Metody

Metody, techniki oraz narzędzia badawcze

podrozdział pracy licencjackiej

W trakcie poszukiwania odpowiedzi na postawione pytania należy posługiwać się dostępnymi metodami badań naukowych.

S. Kunowski przez metodę naukową rozumie ustalony sposób dochodzenia do celu poznania. Sposób ten zależy od rodzaju myślenia, wyprowadzającego indukcyjnie z doświadczenia, przez obserwację lub eksperyment nowe treści albo udowadniającego dedukcyjnie ich poprawność. Metoda naukowa tworzy różne kombinacje podstawowych operacji naukowych, które dostosowują się do przedmiotu i celu badań.[1]

Zdaniem S. Nowaka metody badania to: „przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania, opracowania, analizy i interpretacji danych empirycznych, służące do uzyskiwania maksymalnie (lub optymalnie) uzasadnionych odpowiedzi na postawione pytania”.[2]

Z. Zaborowski natomiast uważa, że metoda badawcza to zespół środków i czynności umożliwiających zdobycie informacji prowadzących do wydania prawdziwych sądów w określonym wycinku rzeczywistości.[3]

Z kolei T. Pilch sądzi, iż metoda jest zespołem czynności i zabiegów zmierzających do poznania określonego przedmiotu. Jest to pewnego rodzaju charakter działania, jaki podejmuje się dla zdobycia interesujących danych.[4]

Według S. Nowaka przez metodę naukową rozumie się określony, powtarzalny sposób rozwiązywania problemu. Metoda badań to też tyle, co określony, powtarzalny sposób uzyskiwania pewnego typu informacji o rzeczywistości, niezbędnych dla rozwiązywania określonego typu problemu badawczego, szukanie odpowiedzi na pytanie określonego rodzaju, przez szeroko pojmowaną obserwację rzeczywistości.[5]

Natomiast techniki badawcze to przede wszystkim sposoby zbierania materiału oparte na starannie opracowanych dyrektywach, weryfikowanych w badaniach różnych nauk społecznych i dzięki temu posiadających walor użyteczności międzydyscyplinarnej.[6]

Łobocki natomiast uważa, że „techniki badawcze są bliżej skonkretyzowanymi sposobami realizowania zamierzonych badań. Podporządkowane są one metodom badawczym, pełniąc wobec nich służebną rolę”.[7]

Według Pilcha technika badawcza jest określoną czynnością służącą do uzyskania pożądanych danych. Jest pojedynczą procedurą, polegającą na wykonaniu określonej czynności badawczej.[8]

W prezentowanych badaniach zastosowano metodę sondażu diagnostycznego.

W ujęciu T. Pilcha, metoda sondażu diagnostycznego jest sposobem zdobywania i gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk, w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje.[9]

W badaniach sondażowych najczęściej stosowanymi technikami są: obserwacja, wywiad, ankieta, analiza dokumentów, techniki statystyczne i inne.

Badania własne realizowano za pomocą ankiety, która pozwoliła określić aspiracje życiowe. Do zbadania poziomu samooceny zastosowano Kwestionariusz Niebrzydowskiego.[10]

Kwestionariusz ten zawiera listę przymiotników określających różne cechy osobowości. Poprzez stopień nasilenia danych cech, bada się nim samoocenę. Według Łobockiego kwestionariusz to arkusz papieru z wydrukowanymi na nim pytaniami i wolnymi miejscami na zapisanie odpowiedzi lub też gotowymi odpowiedziami, spośród których osoby badane wybierają te, które uważają za prawdziwe.[11]

Z kolei ankieta jest, jak pisze W. Zaczyński, techniką zdobywania i gromadzenia informacji przez pytanie wybranych osób za pośrednictwem drukowanej listy pytań, zwanej kwestionariuszem ankiety.[12]

Według T. Pilcha, ankieta jest techniką gromadzenia informacji, polegającą na wypełnianiu przez badanego kwestionariuszy, na ogół o wysokim stopniu standaryzacji.[13]

Zastosowany jako narzędzie kwestionariusz ankiety zawierał 37 pytań. Znalazło się w nim 30 pytań zamkniętych koniunktywnych z możliwością wyboru. Część z nich należała do tak zwanych pytań zamkniętych koniunktywnych z możliwością wyboru kilku odpowiedzi. Pozostałe 7 pytań to pytania otwarte, na które respondenci musieli sformułować własne odpowiedzi. Na końcu kwestionariusza, umieszczono pytania dotyczące danych o osobach badanych, takich jak wiek, płeć, klasa, miejsce zamieszkania.

W badaniach naukowych kluczowe znaczenie mają metody, które pozwalają systematycznie dochodzić do wiedzy o badanym zjawisku. Metody naukowe łączą różne operacje poznawcze, takie jak obserwacja, eksperyment czy analiza danych, i dostosowują je do przedmiotu oraz celu badań. Mogą wykorzystywać zarówno myślenie indukcyjne, wyprowadzające nowe wnioski z doświadczenia, jak i dedukcyjne, pozwalające weryfikować hipotezy i prawdziwość określonych stwierdzeń. Ich stosowanie umożliwia uzyskanie wiarygodnych odpowiedzi na pytania badawcze i właściwe opracowanie zgromadzonego materiału empirycznego.

Techniki badawcze stanowią konkretną realizację metod. Są to powtarzalne i sprawdzone sposoby zbierania danych, które mogą obejmować obserwację, wywiad, analizę dokumentów czy techniki statystyczne. Dzięki nim możliwe jest systematyczne i rzetelne pozyskiwanie informacji niezbędnych do rozwiązywania problemów badawczych. Techniki podporządkowane są metodom, pełniąc wobec nich funkcję praktyczną i umożliwiając ich realizację w konkretnym badaniu.

W prezentowanych badaniach zastosowano metodę sondażu diagnostycznego, która pozwalała zbierać informacje o strukturze i funkcjonowaniu badanego zjawiska oraz o opiniach wybranych grup społecznych. Sondaż opierał się na grupie reprezentatywnej dla populacji generalnej, co umożliwiało wnioskowanie o całym zbiorze na podstawie danych zebranych od jego wycinka. Metoda ta pozwalała także określić nasilenie i kierunki rozwoju określonych procesów społecznych.

Do realizacji badań wykorzystano ankietę jako technikę badawczą, umożliwiającą gromadzenie danych poprzez pytania skierowane do uczestników badania. Kwestionariusz ankiety zawierał 37 pytań, w tym pytania zamknięte, pozwalające na wybór jednej lub kilku odpowiedzi, oraz pytania otwarte, wymagające sformułowania własnej odpowiedzi. Ankieta była wzbogacona o pytania dotyczące danych demograficznych, takich jak wiek, płeć, klasa czy miejsce zamieszkania.

Poziom samooceny uczestników badania zbadano przy użyciu Kwestionariusza Niebrzydowskiego, który mierzy nasilenie określonych cech osobowości. Kwestionariusz składa się z listy przymiotników, a osoby badane wskazują stopień, w jakim dana cecha je charakteryzuje. Dzięki temu możliwe było uzyskanie rzetelnych i porównywalnych danych o postrzeganiu siebie przez respondentów oraz o ich aspiracjach życiowych.

[1] S. Kunowski: Podstawy współczesnej pedagogiki, Warszawa 1996, s. 48.

[2] S. Nowak: Metodologia badań socjologicznych…op. cit., s. 214.

[3] Z. Zborowski: Wstęp do metodologii badań pedagogicznych, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1973, s. 358.

[4] T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 79.

[5] S. Nowak: Metodologia badań socjologicznych, Warszawa 1970, s. 237.

[6] A. Kamieński: Metoda, technika, procedura badawcza w pedagogice empirycznej, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1974, s. 54.

[7] M. Łobocki: Metody badań…op. cit., s. 115.

[8] T. Pilch: Metodologia pedagogicznych badań środowiskowych, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1971, s. 79.

[9] T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych… op. cit., s.51.

[10] L. Niebrzydowski: O poznaniu i ocenie samego siebie, Warszawa 1976, s. 90 – 93.

[11] M. Łobocki: Metody badań…op. cit., s. 61.

[12] W. Zaczyński: Praca badawcza…op. cit., s. 153.

[13] T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych… op. cit., s.141.

5/5 - (1 głosów)

Metody, techniki i narzędzia badawcze w badaniach pedagogicznych

Badania pedagogiczne są kluczowym elementem w rozwoju edukacji, umożliwiającym zrozumienie procesów dydaktycznych, identyfikację problemów i wprowadzenie innowacyjnych rozwiązań. W artykule omówione zostaną metody, techniki oraz narzędzia badawcze stosowane w badaniach pedagogicznych, które mają na celu pogłębienie wiedzy w tej dziedzinie i przyczynienie się do poprawy jakości edukacji.

Metody badawcze w pedagogice można podzielić na dwie główne kategorie: ilościowe i jakościowe. Metody ilościowe koncentrują się na zbieraniu danych w formie liczbowej i ich statystycznej analizie. Są one szczególnie użyteczne w badaniach, które mają na celu mierzenie określonych zjawisk, porównywanie grup czy sprawdzanie hipotez. Wśród najczęściej stosowanych metod ilościowych w badaniach pedagogicznych znajdują się ankiety, eksperymenty oraz testy psychometryczne. Ankiety są popularnym narzędziem pozwalającym na zebranie dużej ilości danych od szerokiej grupy respondentów. Eksperymenty pedagogiczne, chociaż trudne do przeprowadzenia ze względu na etyczne i logistyczne wyzwania, pozwalają na kontrolowanie zmiennych i dokładne testowanie wpływu konkretnych interwencji edukacyjnych. Testy psychometryczne umożliwiają ocenę umiejętności, wiedzy lub cech osobowości uczniów w sposób obiektywny i standaryzowany.

Z kolei metody jakościowe skupiają się na zrozumieniu doświadczeń, perspektyw i procesów zachodzących w środowisku edukacyjnym. Główne techniki jakościowe obejmują wywiady, obserwacje i analizę dokumentów. Wywiady mogą być prowadzone w formie indywidualnej lub grupowej, umożliwiając badaczom zgłębianie subiektywnych doświadczeń i poglądów uczestników. Obserwacje, zarówno uczestniczące, jak i nieuczestniczące, pozwalają na bezpośrednie śledzenie zachowań i interakcji w naturalnym kontekście edukacyjnym. Analiza dokumentów, takich jak dzienniki uczniów, raporty szkolne czy plany lekcji, dostarcza cennych informacji o praktykach edukacyjnych i ich ewolucji w czasie.

Ważnym elementem badań pedagogicznych jest również triangulacja, czyli wykorzystanie różnych metod i technik badawczych w celu uzyskania pełniejszego obrazu badanego zjawiska. Triangulacja może przyjąć różne formy, takie jak triangulacja danych (zbieranie danych z różnych źródeł), triangulacja badaczy (zaangażowanie kilku badaczy w analizę danych) czy triangulacja metod (łącząc metody ilościowe i jakościowe). Dzięki temu możliwe jest zwiększenie wiarygodności i rzetelności wyników badania.

Narzędzia badawcze w badaniach pedagogicznych są różnorodne i zależą od przyjętych metod oraz celów badania. Wśród najczęściej stosowanych narzędzi znajdują się kwestionariusze, arkusze obserwacyjne, skale ocen, wywiady strukturalizowane i półstrukturalizowane, testy wiedzy i umiejętności, dzienniki badawcze oraz narzędzia do analizy statystycznej. Kwestionariusze mogą być wykorzystywane zarówno w badaniach ilościowych, jak i jakościowych, pozwalając na zebranie danych na temat opinii, postaw czy doświadczeń uczestników. Arkusze obserwacyjne są przydatne w badaniach terenowych, umożliwiając systematyczne rejestrowanie obserwowanych zachowań i interakcji. Skale ocen, takie jak skale Likerta, pozwalają na mierzenie natężenia określonych cech lub postaw.

Techniki analizy danych w badaniach pedagogicznych również różnią się w zależności od rodzaju zbieranych danych. Analiza ilościowa opiera się na technikach statystycznych, takich jak analiza regresji, analiza wariancji (ANOVA), testy t-studenta czy korelacje. Programy komputerowe, takie jak SPSS, SAS czy R, są często wykorzystywane do przeprowadzania zaawansowanych analiz statystycznych. W badaniach jakościowych analiza danych obejmuje takie techniki, jak analiza treści, analiza narracyjna, analiza dyskursu czy analiza fenomelogiczna. Oprogramowanie takie jak NVivo czy MAXQDA wspomaga proces kodowania i interpretacji danych jakościowych, umożliwiając badaczom organizację i analizę dużej ilości tekstu w sposób systematyczny.

Współczesne badania pedagogiczne coraz częściej wykorzystują również technologie cyfrowe, które oferują nowe możliwości zbierania i analizy danych. Narzędzia online, takie jak ankiety internetowe, platformy e-learningowe czy aplikacje mobilne, umożliwiają szybkie i efektywne zbieranie danych na szeroką skalę. Analiza danych z mediów społecznościowych, blogów edukacyjnych czy forów dyskusyjnych dostarcza cennych informacji o społecznych i kulturowych aspektach edukacji.

Badania pedagogiczne wykorzystują szeroki wachlarz metod, technik i narzędzi badawczych, które umożliwiają kompleksowe badanie procesów edukacyjnych. Wybór odpowiednich metod i narzędzi zależy od celów badania, rodzaju zbieranych danych oraz specyfiki badanego zjawiska. Kombinacja metod ilościowych i jakościowych, triangulacja oraz wykorzystanie nowoczesnych technologii stanowią kluczowe elementy współczesnych badań pedagogicznych, przyczyniając się do pogłębienia wiedzy i poprawy praktyki edukacyjnej.

Aby zrealizować postawione sobie cele, trzeba dobrać odpowiednie metody pracy, techniki i narzędzia badawcze.

Według T. Pilcha „metoda jest zespołem czynności i zabiegów zmierzających do poznawania określonego przedmiotu, jest to pewnego rodzaju charakter działania jaki podejmujemy dla zdobycia interesujących nas danych”[1].

Z metodami badawczymi w ścisłym związku pozostają techniki badawcze, które są według T. Pilcha „określonymi czynnościami służącymi do uzyskania pożądanych danych”[2].

Wszelkie techniki badawcze realizowane są przy pomocą narzędzi badawczych.

Pilch narzędzie badawcze określa jako „przedmiot służący do realizacji wybranej techniki badań” [3].

Podczas badania autor posłużył się następującymi metodami: ankieta

Ankieta jest według Pilcha „techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnianiu samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na ogół o wysokim stopniu standaryzacji pytań w obecności lub bez obecności ankietera”[4].

Pytania ankiety są zawsze konkretne, ścisłe i jedno problemowe. Najczęściej też są one zamknięte i zaopatrzone w zestaw wszystkich możliwych odpowiedzi. Dlatego też dotyczy najczęściej wąskiego zagadnienia bądź problemu szerszego rozbitego na kilka zagadnień szczegółowych.

[1] T. Pilch, Metodologia pedagogicznych badań środowiskowych, Wrocław 1971, s. 79

[2] T. Pilch, Metodologia pedagogicznych badań środowiskowych, Wrocław 1971, s. 79.

[3] T. Pilch, Metodologia pedagogicznych badań środowiskowych, Wrocław 1971, s. 79.

[4] T. Pilch, Metodologia pedagogicznych badań środowiskowych, Wrocław 1971, s. 80.

3.7/5 - (3 głosów)

Metody, techniki i narzędzia badawcze w badaniach pedagogicznych

Metody, jak i techniki badań to sposoby postępowania naukowego, mające na celu rozwiązanie sformułowanego uprzednio problemu. Metody są ogólnie zalecanymi sposobami rozwiązywania nurtujących badacza problemów. Natomiast techniki odnoszą się do bardziej uszczegółowionych sposobów postępowania badawczego i faktycznie stosowanych w danej nauce. Są one także metodami badań, lecz nie w ogólnym, ale węższym znaczeniu tego słowa.[1]

Można powiedzieć też, że metody badawcze w ich ogólnym znaczeniu są gatunkową nazwą określonych sposobów postępowania badawczego, a techniki badawcze odmianami tego rodzaju metod.[2]

Techniki badawcze są zaś bliżej skonkretyzowanymi sposobami postępowania badawczego. Podporządkowane są metodom badawczym, pełniąc niejako wobec nich wyraźnie służebną rolę. Stanowią jakby „ostatni akord” danej metody badań, która jest dla nich zawsze istotnym punktem odniesienia i obejmuje kilka ich odmian.[3]

Stosowanie jakościowych metod zbierania danych o faktach edukacyjnych łączy się z przebywaniem badacza w terenie, a więc w miejscach, gdzie toczy się codzienne życie badanych[4].

W badaniach pedagogicznych istnieje wiele różnych klasyfikacji metod, technik i narzędzi badawczych. W pracy został wykorzystany podział wg Mieczysława Łobockiego[5]:

  1. Metody badań pedagogicznych:
  • Obserwacja
  • Eksperyment pedagogiczny
  • Testy osiągnięć szkolnych
  • Techniki socjometryczne
  • Analiza treści
  • Skale ocen
  • Ankiety i kwestionariusze
  • Rozmowa i wywiad
  1. Techniki badań pedagogicznych:
  • Techniki obserwacji:
  • Techniki obserwacji dorywczej
  • Technika dzienników obserwacyjnych
  • Technika obserwacji kategoryzowanej
  • Techniki eksperymentalne:
  • Technika grup równoległych
  • Technika rotacji
  • Technika jednej grupy
  • Techniki socjometryczne:
  • Technika socjometryczna J. I. Moreno
  • Technika „Zgadnij kto?”
  • Plebiscyt życzliwości i niechęci
  • Technika szeregowania rangowego
  • Techniki analizy dokumentów:
  • Analiza dzienników
  • Analiza rysunków
  • Analiza wypracowań

Po ustaleniu rodzaju zjawiska w rozwiązaniu problemu postawionego w pracy została wybrana metoda analizy treści. Analiza treści polega na zinterpretowaniu zawartych w nich treści pod kątem określonych celów badawczych, dostarcza cennych informacji o funkcjonowaniu, rodzajach działalności opiekuńczej, wychowawczej, edukacyjnej, społecznej, kulturowej czy innej. Zatem dokumentem nazywać będziemy każdą rzecz stanowiącą źródło informacji o przedmiotach, ludziach, faktach i zjawiskach.[6] 

Techniką badań pedagogicznych, którą się posłużono była analiza dokumentów, ponieważ dzięki tej technice można w pełni poznać rolę reklamy społecznej jako narzędzia kampanii społecznej.

Dokumentem nazywa się utrwalony w sposób formalny (najczęściej urzędowy) wytwór ludzkiej działalności. Jest nim np. świadectwo szkolne, dziennik lekcyjny, dziennik urzędowy, zarządzenia wydawane przez oficjalne czynniki państwowe itp.[7]

Odczytywanie informacji zawartych w dokumentach sprawia badaczom wiele trudności. Wynikają one z różnorodności treści w nich zawartych, co niekiedy czyni je mało zrozumiałymi. Zadaniem badacza jest dokonanie oceny dokumentów pod kątem ich autentyczności i wiarygodności oraz oddzielenie dokumentów autentycznych i prawdziwych od tych, które budzą wątpliwości bądź zostały opracowane w złej wierze. Każda dokonana ocena musi dotyczyć zawartych w nich treści[8].

Analiza dokumentów na użytek badań pedagogicznych występuje także pod nazwą analizy wytworów pracy, jako wszelkie obiektywne przedmioty będące wynikiem ludzkiej działalności, związanej zarówno z nauką, działalnością kulturalną, życiem osobistym, jak i działalnością produkcyjną. Używana jest też nazwa analizy wytworów lub analizy prac własnych dzieci i młodzieży[9] [10].

W technice – analiza dokumentów wyróżnia się analizę jakościową i analizę ilościową. Analiza jakościowa opiera się na zasadach obowiązujących przy analizach historycznych i sprowadza się do wysuwania wniosków na podstawie zawartych w dokumentach informacji. Polega ona na poprawnym odczytaniu treści zawartych w dokumentach i subiektywnym ich zinterpretowaniu. W analizie takiej, badacz usiłuje nie tylko odpowiedzieć na pytanie, co autor dokumentu chciał przedstawić i naświetlić, ale także stara się odczytać informacje ukryte, niejawne i pisane „między wierszami”. Natomiast analiza ilościowa jest pozbawiona subiektywnego wartościowania i sprowadza się przede wszystkim do ilościowego opisu osób, rzeczy, procesów, faktów, słów, znaków, itp.

Przez analizę dokumentów rozumie się analizę wszelkich wytworów dzieci, młodzieży i dorosłych mogących „stanowić źródło informacji, na podstawie której można wydawać uzasadnione sądy o przedmiotach, ludziach i procesach”[11].

Technice tej podlegają różnego rodzaju wytwory dzieci i nie tylko takie jak:

  • listy,
  • pamiętniki,
  • rysunki,
  • zeszyty szkolne,
  • twórczość literacka,
  • różne zapisy w dziennikach klasowych,
  • roczniki statystyczne,
  • sondaże.

Drugą techniką była technika wywiadu, ponieważ dzięki tej technice można uzupełnić informacje dotyczące RS. Nie wszystkie zjawiska można zaobserwować bezpośrednio, dlatego dla pozyskania danych, badacze muszą prowadzić rozmowy lub wywiady z ludźmi, pytając ich o określone zdarzenia, o opinie, poglądy, itp.[12]. Wywiad jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami według opracowanych wcześniej dyspozycji lub w oparciu o specjalny kwestionariusz. Wykorzystywany jest przy poznawaniu układów, charakteru i zależności środowiska wychowawczego, a także do poznawania wszelkiej problematyki środowiska i aspektów wychowania w środowisku społecznym.

Wywiad służy głównie do poznawania faktów, opinii i postaw danej zbiorowości. Materiał uzyskany drogą wywiadu pozwala ponadto na analizę układów i zależności między zjawiskami. Sprawność wywiadu i wartość uzyskanego materiału zależą od wielu czynników. Najważniejszym jednak warunkiem poprawnego przeprowadzenia wywiadu są właściwie przygotowane dyspozycje. Określa się je zazwyczaj mianem kwestionariusza. Ale dopiero wówczas słuszna jest taka nazwa, gdy jest to zestaw pytań, zbudowany według specjalnych zasad. Zdarza się jednak prowadzenie wywiadu tylko według pewnego planu w postaci dyspozycji do rozmowy nienarzucających ani kolejności, ani ścisłości w zadawaniu poszczególnych pytań. Tendencje panujące we współczesnej pedagogice zmierzają do opierania wywiadu na kwestionariuszu skategoryzowanym. Dla badań środowiskowych tendencja taka nie zawsze będzie najlepsza. Celem tych badań, jest bowiem możliwie wszechstronne i dogłębne poznanie istoty zjawisk wychowawczych zachodzących w środowisku. Do tego celu lepiej służą swobodne rozmowy według dyspozycji (pytania otwarte), które można ukierunkowywać. Można także zagadnienia przypadkowe, jeśli wydają się być ważne, rozwijać i uzyskiwać ich wszechstronniejsze naświetlenie.

Często jednak pewne sprawy wymagają precyzyjnego i konkretnego znania, czemu lepiej służy kwestionariusz skategoryzowany[13].

Od innych technik badawczych wywiad odróżnia się tym, że:

  1. w jego przeprowadzeniu uczestniczą co najmniej dwie osoby;
  2. komunikowanie się podczas wywiadu jest ustne a nie za pomocą pisma i dlatego wywiad traktowany bywa jako rozmowa;
  3. zapis wypowiedzi respondenta dokonuje osoba prowadząca wywiad;
  4. w wywiadzie następuje proces wzajemnego oddziaływania osoby prowadzącej wywiad i respondenta[14].

Narzędzie badawcze jest przedmiotem służącym do realizacji wybranej techniki badań w tym rozumieniu narzędziem badawczym będzie kwestionariusz wywiadu, magnetofon, dyktafon, arkusz obserwacyjny, a nawet ołówek[15].

W poznaniu odpowiedzi na postawione problemy badawcze zostały skonstruowane dyspozycje do wywiadu z pracownikami agencji reklamowych tworzących reklamy społeczne. Dotyczyły one skuteczności, projektowania, a także przygotowywania reklam społecznych. Drugim narzędziem, którym się posłużono był arkusz obserwacji, którym zostały zebrane dane dotyczące reklam społecznych emitowanych przez telewizję w 2011 roku. A przede wszystkim dominujących form przekazu, najczęściej poruszanych tematów oraz wykorzystanych technik oddziaływania.

[1] Zob. S. Nowak, [w:] M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 27.

[2] Zob. W. Zaczyński, [w:] M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 27.

[3] Zob. M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 27.

[4] Zob. M. Hammersley, P. Atkinson, Metody badań terenowych, przekład S. Dymczyk, [w:] Z. Kwieciński, B. Śliwerski (red.), Pedagogika, Warszawa 2003, s. 34.

[5] Por. M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 29 – 30.

[6] A. W. Maszke, Metody i techniki badań pedagogicznych, Rzeszów 2008, s. 252.

[7] Zob. Z. Kwieciński, B. Sliwerski (red.), Pedagogika, Warszawa 2003, s. 44.

[8] Por. A. W. Maszke, Metody i techniki badań pedagogicznych, Rzeszów 2008, s. 255 – 256.

[9]  Por. M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 111 – 112.

[10] Zob. A. W. Maszke, Metody i techniki badań pedagogicznych, Rzeszów 2008, s. 257.

[11] Zob. Z. Zaczyński, [w:] M. Łobocki (red.), Metody i techniki badań pedagogicznych, Kraków 2008, s. 112.

[12] Zob. A. W. Maszke, Metody i techniki badań pedagogicznych, Rzeszów 2008, s. 220.

[13] Por. T. Pilch (red.), Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 81 – 83.

[14] Zob. A. W. Maszke, Metody i techniki badań pedagogicznych, Rzeszów 2008, s. 220.

[15] Zob. T. Pilch (red.), Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 42.

5/5 - (4 głosów)

Metody, techniki i narzędzia badawcze

W pedagogice istnieje duża swoboda w klasyfikowaniu metod, technik i narzędzi badawczych. W literaturze metodologicznej S. Nowak za metodę badań empirycznych rozumie „[…] określony, powtarzalny sposób uzyskiwania pewnego typu informacji o rzeczywistości, niezbędnych do rozwiązania określonego typu problemu badawczego, szukanie odpowiedzi na pytanie określonego rodzaju przez szeroko przyjmowaną obserwację rzeczywistości„[1].

Według M. Łobockiego metody są zazwyczaj „[…] pewnym ogólnym systemem reguł, dotyczących organizowania określonej działalności badawczej, tj. szeregu operacji poznawczych i praktycznych, kolejności ich zastosowania, jak również specjalnych środków i działań skierowanych z góry na założony cel badawczy”[2].

Rozumienia techniki badań, która obejmuje znacznie bardziej szczegółowe czynności praktyczne, często nie da się jednoznacznie ustalić. Studiując literaturę metodologiczną, doszukałam się niejednoznacznych stwierdzeń dotyczących klasyfikacji metody i techniki badawczej. M. Łobocki twierdzi również, że metody i techniki badawcze w żaden sposób się nie wykluczają, a często uzupełniają się.[3]

Odmienne podejście do rozumienia technik wykazuje W. Zaczyński, który twierdzi, że techniką badawczą powinno się nazywać poszczególne odmiany określonych metod badawczych. [4]

Trudno jest dokonać jednoznacznej klasyfikacji metod i technik badawczych, wśród polskich metodologów nie ma w tym względzie zgodnych spostrzeżeń.

Z metodą i techniką badań empirycznych ścisły związek ma narzędzie badawcze. W literaturze metodologicznej przez narzędzie badawcze rozumie się przedmiot, który ma posłużyć do realizacji wybranej techniki badawczej.[5]

Rodzaj zastosowanego narzędzia badawczego musi być warunkowany wcześniejszym doborem odpowiedniej metody i techniki badawczej.

W badaniach pedagogicznych istnieje dowolność w wykorzystywaniu metod i technik badawczych. Przeprowadzając własne badania posłużyłam się metodą sondażu diagnostycznego oraz badaniem dokumentów.

Metoda sondażu diagnostycznego jest „[…] sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych – posiadających znaczenie wychowawcze – w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje.”[6]

Do metody sondażu diagnostycznego wykorzystałam technikę badania ankietowego, narzędziem badawczym stał się kwestionariusz ankiety. Analizując definicję pojęcia „ankieta” powołałam się na słowa Tadeusza Pilcha, który określa ją jako „[…] technikę gromadzenia informacji, polegającą na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera.”[7]

Metodę sondażu diagnostycznego wybrałam także do wykorzystania techniki wywiadu, który jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami w oparciu o przygotowany wcześniej kwestionariusz ankiety (stanowi on narzędzie badawcze w mojej pracy). Według T. Pilcha wywiad uważany jest za jedną z najczęściej występujących technik w badaniach, czyli stanowi jedną z technik sondażu diagnostycznego[8].

Za pomocą wywiadu można zbierać informacje podobne jak w ankiecie, jednak jego przewaga skupia się na bezpośrednim kontakcie z badaną osobą. Dzięki temu, stworzyć można przyjazną atmosferę, która skłania badanego do udzielania bardziej szczerych odpowiedzi.

W badaniach wykorzystałam wywiad zbiorowy, który polega na rozmowie badacza z określoną grupą respondentów, którzy powinni charakteryzować się określoną jednorodnością (w moim przypadku były to dzieci w wieku przedszkolnym). [9]

Rozmowa z respondentami miała formę wywiadu ukierunkowanego według wcześniej przygotowanego kwestionariusza wywiadu.

Trzecia metoda badawcza, jaką wykorzystałam w pracy, to badanie dokumentów i materiałów. Służy ona przede wszystkim do gromadzenia wstępnych, opisowych oraz ilościowych informacji o badanej instytucji lub zjawisku wychowawczym. Może dotyczyć także poznawania biografii jednostek i opinii, jaka wyrażona może zostać w dokumentach. Występuje ona u takich metodologów, jak: T. Pilch[10], M. Łobocki[11] czy chociażby T. Nowacki[12].

[1] S. Nowak, Metodologia badań socjologicznych. Warszawa 1970, PWN, s. 237.

[2] M. Łobocki, op. cit., s. 115.

[3] tamże.

[4] W. Zaczyński, op. cit., s. 17.

[5] M. Łobocki, op. cit., s.28.

[6] T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa 2001, Wyd. Akademickie „Żak”, s. 80.

[7] tamże, s. 96.

[8] tamże, s. 125.

[9] K. Żegnałek, Metodologia dla autorów prac licencjackich i magisterskich z pedagogiki. Wyd. Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP. Warszawa 2010, s.125.

[10] T. Pilch Zasady…, op. cit.

[11] M. Łobocki Zarys., op. cit.

[12] T. Nowacki, Metodologia…, op.cit.

5/5 - (5 głosów)