv] J. Konopnicki, Powodzenia i niepowodzenia szkolne, Warszawa 1966 r., s. 14.

[v] W. Wincławski, Typowe środowiska wychowawcze współczesnej Polski, War­sza­wa 1976 r., s. 25.

[vi] Cz. Kupisiewicz, Niepowodzenia dydaktyczne, Warszawa 1965 r., s. 17.

[vii] E. Trempała, Szkoła a edukacja równoległa (nieszkolna), Bydgoszcz 1994 r., s. 199.

5/5 - (4 głosów)

Rodzina jako podstawowe środowisko wychowawcze

W poszczególnych podrozdziałach ukażę na podstawie badań zawartych w literaturze wpływ oddziaływania rodziców i środowiska rodzinnego na postępy szkolne i samą aktywność dziecka.

Zadania wychowawcze i społeczne współczesnej rodziny są w czasach dzisiejszych trudne do spełnienia ponieważ rodzina jako instytucja społeczno-wychowawcza ulega zmianom, ciągłej ewolucji i nie zawsze nadąża za dokonującymi się w społeczeństwie prze­mianami społeczno-gospodarczymi. „W zmieniających się warunkach cywilizacji przemysłowej zachodzi potrzeba opartego na podstawach naukowych przygotowania pedagogicznego rodziców do pełnienia funkcji wychowawczych w rodzinie.”[i]

Każdy z rodziców musi mieć świadomość, że rodzina stanowi bardzo ważny czynnik w kształtowaniu osobowości dziecka: jego sfery intelektualnej i uczuciowej, postaw wobec siebie i innych, zachowania w domu, w szkole, w czasie różnych zabaw z rówieśnikami. „Rodzina wychowuje nie tylko dla siebie jako rodziny, ale przede wszystkim dla osobistego szczęścia jednostki i dla dobra ogólnego, społecznego.”[ii]

Rodzina ma „swój własny świat”, który określa jego zwartość, pomnaża uczucia i działania, kształtuje i przekształca osobiste dążenia członków rodziny, a także wyobrażenia o sobie i innych. Każda rodzina ma swoje tajemnice, sekrety, obyczaje. Krzyżują się w niej ze sobą chęci i cele, życzenia i ambicje wszystkich członków rodziny.

„Wzorce panujące w rodzinie, istniejący w niej typ więzi emocjonalnej oraz doświadczenia z niej wynoszone w ogromnym stopniu wpływają na osobowość. Wpływ ten jest tym większy, im młodsze jest dziecko.„[iii]

Od swych rodziców małe dziecko uczy się myśleć, mówić, kontrolować i opanowywać swoje reakcje, a także wywierać wpływ na innych ludzi. Dzięki wzorom osobowym, którymi są dla dziecka rodzice, uczy się ono jak odnosić się do innych, kogo lubić, a kogo unikać, z kim się mniej lub bardziej liczyć, jak należy wyrażać swoją sympatię i antypatię, kiedy zaś powstrzymywać swoje reakcje.

„Rodzina zatem poprzez zamierzone oddziaływania opiekuńcze i wychowawcze, a także przez niezamierzony wpływ, wynikający ze wzajemnych powiązań uczuciowych i zespołu interakcji między członkami, oraz przez wzory osobowe rodziców przyczynia się do fizycznego, psychicznego i społecznego rozwoju dziecka. Dzięki tym oddziaływaniom przygotowuje je do samodzielnego życia w społeczeństwie…równocześnie rodzina przekazuje dziecku wartości, normy, wzory zachowań i obyczaje kulturowe społeczeństwa do którego przynależy…”[iv]

Rodzina odgrywa kluczową rolę w rozwoju jednostki, będąc podstawowym środowiskiem wychowawczym. W kontekście pedagogiki, socjologii oraz psychologii rodzina stanowi fundamentalny kontekst, w którym kształtują się wartości, normy, postawy oraz umiejętności społeczne jednostki. To właśnie w rodzinie odbywa się pierwsze i najważniejsze etapy socjalizacji, które mają istotny wpływ na dalszy rozwój osobisty i społeczny dziecka.

Rodzina, jako podstawowe środowisko wychowawcze, jest miejscem, w którym dzieci uczą się podstawowych zasad życia społecznego, norm i wartości. Jest to pierwsza przestrzeń, w której dzieci nawiązują relacje z innymi ludźmi i zdobywają umiejętności niezbędne do funkcjonowania w społeczeństwie. W rodzinie dziecko poznaje swoje role społeczne, uczy się komunikacji, rozwiązywania konfliktów oraz nawiązywania relacji interpersonalnych. W tym sensie rodzina pełni funkcję edukacyjną, która ma kluczowe znaczenie dla dalszego życia dziecka.

Rodzina jest również miejscem, gdzie kształtują się podstawowe wartości moralne i etyczne. Poprzez interakcje z rodzicami, rodzeństwem i innymi członkami rodziny, dziecko przyswaja zasady dotyczące tego, co jest słuszne, a co niewłaściwe. Wartości takie jak uczciwość, odpowiedzialność, szacunek dla innych czy empatia są przekazywane przez codzienne doświadczenia i przykłady z życia rodzinnego. To w rodzinie dziecko uczy się rozumienia i przestrzegania norm społecznych oraz rozwija poczucie tożsamości.

W kontekście wychowania, rodzina pełni także funkcję opiekuńczą, zapewniając dzieciom bezpieczeństwo emocjonalne i fizyczne. Dzieci potrzebują stabilnego i wspierającego środowiska, aby mogły się prawidłowo rozwijać. Odpowiednia opieka, miłość i troska rodziców mają kluczowe znaczenie dla zdrowia psychicznego i fizycznego dziecka. Stabilność rodzinnego środowiska wpływa na poczucie bezpieczeństwa dziecka i jego zdolność do radzenia sobie z wyzwaniami i stresami życiowymi.

Rodzina jako środowisko wychowawcze jest również miejscem, gdzie odbywa się rozwój emocjonalny i społeczny dziecka. Rodzice i inni członkowie rodziny pełnią rolę modeli do naśladowania, poprzez które dzieci uczą się, jak radzić sobie z emocjami, wyrażać swoje uczucia oraz reagować na emocje innych. Przykłady pozytywnego radzenia sobie z trudnościami, umiejętności rozwiązywania problemów oraz wyrażania uczuć w sposób konstruktywny są przekazywane przez codzienne interakcje w rodzinie.

Współczesne badania podkreślają znaczenie zaangażowania rodziców w proces wychowawczy. Aktywne uczestnictwo rodziców w życiu dziecka, ich zaangażowanie w jego edukację, rozwój i codzienne potrzeby mają istotny wpływ na jego sukcesy w szkole i w życiu społecznym. Badania pokazują, że dzieci, których rodzice są zaangażowani i wspierający, lepiej radzą sobie w nauce, mają wyższe poczucie własnej wartości oraz lepsze umiejętności społeczne.

Warto również zwrócić uwagę na wpływ różnych struktur rodzinnych na proces wychowawczy. Współczesne rodziny mogą przybierać różne formy, takie jak rodziny jednoparentalne, rodziny patchworkowe czy rodziny z adopcją. Każda z tych struktur ma swoje specyficzne wyzwania i możliwości w zakresie wychowania dzieci. Kluczowe jest, aby rodzina, niezależnie od swojej struktury, zapewniała stabilne i wspierające środowisko dla rozwoju dziecka.

Rodzina, jako podstawowe środowisko wychowawcze, wpływa również na kształtowanie tożsamości kulturowej i społecznej dziecka. Przekazywanie tradycji, zwyczajów, języka i wartości kulturowych odbywa się przede wszystkim w kontekście rodzinnym. Dzieci uczą się o swojej kulturze, historii i tradycjach poprzez uczestnictwo w rodzinnych zwyczajach i obrzędach. To w rodzinie dziecko zdobywa poczucie przynależności do szerszej wspólnoty oraz rozwija swoją tożsamość kulturową.

Nie można pominąć również wpływu, jaki na wychowanie dziecka mają zmiany społeczne i ekonomiczne. Współczesne wyzwania, takie jak zmiany w strukturze rodzinnej, wzrost liczby rodzin pracujących oraz zmiany w roli płci w rodzinie, wpływają na sposób, w jaki rodziny realizują swoje funkcje wychowawcze. Współczesne rodziny często muszą dostosowywać swoje podejście do wychowania dzieci do zmieniających się warunków życiowych i społecznych.

W kontekście rodziny jako podstawowego środowiska wychowawczego, ważne jest również uwzględnienie roli instytucji edukacyjnych i społecznych, które współpracują z rodziną w procesie wychowawczym. Szkoła, przedszkole i inne instytucje edukacyjne mają istotne znaczenie w kształtowaniu umiejętności i postaw dziecka, ale ich działania są często wspierane przez rodziców i rodzinę. Współpraca między rodziną a instytucjami edukacyjnymi jest kluczowa dla zapewnienia spójności w procesie wychowawczym i edukacyjnym.

Rodzina jako podstawowe środowisko wychowawcze pełni niezastąpioną rolę w życiu jednostki. Jest to miejsce, w którym dziecko zdobywa podstawowe umiejętności społeczne, wartości, normy oraz poczucie tożsamości. Współczesne wyzwania społeczne i zmiany w strukturze rodzinnej wpływają na sposób, w jaki rodziny realizują swoje funkcje wychowawcze. Kluczowe jest zapewnienie stabilnego i wspierającego środowiska dla rozwoju dziecka oraz współpraca między rodziną a instytucjami edukacyjnymi w celu wspierania rozwoju i dobrostanu dzieci.

[i] H. Smarzyński, Rodzina współczesna jako środowisko wychowawcze, Kraków 1978 r., s. 9.

[ii] J. Rembowski, Więzi uczuciowe w rodzinie, Warszawa 1972 r., s. 13.

[iii] Praca pod red. K. Kruszewskiego, Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela, Warszawa 1992, s. 211.

[iv] M. Ziemska, Rodzina i dziecko, Warszawa 1979 r., s. 230.

5/5 - (4 głosów)

Małopolski model Konferencji Grupy Rodzinnej

Województwo małopolskie wypracowało własny model Konferencji Grupy Rodzinnej. Jest on oparty na systemie pomocy społecznej i stąd rekrutowani są koordynatorzy. Istotną rolę przyjmuje tu pracownik socjalny, który zgłasza rodzinę do KGR, a następnie monitoruje realizację planu. Zaznaczyć należy, iż koordynator (zazwyczaj pracownik socjalny) jest osobą nie związaną z rodziną. Stosuje się regułę, iż koordynator pracuje na terenie innej jednostki organizacyjnej lub innego rejonu (np. innego Ośrodka Pomocy Społecznej). Model wypracowany w Małopolsce charakteryzuje się elastycznością oraz indywidualnym podejściem i pomysłowością koordynatorów. Model przedstawia się następująco:

Źródło: opracowanie własne.

Model krakowski KGR jest zasadniczo zbliżony do tego, który przedstawił Przeperski. Główna różnica polega na braku Centrum KGR w tym modelu oraz rozbudowie etapów konferencji[1].

Obecnie krakowski Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wdraża Konferencję Grupy Rodzinnej jako metodę pracy socjalnej. Idea wydaje się być słuszna, gdyż ta grupa zawodowa ma bardzo dobrze zdiagnozowaną sytuacje rodzinną, materialną, zawodową, zdrowotną i mieszkaniową wielu rodzin wymagających wsparcia oraz posiada szeroki zakres wiedzy i umiejętności służących skutecznej pomocy. Koordynator KGR krakowskiego MOPS – Pani Irena Łanka-Fryt – mówi, że pracownicy socjalni „wręcz predestynują do roli osób zgłaszających”[2]. Rola pracownika socjalnego w KGR[3] przedstawia się następująco:

1. na etapie przygotowania do konferencji:

  • kontakt z koordynatorem KGR i omówienie przypadku,
  • zapoznanie rodziny z metodą KGR,
  • formalne zgłoszenie rodziny (na formularzu – załącznik nr 2),
  • współpraca z koordynatorem przy przygotowaniach do KGR;

2. na etapie przeprowadzania konferencji:

  • krótkie, treściwe przedstawienie informacji o problemie rodziny (w tym także omówienie zasobów i braków tej sytuacji, wyjaśnienie odpowiedzialności prawnej rodziny, np. za osobę w rodzinie, i jej ograniczeń, podanie informacji o możliwości uzyskania pomocy bez wpływania na opinie rodziny),
  • opuszczenie miejsca konferencji i zostawienie rodziny samej, ale pozostawanie w kontakcie w razie takiej potrzeby rodziny,
  • zaakceptowanie bezpiecznego planu przygotowanego przez rodzinę bądź wyjaśnienie niezgodności i braku bezpieczeństwa,

3. na etapie po zakończeniu konferencji:

  • jeśli rodzina przygotuje bezpieczny plan i nie prosi o pomoc od systemu pomocy społecznej należy zakończyć kontakt z rodziną,
  • jeśli rodzina przygotuje bezpieczny plan i prosi o pomoc os systemu pomocy społecznej należy takie pomocy udzielić.

Mszana Dolna jako pierwsza gmina w Polsce wpisała metodę Konferencji Grupy Rodzinnej do Gminnej Strategii rozwiązywania problemów społecznych na lata 2006-2015 oraz do Gminnego systemu profilaktyki i opieki nad dzieckiem i rodziną. Ewaluacja strategii i uchwały wskazuje, iż Konferencja Grupy Rodzinnej nie została przeprowadzona z uwagi na to, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie pozyskał na ten cel środków finansowych[4]. Znaczącym jednak jest sam fakt wpisania KGR do strategii gminnej.

[1] Etapy modelu KGR zaproponowała Katarzyna Mimiec, Pomoc rodzinie dotkniętej przemocą z wykorzystaniem metody Konferencja Grupy rodzinnej, w es.O.es nr 2/2007 r., s. 19.

[2] I. Łanka-Fryt, Praca z rodziną  metodą konferencji Grupy Rodzinnej, w: es.O.es, Nr 4/2007, Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Krakowie, s.23.

[3] M. Zykubek, Konferencja Grupy Rodzinnej jako jedna z form pomocy rodzinie w kryzysie, Materiały szkoleniowe przygotowane na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie. Szkolenie nt. Konferencja Grupy Rodzinnej odbywało się w Krakowie w dniach 27-28.09.2007 r.

[4] Raport z realizacji uchwał Rady Miasta Gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych Gminnego systemu profilaktyki i opieki nad dzieckiem i rodziną za 2007 rok.

5/5 - (4 głosów)

Definicje polityki społecznej

Polityka społeczna to zbiór działań i działań rządowych oraz pozarządowych, skierowanych na rozwiązanie problemów społecznych i poprawę warunków życia ludzi. Może obejmować działania związane z edukacją, zdrowiem, pracą, bezrobociem, mieszkalnictwem, opieką społeczną, pomocą dla osób potrzebujących, ochroną środowiska i innymi obszarami.

Inna definicja mówi, że polityka społeczna to działanie rządu, mające na celu poprawę poziomu życia społeczeństwa poprzez dostosowanie siły roboczej do potrzeb rynku pracy, a także przez ochronę i wsparcie osób słabszych, takich jak dzieci, osoby starsze, bezrobotni i osoby niepełnosprawne.

Polityka społeczna jest procesem ciągłym, który ma na celu przeciwdziałanie i rozwiązywanie problemów społecznych, poprawę warunków życia i jakości życia ludzi, a także zwiększenie ich szans na udział w życiu społecznym i gospodarczym.

Definicje polityki społecznej:

  1. polityka społeczna to działalność, której głównym zadaniem jest obrona człowieka przed niezaspokojeniem jego elementarnych potrzeb, a następnie potrzeb rozwojowych, co prowadzi do rozwoju coraz bardziej przemyślanych i kompleksowych programów postępu społecznego[1];
  2. polityka społeczna to „nieustanne, zorganizowane i świadome działanie nakierowane na utrzymanie względnej równowagi między dwiema wartościami: wolnością i równością”[2]
  3. polityka społeczna to działalność państwa, samorządów i organizacji pozarządowych, której celem jest poprawa położenia materialnego, asekuracja przed życiowymi wypadkami i wyrównywanie szans życiowych grup społecznych ekonomicznie i społecznie najsłabszych[3];
  4. Polityka społeczna wg Katarzyny Głąbickiej „zajmuje się zarówno warunkami życia społeczeństwa, jak i stosunkami międzyludzkimi w środowisku pracy i w środowisku zamieszkania”[4].

Definicje polityki społecznej zawierają podstawowe wartości socjalne, które powinny przysługiwać każdej osobie ludzkiej i między którymi powinna być zachowana równowaga. Mówią one o wolności, równości, godności osoby ludzkiej i sprawiedliwości. Polityka społeczna jest spostrzegana jako proces redystrybucji dóbr i usług wedle pewnych normatywnych założeń, czyli tzw. sprawiedliwość naprawcza, podejmowany w celu korekcji tych procesów gospodarczych i społecznych, które naruszają zespół wartości definiowanych jako sprawiedliwość społeczna[5].

Polityka społeczna to kompleksowy zestaw działań podejmowanych przez państwo, organizacje pozarządowe i inne instytucje w celu rozwiązania problemów społecznych, promowania dobrobytu i zapewnienia sprawiedliwości społecznej. Jest to dziedzina, która obejmuje szeroki zakres działań mających na celu poprawę jakości życia obywateli, wyrównywanie szans, oraz minimalizowanie nierówności społecznych i ekonomicznych. W artykule tym zostaną omówione różne definicje polityki społecznej, jej cele, zakres oraz znaczenie w kontekście społecznym i gospodarczym.

Polityka społeczna, w ujęciu ogólnym, jest rozumiana jako zbiór działań i strategii mających na celu wpływanie na warunki życia ludzi oraz rozwiązanie problemów społecznych. Istnieje wiele definicji polityki społecznej, które odzwierciedlają różne aspekty jej funkcjonowania i celów. W literaturze przedmiotu można znaleźć definicje, które podkreślają różne elementy polityki społecznej, takie jak jej celowość, mechanizmy realizacji, czy efekty działania.

Jedną z klasycznych definicji polityki społecznej jest definicja zawarta w pracy Wilhelma Röpke, który określa politykę społeczną jako „działania państwa zmierzające do polepszenia warunków życia obywateli i eliminacji problemów społecznych”. W tym ujęciu polityka społeczna skupia się na interwencji państwa w celu poprawy warunków życia, wsparcia osób potrzebujących oraz rozwiązania problemów takich jak ubóstwo, bezrobocie czy nierówności społeczne.

Inna definicja, zaproponowana przez Ludwiga Erharda, podkreśla, że polityka społeczna jest „systematycznym działaniem zmierzającym do kształtowania warunków życia ludzi, które są zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej i gospodarczej”. Z tej perspektywy polityka społeczna jest nie tylko odpowiedzią na problemy społeczne, ale także narzędziem kształtowania społeczeństwa w zgodzie z wartościami sprawiedliwości i równości.

Z kolei definicja zawarta w pracach Amartyi Sena, jednego z czołowych teoretyków rozwoju społecznego, podkreśla, że polityka społeczna ma na celu „rozszerzanie możliwości ludzi, czyli ich zdolności do prowadzenia życia, które uznają za wartościowe”. W tym ujęciu polityka społeczna nie koncentruje się jedynie na wsparciu materialnym, ale również na umożliwieniu ludziom pełnego wykorzystania ich potencjału i poprawie jakości ich życia poprzez rozwijanie ich umiejętności, wiedzy i możliwości.

W kontekście polityki społecznej często pojawia się pojęcie „sprawiedliwości społecznej”, które odnosi się do dążenia do równego podziału zasobów i możliwości w społeczeństwie. Definicja polityki społecznej zawiera również elementy takie jak solidarność społeczna, odpowiedzialność państwa za zapewnienie podstawowych potrzeb obywateli, oraz dążenie do wyrównywania szans. Polityka społeczna może obejmować różne dziedziny, takie jak zdrowie, edukacja, mieszkalnictwo, zabezpieczenie społeczne czy polityka zatrudnienia.

Jednym z kluczowych aspektów polityki społecznej jest jej funkcja ochronna. Polityka społeczna ma na celu zapewnienie wsparcia osobom w trudnej sytuacji życiowej, takim jak osoby starsze, niepełnosprawne, bezrobotne czy ubogie. W ramach polityki społecznej realizowane są różne programy i usługi, takie jak systemy zabezpieczenia społecznego, zasiłki, opieka zdrowotna czy usługi społeczne, które mają na celu zabezpieczenie podstawowych potrzeb i wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji.

Innym istotnym aspektem polityki społecznej jest jej funkcja prewencyjna. Polityka społeczna dąży do zapobiegania problemom społecznym poprzez działania mające na celu poprawę warunków życia i zapobieganie sytuacjom kryzysowym. W ramach polityki społecznej realizowane są programy i inicjatywy mające na celu poprawę jakości życia, edukację, rozwój umiejętności oraz wsparcie dla rodzin i dzieci. Prewencja w polityce społecznej może obejmować takie działania jak profilaktyka zdrowotna, wsparcie psychologiczne, edukacja oraz programy integracyjne.

Polityka społeczna może być realizowana na różnych poziomach – lokalnym, regionalnym i krajowym. Na poziomie lokalnym, polityka społeczna koncentruje się na bezpośrednim wsparciu mieszkańców, poprzez różne usługi społeczne, takie jak domy opieki, centra wsparcia czy programy lokalne. Na poziomie regionalnym, polityka społeczna może obejmować koordynację działań i programów między różnymi jednostkami administracyjnymi oraz dostosowanie polityki do specyficznych potrzeb regionu. Na poziomie krajowym, polityka społeczna jest realizowana poprzez tworzenie i wdrażanie ogólnokrajowych strategii, programów i przepisów prawnych.

Współczesne podejścia do polityki społecznej często kładą nacisk na partycypację obywateli oraz współpracę między sektorem publicznym, prywatnym i organizacjami pozarządowymi. W tym kontekście, polityka społeczna jest traktowana jako proces, w który zaangażowani są różni aktorzy społeczni i który opiera się na dialogu i współpracy. Współczesne modele polityki społecznej uwzględniają również znaczenie innowacyjnych rozwiązań i technologii w świadczeniu usług społecznych oraz w monitorowaniu i ocenianiu efektywności działań.

Polityka społeczna jest wieloaspektowym i złożonym obszarem działań, który ma na celu poprawę jakości życia obywateli, zapewnienie sprawiedliwości społecznej oraz rozwiązanie problemów społecznych. Definicje polityki społecznej różnią się w zależności od perspektywy, kontekstu oraz celów, ale wszystkie podkreślają istotność działań na rzecz wsparcia osób w trudnej sytuacji, prewencji problemów społecznych oraz promowania równości i sprawiedliwości. Polityka społeczna jest kluczowym elementem kształtowania struktury społecznej oraz wpływa na jakość życia ludzi w społeczeństwie.

[1] J. Supińska, cyt za: K. Rychlicka-Maraszek, Encyklopedia pedagogiczna XXI w., tom IV, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2005, s. 540.

[2] E. Wnuk-Lipiński, Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radykalnej zmiany społecznej, Warszawa1996, s. 62.

[3] J. Auleytner, Polityka społeczna, czyli ujarzmianie chaosu socjalnego, WSP TWP, Warszawa 2002, s.

[4] K. Głąbicka, Polityka społeczna państwa polskiego u progu członkowstwa w Unii Europejskiej?, Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji, Radom 2004, s.13.

[5] E. Wnuk-Lipiński, cyt za: K. Rychlicka-Maraszek, Encyklopedia pedagogiczna XXI w., tom IV, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2005, s.539-540.

5/5 - (3 głosów)

Podział rodzin zastępczych

Podział rodzin zastępczych wg ustawy o pomocy społecznej (Art. 74[1]):

  • spokrewnione z dzieckiem – w których opiekę i wychowanie nad dzieckiem przejmują członkowie rodziny dziecka, np. dziadkowie, wujostwo lub rodzeństwo;
  • niespokrewnione z dzieckiem – które są z punktu widzenie prawa obce dla dziecka;
  • zawodowe niespokrewnione z dzieckiem:

a) wielodzietne – w których umieszcza się w tym samym czasie nie mniej niż  troje i nie więcej niż sześcioro dzieci; w razie konieczności umieszczenia w rodzinie licznego rodzeństwa określona powyżej liczba dzieci może się zwiększyć,

b) specjalistyczne – w tych rodzinach umieszcza się dzieci niedostosowane społecznie albo dzieci z różnymi dysfunkcjami lub problemami zdrowotnymi wymagającymi szczególnej opieki i pielęgnacji; w tym samym czasie w tego typu rodzinie może przebywać nie więcej niż troje dzieci,

c) o charakterze pogotowia rodzinnego – w takiej rodzinie umieszcza się nie więcej niż troje dzieci na pobyt okresowy do czasu unormowania sytuacji życiowej dziecka, nie dłużej niż 12 miesięcy; w szczególnie uzasadnionych przypadkach pobyt dziecka może być przedłużony, jednak nie więcej niż o kolejne trzy miesiąca; rodzina ta nie może odmówić przyjęcia dziecka w wieku do 10 lat, jeżeli zostało doprowadzone przez policję – w tej sytuacji dziecko przebywa w tej rodzinie do czasu wydania orzeczenia przez sąd opiekuńczy.

Dziecko pozbawione częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej może być umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej[2] następującego typu:

a) interwencyjnego (§ 4) – to placówka przyjmująca dzieci w sytuacjach natychmiastowego rozpoczęcia sprawowania opieki i wychowania. Zapewnia ona doraźną opiekę na czas trwania sytuacji kryzysowej, dostęp do kształcenia, opiekę i wychowanie do czasu powrotu do rodziny naturalnej lub umieszczenia dziecka w innej placówce, dostęp do pomocy psychologiczno-pedagogicznej,

b) rodzinnego (§ 5) – to placówka tworząca wielka rodzinę dla dzieci, którym nie znaleziono rodziny zastępczej lub przysposabiającej. Wychowuje dzieci w różnym wieku, w tym dorastające i usamodzielniające się, umożliwia wspólne wychowanie i uczenie się licznemu rodzeństwu, zapewnia dzieciom kształcenie, wyrównywanie opóźnień rozwojowych i szkolnych, ustala zasady kontaktów dziecka z rodzicami w porozumieniu z sądem, centrum pomocy i ośrodkom adopcyjno-opiekuńczym,

c) socjalizacyjnego (§ 6) – to placówka zapewniająca dziecku całodobową opiekę i wychowanie oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Placówka ta zapewnia zajęcia: korekcyjne, wychowawcze, kompensacyjne, logopedyczne, terapeutyczne, rekompensujące brak wychowania w rodzinie i przygotowujące do życia społecznego, a dzieciom niepełnosprawnym rehabilitację i zajęcia specjalistyczne. Placówka ta zapewnia dzieciom kształcenie, wyrównywanie opóźnień rozwojowych i szkolnych, podejmuje działania w celu powrotu dziecka do rodziny naturalnej, znalezienia rodziny przysposabiającej lub umieszczenia w rodzinnych formach opieki zastępczej, pracuje z rodziną dziecka, organizuje dla swoich wychowanków odpowiednie formy opieki w środowisku, grupy usamodzielniające oraz kontakt z rodzinami zaprzyjaźnionymi.

Istnieje także możliwość wspierania funkcji opiekuńczych rodziny poprzez objęcie dziecka opieką i wychowaniem w placówkach opiekuńczo-wychowawczych wsparcia dziennego[3]. Placówki te wspierają rodzinę w sprawowaniu jej podstawowych funkcji, zapewniają pomoc rodzinie i dzieciom sprawiającym problemy wychowawcze, zagrożonym demoralizacją, przestępczością lub uzależnieniami, współpracują ze szkołą, ośrodkiem pomocy społecznej i innymi instytucjami w rozwiązywaniu problemów wychowawczych. Placówki wsparcia dziennego dzielimy na:

a) placówki opiekuńcze, do których zaliczamy koła zainteresowań, świetlice, kluby, ogniska wychowawcze,

b) placówki specjalistyczne, w których jest realizowany program psychokorekcyjny, psychoprofilaktyczny, do których należy terapia pedagogiczna, psychologiczna, rehabilitacja, resocjalizacja.

Ośrodek adopcyjno-opiekuńczy[4] to ośrodek lub zespół wsparcia rodziny naturalnej, prowadzący poradnictwo dla dzieci i rodziców oraz terapię rodzinną, w tym dla rodziców dzieci umieszczonych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Inicjuje i wspomaga zastępcze formy opieki i wychowania rodzinnego. Prowadzi działalność diagnostyczno-konsultacyją, w wyniku której kwalifikuje i szkoli kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub adopcyjnej, prowadzi poradnictwo rodzinne i terapię rodzinną dla dzieci i rodziców dzieci umieszczonych w rodzinnej opiece zastępczej.

Placówki opiekuńczo-wychowowcze, ośrodki adopcyjno-opiekuńcze oraz jednostki poradnictwa specjalistycznego mogą mieć charakter  zarówno publiczny jak i niepubliczny.

[1] Ustawa o pomocy społecznej z dnia 24.03.2004 r. z późn. zm. (stan aktualny na dzień 02.04.2008 r.).

[2] Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 14.02.2005 r. w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych oraz Ustawa o pomocy społecznej z dnia 24.03.2004 r. z późn. zm. Art. 80, (stan aktualny na dzień 09.04.2008 r.).

[3] Ustawa o pomocy społecznej z dnia 24.03.2004 r. z późn. zm. Art. 71 (stan aktualny na dzień 09.04.2008 r.).

[4] Tamże.

5/5 - (3 głosów)