Prace dyplomowe

Prace dyplomowe z pedagogiki

Trudności przedszkoli niepublicznych

[podrozdział pracy dyplomowej dotyczącej Współpracy przedszkola z rodziną i środowiskiem wychowawczym]

Uczęszczanie dziecka do przedszkola prywatnego związane jest z comiesięczną opłatą, czyli tzw. czesne oraz wpisowym. Opłaty te dotyczą bogatej oferty zajęć, które w przedszkolach państwowych traktowane są jako dodatkowe. Dzieci korzystające z przedszkoli prywatnych mają więc możliwość skorzystania z nauki języka obcego, regularnych wyjazdów na basen, zajęć muzycznych (nauka gry na instrumencie), zajęć plastycznych, zajęć tanecznych, zajęć sportowych (w tym nawet joga i judo).

Wspomnieć trzeba, że program takiego przedszkola mimo, iż jest bardzo atrakcyjny jest mocno przeładowany i należałoby się zastanowić czy nadmiar zajęć nie będzie miał negatywnego wpływu na dziecko. Przemyśleć trzeba to dla kogo oferta przedszkola jest bardziej atrakcyjna, dla dziecka czy dla rodzica. Przeciążenie dziecka nadmiarem zajęć nie polepszy jego rozwoju. Minus przedszkoli prywatnych to przede wszystkim wysokie opłaty miesięczne. W dużym mieście miesięczna opłata może wynieść nawet 1000-1500 zł. Do tego doliczyć należy wpisowe, które często jest bezzwrotne i wynosi tyle, co czesne.

Codzienne, chociaż krótkie, spotkania rano i wieczorem, gdy rodzice odprowadzają dziecko i po nie przechodzą, zawsze są okazją, aby to czy owo załatwić, zapytać, np. o wynik wizyty z dzieckiem u lekarza, podziękować za zreperowanie zabawki, pochwalić dziecko, któremu brak pewności siebie, a ojciec jest surowy. Takich dużych i małych spraw jest zawsze sporo. Pożądane jest, ażeby chociaż raz w tygodniu nauczycielka miała dyżur, gdyż wtedy rodzice w określonych godzinach mogą przyjść do niej na rozmowę, niektórzy przychodzą z własnej inicjatywy, inni są zapraszani. Zdarza się sporadycznie, że z matką lub ojcem trzeba zobaczyć się możliwie szybko, wówczas przydaje się telefon pozostawiony w kancelarii. Na rozmowy indywidualne przeznacza się też czas każdorazowo po zebraniu grupowym rodziców.

Z inicjatywy nauczycielki częściej rozmawia się z rodzicami, których dzieci wymagają większej uwagi i troski. Jednak nauczycielka nie może dopuścić do przeoczenia dzieci grzecznych, bo każdemu dziecku należy się jej uwaga, każde na swój sposób stanowi problem wychowawczy, którego korzenie tkwią w ro­dzinie. Odwiedzanie dzieci w domu, to na pewno bardzo skuteczna droga poznawania dziecka i jego środowiska domowego. Na wsi i w małych miastach, gdzie mieszkańcy dobrze się znają, nauczycielka na pewno odwiedziła niejedną rodzinę swoich wychowanków, po prostu jako swoich znajomych. Jednak w du­żych miastach tę formę stosuje się wyjątkowo, ponieważ zajęłoby to nauczycielce zbyt wiele dodatkowego czasu[19].

Jeśli przedszkole nie dysponuje oddzielnym pomieszcze­niem, dobrze jest wydzielić miejsce np. w hallu, gdzie rodzice i inne osoby przychodzące po dziecko mogą przebywać nieco dłużej. Miejsce to nosi umowną nazwę: kącik dla rodziców. Już samo urządzenie takiego miejsca powinno akcentować gotowość współ­pracy i partnerstwa z rodzicami. W kąciku można się zatrzymać, posiedzieć, jest kilka krzeseł, wieszak na wierzchnią odzież, stolik, przy którym można przejrzeć czasopisma. Na ścianach wiszą tablice z informacjami, podane są godziny przyjęć dyrektora, dyżury nauczycielek, czas wypożyczania książek z biblioteki pedagogicznej, terminy różnych zebrań itp. Rodzice mogą zapoznać się z jadłospisem na dany dzień. Obok jadłospisu niektóre przedszkola podają ciekawsze przepisy kulinarne różnych dań, sałatek, deserów odpowiednich dla dzieci.

Kącik dla ro­dziców bywa miejscem pomysłowego pokazywania racjonalnej odzieży dziecięcej. Za pomocą ciekawego zestawienia zdjęć, wycinków z prasy i czasopism modeli odzieży dałoby się usunąć niejeden kłopot, jaki sprawiają dzieciom źle działające suwaki, guziki nie pasujące do dziurek, oberwane wieszaki itp. Odzież za ciężka, za ciasna, za ciepła ogranicza naturalną dążność dzieci do ruchu, swobody i wesołej zabawy. Jednak nie same tylko krótkie informacje znajdują się na tablicach. Rodzice są zapoznawani także z aktualnie realizowanymi programowymi zadania­mi wychowawczymi. I tak np. można zapoznać rodziców z rozkładem dnia w przedszkolu, ilustrując jego tok kolejnymi zdjęciami dzieci w czasie ich zabaw spontanicznych i organizowanych, zajęć indywidualnych i grupowych, prac, szczególnie zaś prac samoobsługowych, jak pełnienie dyżurów, sprzątanie szafek itp.

W kąciku można informować o książkach, które warto dziecku kupić i poczytać, a także o ciekawszych zabawach i grach, w których mogą brać udział po powrocie dziecka z przedszkola osoby z jego rodziny. Przede wszystkim jednak należy się rodzicom prezentacja dziecięcego dorobku,, świadczącego o postępującym ogólnym rozwoju dziecka. W kąciku powinno być miejsce na stałą ekspozycję często zmienianych rysunków, malowanek. Powinna istnieć możliwość umieszczania na różnych półeczkach ulepianek, wycinanek prze­strzennych, prac z materiałów różnorodnych. Każda grupa dzieci powinna mieć swoją przestrzeń wystawową. Oczywiście miejsce zawsze będzie ograniczone i jednorazowo zmieści kilka, a najwyżej kilkanaście prac z każdej grupy. Stosując rotację trzeba więc pilnie uważać, aby prace wszystkich dzieci były eksponowane z jednakową częstotliwością[20].

Zebrania grupowe mają tę zaletę, że odbywają się w małym gronie osób zainteresowanych problemami odniesionymi do tej a nie innej grupy dzieci w danym wieku. Cel tych zebrań, tak jak i cel spotkań indywidualnych, jest podobny. Chodzi nam w dalszym ciągu o to, aby zachęcać rodziców do obcowania, obserwowania i zrozumienia dziecka. Chcemy poznać postawy rodziciel­skie, ich poglądy na wychowanie, a także podsuwać sposoby postępowania z dzieckiem w określonych sytuacjach. Tematyka zebrań grupowych wynika z bieżącej pracy z dziećmi i indywidual­nych spotkań z rodzicami, ale planujemy także tematy pogadanek i dyskusji poprzez które pragniemy pewne problemy, wiążące się z realizacją programu potraktować nieco wnikliwiej.

Życie przedszkolne niesie czasem potrzebę doraźnego porozmawiania z ro­dzicami i uzasadnienia prośby o to, ażeby dzieci nie przynosiły do przedszkola słodyczy, atrakcyjnych, łatwo psujących się zabawek, przybywały do przedszko­la o określonej godzinie, a gdy jest dużo śniegu miały drugie rękawiczki na zmianę itp. Pod wpływem indywidualnych kontaktów z rodzicami bardzo potrzebny okazać się może np. temat: Potrzeby psychiczne małego dziecka, podkreślający jego potrzebę bezpieczeństwa, miłości, zainteresowania ze strony dorosłych itd. Nauczycielka wie, że nie powinna w kąciku rodziców wystawiać prac trzy-i czterolatków zanim nie poprowadzi na zebraniu pogadanki o twórczości plastycznej młodszych przedszkolaków. Są bowiem wśród rodziców tacy, któ­rzy mogą swoimi uwagami zrobić dziecku przykrość, ośmieszyć jego nieporad­ność, a co gorsze pouczać je w domu, jak należy rysować.

Sposoby prowadzenia zebrań mogą być różne. Po omówieniu spraw bieżą­cych może nastąpić pogadanka albo dyskusja na wybrany temat. Kiedy uczest­niczy w niej prelegent, podsumowania dokonuje nauczycielka, gdyby nawet nie była przewodniczącą zebrania. Z takiej dyskusji nauczycielka wiele dowiaduje się o konkretnej rodzinie jako środowisku wychowawczym. Tematem do dyskusji jest także problem kar i nagród, obowiązków domowych i usamodzielniania dziecka, roli zabawy w je­go życiu itp. Cennym bodźcem dyskusji są filmy stawiające problemy wychowa­wcze i psychologiczne. Na takie dyskusje warto zapraszać psychologa. Chcąc sprawić, aby rodzice poświęcali swemu dziecku więcej czasu trzeba im wskazać, jak dorośli mogą wspólnie z dzieckiem wypełnić ten czas. Można więc poświęcić niekiedy część zebrania na zapoznanie rodziców z dziecięcymi piosenkami, z zabawami przy śpiewie. Dobra zabawa na zakończenie zebrania bawi także dorosłych. Poprowadzenia takiej „zabawy” może podjąłby się ktoś z mu­zykalnych rodziców[21].

Interesujące są też ćwiczenia dla rodziców w opowiadaniu bajek, połączone ewentualnie z konkursem. Ciekawe może być „seminarium”, na którym zebrani odczytywaliby rysunki swoich dzieci. Szerzenie wiedzy pedagogicznej wśród rodziców napotyka — zdaniem wielu pracowników przedszkoli — trudności w dostosowaniu poziomu pogadanek do bardzo zróżnicowanego poziomu wykształcenia zebranych. Takie odczucie wynika raczej z niedoceniania prostoty języka, który jest przecież najbardziej komunikatywnym środkiem porozumienia między ludźmi. Wychowawcami, lepszymi lub gorszymi, są wszyscy rodzice, wszystkim więc musi być udostępnio­ne to pensum wiedzy, które bazując na ich uczuciach ma wspierać ich zdrowy rozsądek, wzmagać poczucie odpowiedzialności, nadawać kierunek rodziciel­skim aspiracjom.

Wiedza pedagogiczna odkrywa przed rodzicami świat dziecię­cych przeżyć, który tak często umyka z pola uwagi dorosłych, ale kto go dostrzeże, ma dane. aby zawrzeć ze swoim dzieckiem trwałą przyjaźń. Natomiast zajęcia otwarte to forma umożliwiająca ro­dzicom obserwowanie swojego dziecka w czasie zabaw i zajęć w gronie rówie­śników. Istnieje przekonanie, że szczególnie wartościowe jest zapraszanie rodziców do przedszkola na zajęcia organizowane z całą grupą dzieci w godzinach przed­południowych. Można wówczas, czyniąc to w sposób nie nużący rodziców i dzieci, krótko, jasno i zwięźle powiedzieć o wartościach wychowawczych tego, co wykonują w danej chwili dzieci.

Zrozumieniu intencji naszych działań peda­gogicznych na pewno pomoże rodzicom informacja, że wesoła zabawa dzieci w chwytaniu palcami stopy kulek papierowych jest ćwiczeniem przeciwko pła­skostopiu, a zabawa w pociąg ma służyć ćwiczeniom ortofonicznym, zabawa dydaktyczna Powiedz, co widzisz i wiesz ma na celu wdrażanie dzieci do prawi­dłowego budowania zdań. Na tak zaplanowane zajęcia otwarte nie powinno przychodzić więcej niż 3—5 osób. Można tę liczbę zwiększyć, gdy zajęcia odbywają się w ogrodzie. Więcej osób może być obecnych podczas rytmiki czy gimnastyki, jeśli odbywają się one w oddzielnej sali. Wszyscy rodzice powinni mieć możność zobaczenia swego dziecka w przed­szkolu chociaż jeden raz w roku. Dlatego też przez zajęcia otwarte niekoniecznie trzeba rozumieć zajęcia organizowane z całą grupą dziecięcą. Czasem nauczycielce zależy, aby rodzice zobaczyli swoje dziecko przy posiłku, w szatni, w czasie zabawy, gdyż chce porozmawiać z nimi na temat umiejętności koncentrowania uwagi, współżycia z kolegami, usamodzielnienia itp[22].

Możliwość obserwowania swojego dziecka w przedszkolu mają także rodzi­ce podczas uroczystości, takich jak Międzynarodowy Dzień Kobiet, 1 Maja zakończenie roku szkolnego, Dzień Babci i innych, na które zapraszani są nie tylko rodzice, ale i inne osoby z rodziny dziecka, władze szkolne, przedstawiciele zakładów pracy. Takie spotkania w przedszkolu można traktować jako swoistą odmianę zajęć otwartych. Niektóre przedszkola zapewniają sobie frekwencję na zajęciach otwartych zawiadamiając o nich zakłady pracy rodziców. Rodzice pracujący rano mogą przyjść do przedszkola po południu, niektórzy, jeśli przedszkole zdoła ich zain­teresować, postarają się, aby chociaż raz lub dwa razy na krótko odwiedzić przedszkole.

Pogodna atmosfera tych spotkań, towarzyszący im radosny nastrój w wielu przypadkach zapoczątkowują porozumienie pedagogów przedszkolnych z do­mem rodzinnym dziecka. Na ogół zebrania ogólne składają się z dwóch części. W pierwszej uczestniczą wszyscy zebrani, zaś na drugą rozchodzą się do poszcze­gólnych oddziałów przedszkolnych. Zebrania te służą załatwianiu spraw obcho­dzących wszystkich rodziców i z reguły zwołuje sieje na początku roku szkolne­go. Wtedy to dyrektor przedszkola dokonuje prezentacji wszystkich członków rady pedagogicznej, informuje zebranych o planach wychowawczych i orga­nizacyjnych placówki, o przewidywanych imprezach, przedstawia wszelkie problemy, których rozwiązanie wymaga współdziałania rodziców.

Za to komitet rodzicielski to organ usankcjonowany, składający się z kilku osób wybranych spośród rodziców na zebraniu ogólnym, działający w oparciu o re­gulamin ministerstwa oświaty i wychowania, jednakowy dla wszystkich pla­cówek oświatowo-wychowawczych. Ta zinstytucjonalizowana organizacja, po­siadająca osobowość prawną, własny budżet, konto w banku, przewodniczące­go, sekretarza i skarbnika (księgowość zwykle prowadzi intendent przedszkola), spełnia wielorakie funkcje i zadania. Współdziałając ściśle z dyrekcją przedszkola, która z urzędu nadzoruje jego funkcjonowanie, wraz z gronem nauczycielskim odpowiada za pełną realizację programu pracy przedszkola, jest reprezentantem placówki przed władzami, stąd też ma prawo, jeśli zachodzi potrzeba, ingerować w sprawy wychowania dzieci zarówno w przedszkolu, jak i w domu. Dla realizacji swoich rozległych zadań komitet rodzicielski powołuje komisje problemowe, w skład których mogą wchodzić rodzice nie będący jego członka­mi. Niesłuszne jest traktowanie komitetu rodzicielskiego przede wszystkim jako zaplecza finansowego przedszkola, bowiem jak wynika z regulaminu, działal­ność komitetu zmierza zarówno do tworzenia warunków materialnych procesu.

Wieloletnie doświadczenia wskazują jak bardzo komitet pomocny jest na każdym froncie działania instytucji wychowania przedszkolnego, dlatego przedszkole czyni wiele starań, aby pozyskać do pracy w tej organizacji ludzi aktywnych, pełnych inwencji, oddanych służbie małego dziecka. Rodzice załat­wiają poprzez swoje zakłady pracy np. autokar na wycieczkę, kiedy to w myśl wskazań programu chcemy pokazać dzieciom nieco odleglejszą okolicę, wywieźć je do lasu. nad morze czy poza miasto. Rodzice pomogą zaopatrzyć przedszkole z okazji Nowego Roku w choinkę, wyposażyć w wyprawki ucznia dzieci odcho­dzące do szkoły. Czasem trzeba udzielić indywidualnej pomocy dzieciom pozbawionym opieki domowej, pomóc je umieścić w domu dziecka lub w sanatorium Rodzice pomagają dotrzeć do rodzin dzieci, którym zagraża demoralizacja już od najmłodszych lat ich życia. Niezbędna jest także pomoc komitetu rodziciel­skiego w organizacji np. Dnia Kobiet, Dnia Nauczyciela, kiedy pod okiem rodziców dzieci składają swoim wychowawcom życzenia wraz z symbolicznym kwiatkiem. W ten sposób rodzice przyczyniają się do prawidłowego układu stosunków społecznych, uczą dzieci kultury współżycia międzyludzkiego[23].

[19] Pawlak B.; Współpraca rodziców i nauczycieli…op.cit.; s. 79

[20] Dmochowska M.; Wychowanie w rodzinie…op.cit.; s. 115

[21] Izdebska M.; Nasze dzieci i my…op.cit.; s. 63

[22] Muszyński H.; Rodzina, moralność,…op.cit.; s. 125

[23] Izdebska M.; Nasze dzieci i my…op.cit.; s. 65

5/5 - (6 głosów)

Rysunek rodziny w diagnozie pedagogicznej

Rysunek jest bardzo istotnym elementem diagnostyki pedagogicznej. Daje on szansę wykrycia wielu dziecięcych trudności, których innymi metodami nie można poznać. W rysunku dziecko przedstawia to, co wie i czuje, lecz nie zawsze potrafi zobrazować słowami. Narysowana postać ludzka ujawnia też emocjonalny stosunek dziecka do niej.

Na największą uwagę zasługuje rysunek przedstawiający rodzinę. Ukazuje on miejsce dziecka w rodzinie, pośród innych osób, relacje do rodziców, rodzeństwa. Dziecko przesyła świat swej rodziny na papier, nie ograniczając swych myśli i emocji. W rysunku ujawnia utożsamienie z innymi członkami rodziny, a także czasami wycofywanie się z sytuacji nieprzyjemnych.

Interpretacja rysunku realizuje się w trzech płaszczyznach:

  1. poziom graficzny (obejmuje obszar, siłę, wielkość i rozmieszczenie),
  2. wzajemne relacje między osobami,
  3. treść rysunku (tendencyjna wizja własnej rodziny).

Poziom graficzny rysunku obejmuje: rozmach i potencjał kreski – kreska 'rozmachowa’ długa, rysowana jednym pociągnięciem, zajmująca większą część strony, mówi nam o rozmachu, sile, odwadze i łatwości pokazywania swoich uczuć; kreska krótka, chwiejna przy liniach dłuższych składająca się z krótkich elementów mówi o zahamowaniach; – silny docisk kreski (jej grubość i nacisk na kartkę) mówi o dużym napięciu, odwadze, niekiedy o gwałtowności; – lekki nacisk kredki informuje nas o nieśmiałości, łagodności, również jest objawem nerwicy i wysokiego niepokoju.
Zdarza się, że w rysunku narysowanym ze średnią siłą nacisku, jedna postać lub element narysowany jest specjalnie mocno. Zazwyczaj z tym elementem łączą się szczególne duże emocje dziecka.

Kolory użyte w rysunku informują przede wszystkim o psychice badanego. Różnorodne kolory mówią o intensywnej emocjonalności, a ich brak lub posłużenie się tylko jednym kolorem, zwłaszcza szarym wskazuje na występowanie zahamowań emocjonalnych i niepokój. Kolory jasne mówią zazwyczaj o nastroju pogodnym, kolor czarny o rygoryzmie, natomiast barwa czerwona ma różne znaczenia; może być oznaką aktywności, ale w kombinacji z czarnym świadczy często o agresji.

Rozmieszczenie rysunku na kartce papieru bywa bardzo różne i wiele i przekazuje badaczowi wiele informacji. Czasami jest wykorzystana cała strona lub jej część. Rysowanie w górnej części kartki informuje o idealizmie lub marzeniach, bogatej wyobraźni. Umieszczenie rysunku w części środkowej wskazuje, że rysunek dotyczy spraw najbardziej uświadomionych, jednak innych nie chce ujawnić. Dolna część kartki jest ulubionym miejscem zmęczonych, często przygnębionych uczniów. Część górna jest zwracaniem myśli do przeszłości. Rysunek w dolnej lewej części ujawnia wewnętrzne skrępowanie, a część prawa jest przejawem wybiegania w przeszłość.

Rozpatrując kolejność rysowania poszczególnych członków rodziny oraz ich pozycję na rysunku dowiadujemy się, z kim dziecko jest najbardziej związane. Często bywa, że miejsce któregoś z rodziców zajmują dziadkowie lub starsze rodzeństwo. Bywa tak wtedy, gdy któreś z rodziców często przebywa lub mieszka poza domem albo nie spełnia oczekiwań dziecka.

Rozmieszczenie postaci na rysunku odzwierciedla stosunki społeczno-emocjonalne. Zbliżenie postaci z dzieckiem może oznaką miłości, oddalenie zaś świadczy o braku silnych więzi rodzinnych.

Rysunek rodziny, na którym nie ma postaci malującego go dziecka, spowodowane jest osłabieniem więzi rodzinnych, osamotnieniem bądź nawet odrzuceniem. W czasie rozmowy indywidualnej można się często dowiedzieć, że brak jest dziecka na rysunku dziecka, gdyż boi się ono ojca, konfliktowego alkoholika. Wskazuje to wychowawcy, iż domu wychowanka panuje nieprawidłowa atmosfera. Członek rodziny, którego dziecko akceptuje, kocha, jest zazwyczaj największy, a jego postać jest bardziej udekorowana, malowana ciepłymi kolorami, często złączona rękami z innymi osobami lub namalowana bardzo blisko.

Swoja rodzina jest dziecku najbliższa, droga uczuciowo, konieczna do życia i właściwego funkcjonowania. Chociaż bywa, że się od niej odsuwa, jednak jest w pobliżu i czeka żeby go przygarnąć i pokochać. Więź emocjonalna i miłość do dziecka jest wartością, której nic może zastąpić. Dziecko łatwiej wybaczy niesprawiedliwość ojcu czy matce, jeśli widzi i czuje miłość do siebie. Ta miłość musi jednak zostać podporządkowana celom wychowawczym. Rodzina miejsce dla dzieci jest miejscem, w którym uczą się i zdobywają doświadczenia życiowe. Rysunki uczniów należy uznać za sprawdzian autentycznych stosunków panujących w rodzinie.

5/5 - (4 głosów)

Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka

redakcja naukowa: Barbara Harwas-Napierała, Janusz Trempała

 Informacje ze wstępu:

Rozwój to proces przekształcania się zachowań i struktury psychicznej człowieka w wymiarze całego życia.

Istota rozwoju = zmiana

Cecha charakterystyczna rozwoju = plastyczność

Podejście skoncentrowane na osobie – osoba jako całościowy system.; opisywanie okresów, które tworzą jedną całość – wzór indywidualnego rozwoju

Podejście skoncentrowane na zmiennych/funkcjach – koncentracja na różnych kategoriach zachowania lub  funkcjach – opisywanie zmian zachowania. W ciągu całego życia w mechanizmach i procesach związanych z określonymi typami zachowania.

Ujęcie poprzeczne – przekształcenie się zachowania i struktury psych. w poszczególnych okresach życia; poznanie osiągnięć i procesów rozwojowych w określonym odcinku cyklu

Ujęcie podłużne – procesy rozwoju; pozwala ocenić zmiany w całym cyklu dotyczące różnych obszarów funkcjonowania.

Okres prenatalny – od poczęcia do narodzin

Wczesnego dzieciństwa – od narodzin do 3.

Podokres wieku niemowlęcego: od narodzin do końca 1.

Podokres wieku poniemowlęcego: od 2 do 3

Średniego wieku dzieciństwa – wiek przedszkolny – 4 do 6

Późnego dzieciństwa – młodszy wiek szkolny – 7 do 10/12

Adolescencji – 10/12 do 20/23

Podokres wczesnej adolescencji – wiek dorastania – 10/12 do 15

Podokres późnej ad. – wiek młodzieńczy – 16 do 20/23

Wczesnej dorosłości – 20/23 do 35/40

Średniej dorosłości – wiek średni– 35/40 do 55/60

Późnej dorosłości – wiek starzenia się – 55 do 60 i więcej

ROZDZIAŁ 1 – OKRES PRENATALNY:

Sposoby badania: obserwacje prenatalnego rozwoju różnych gatunków, obserwacje zachowań dzieci przedwcześnie urodzonych, różne nowoczesne techniki

Rozwój prenatalny dzieli się na 3 trymestry:

PIERWSZY TRYMESTR

Najbardziej intensywny rozwój przebiegający pod wpływem genetyczni zakodowanego porządku.

Im wcześniejszy etap rozwoju tym wpływ czynników pozagenetycznych jest mniejszy.

Pierwszy miesiąc:

Rozwój fizyczny:

  • Szybkie podziały zapłodnionej kom.
  • Przez tydzień przemieszcza się wzdłuż jajowodu – wtedy mogą powstać bliźnięta jednojajowe; potem implantacja, która kończy fazę jaja płodowego i zaczyna fazę zarodkową (embrionalną)
  • Zarodek zaczyna żywić się cukrem z naczyń włosowatych matki i codziennie podwaja swą wielkość
  • W tym mies. Zarysowuje się głowa
  • Od 19 dnia – tworzą się oczy
  • Od 21 pracuje serce
  • Od 25 serce zaczyna rytmicznie pulsować – krew krąży między zarodkiem, pęcherzykiem żółtkowym i pępowiną + tworzy się zamknięty system naczyń krwionośnych
  • Od 28 można rozpoznać soczewkę oka
  • W 3 tygodniu tworzą się somity – zaczątki 33 kręgów
  • W 4 pojawia się jama ustna, zawiązki narządów wewnętrznych, kończyn, uszu i nosa i 40 par mięśni
  • Zarodek ma ponad 0,5 cm długości i waży mniej niż 1g

Rozwój układy nerwowego:

  • Dzień – tworzą się jego zawiązki – ektoderma uwypukla się tworząc przyszłą oś – kresę pierwotną
  • 19. Wzdłuż kresy powstaje cewa/rynienka nerwowa złożona z neuroblastów
  • 21. Cewa zaczyna się zamykać – w tym okresie szkodliwe czynniki mogą zaburzyć kształtowanie i może powstać rozszczep kręgosłupa
  • Powstają kom. Ośrodkowego UN i 3 pierwotne pęcherzyki mózgowe ( tyło -, śród-, przodomózgowie)
  • W 4 tyg. Odcinek pierwotnego UN wygina się do góry i ku przodowi – za jego odruchy można uznać skurcze serca

Ruch zawiązków doskonali ich strukturę .

Pierwsze spontaniczne ruchy są wynikiem samogenerujących się impulsów nerwowych – ich źródłem jest rdzeń kręgowy.

Drugi miesiąc:

Rozwój fizyczny:

  • Okres intensywnej organogenezy
  • W 5 tyg. Pojawiają się zawiązki dłoni i stóp, gruczołów rozrodczych i narządów płciowych, przegroda moczowo-odbytowa, przegrody w sercu, błony oddzielające serce, płuca i trzewia, tkanka chrzęstna szkieletu i tkanka mięśniowa. Głowa powiększa się, twarz wygląda bardziej ludzko. Zarodek rośnie o 3-4 mm.
  • w 6 tyg. : głowa największą częścią ciała, grupuje się tkanka chrzęstna, płaskie części czaszki rozpoczynają kostnienie, pojawiają się zawiązki wszystkich palców, zębów, w zawiązku oka powstaje barwnik, szczęka i żuchwa całkowicie uformowane, wytwarza się podniebienie i przewód nosowo-łzowy, wątroba zaczyna produkcję naczyń krwionośnych, powstają: jelito ślepe, wyrostek robaczkowy, rozgałęzienia oskrzeli, mięśnie przepony, grzbietu, brzucha i kończyn, ustala się gonadalna tożsamość płciowa (dzięki genowi SRY, który wysyła maskulinizująca inf. Ale do 7 tyg. Wewnętrzne a do 9 zewnętrzne narządy płciowe wyglądają tak samo) Ma 1,5 – 2 cm i ponad 2g.
  • W 7 tyg. Uwydatnia się szczęka dolna, tworzą się wargi, zawiązek języka, zaczyna zarastać podniebienie, otwierają się przewody nosowe, powstają kanały półkoliste ucha, oddzielają się drogi moczowo- płciowe i przewód pokarmowy, żebra i kręgi kostnieją. Ma ponad 2 cm.
  • W 8 tyg. Gałki oczne przesuwają się z boków na przód i nabierają pigmentu, kształtują się powieki, przegrody zewnętrzne nosa, i główne linie papilarne, rozwijają się gruczoły dokrewne( grasica, tarczyca, nadnercza) i kubki smakowe, powstają błony mięśni gładkich i więcej skostnień, serce ma typowe fazy czynności i bije 40-80 razy na minutę, formuje się łechtaczka/ moszna.
  • Przy końcu 2 miesiąca ma 3 cm, jest podobne do człowieka, wszystkie podstawowe narządy wewnętrzne są ukształtowane i dobrze umiejscowione i spełniają odpowiednie funkcje – jest to koniec zarodkowego okresy rozwoju.

Rozwój UN:

  • Powstaje 5 pęcherzyków mózgowych, kom kory mózgowej zaczynają się różnicować, tworzy się przysadka mózgowa
  • W 6 tyg (41 dzień) pierwsze odruchy nerwowe, spontaniczne ruchy wygięcia grzbietu i karku i podnoszenia się i opadania  =>współdziałanie UN i mięśniowego
  • W 7 tyg. Półkule zaczynają wypełniać górną część czaszki, Pączkujące rączki i nóżki wykonują „ marionetkowe„ ruchy, rozwija się oko, kończy się rozwój soczewki, okolica warg staje się wrażliwa na dotyk (jej podrażnienie powoduje reakcję uogólnioną – zwrot tułowia
  • W 43 dniu zanotowane pierwsze oznaki fal mózgowych
  • W 8 tyg. Silny rozwój pęcherzyków i zaczyna się unerwianie ucha wewnętrznego

Trzeci miesiąc:

Rozwój fizyczny:

  • Rozpoczyna się płodowy okres życia
  • Dziecko przejawia indywidualne cechy w wyglądzie i zachowaniu
  • W 9 tyg. Plecy są częściowo wyprostowane, doskonalą się zewnętrzne cz. Narządu płciowego, grubieje skóra i mięśnie, pojawia się meszek płodowy – lanugo, tęczówka, powieki, narządy szkliwotwórcze, zawiązki paznokci, gruczoł przysadkowy zaczyna wydzielać gonadotropinę, ma 4 cm i 3g
  • W 10 tyg. Ma 5,5 cm, twarz ma dziecięce proporcje, zarasta podniebienie, kończą rozwój ślimak i narząd słuchowy, płuca i trzustka, pęcherzyk żółciowy produkuje żółć, szpik krew, tworzą się mięśnie umożliwiające ruchy jelit.
  • W 11 tyg. Ma 6,5 cm i 9,5 g
  • W 12 tyg. Ma 7,5 cm i 14 g, powstaje otwór odbytowy i gruczoły wytw. ślinę, zakończony rozwój strun głosowych, żebra i kręgi kostnieją, nerki produkują mocz, kora nadnerczy wydziela hormony.

Rozwój UN:

  • W 9 tyg. Cewa wypełnia się kom. Nerwowymi, zmysł dotyku się doskonali, neurony w RK zaczynają rozsyłać sygnały do poszczególnych kończyn, tworzy się nerw węchowy
  • W 10 tyg. Zasadnicze cz. Mózgu są ukształtowane, zwiększa się wrażliwość dotykowa twarzy (dotknięcie powoduje obrót głowy), dziecko ziewa, przeciąga się
  • w 11 tyg. Większa pow. ciała jest czuła na dotyk (ale wciąż jest reakcja uogólniona), w zamknięciu dłoni zaczyna brać kciuk, tworzą się podstawowe receptory węchu
  • w 12 tyg. Przysadka zaczyna wydzielać hormony, kształtuje się nerw wzrokowy, dziecko zaczyna połykać wody płodowe, pojawiają się pierwsze regularne ruchy klatki piersiowej, nabierania i wypierania wód pł. i ssania, środkowe i dolne partie ciała staja sie wrażliwe na dotyk, zapis EEG charakterystyczny dla ludzi – miejscem powstawania fal mózgowych jest pień mózgu

Dziecko wykonuje wiele ruchów, jego spontaniczne ruchy to: falowanie, drgnięcia, unoszenie się, pływanie, podskakiwanie. Najpierw ruchy są nagłe, liczne nieregularne i wolne, potem szybsze płynne, celowe i zorganizowane w ciągi.

Trzeci miesiąc to okres największych transformacji w zakresie rozwoju motorycznego!

DRUGI TRYMESTR:

Organogeneza zakończona; najbardziej intensywny wzrost; duże tempo rozwoju UN – doskonalenie motoryki; mózg osiąga pełną liczbę neuronów i ich intensywny rozwój; mielinizacja neuronów w RK, dziecko wykonuje dużo ćwiczeń ruchowych, ruchy stają się wyczuwalne; wszystkie zmysły są funkcjonalnie czynne, tworzą się ich korowe ośrodki i powiązania między nimi.

Czwarty miesiąc:

Rozwój fizyczny:

  • Intensywny przyrost długości (25 cm) i ciężaru – do 20 dag.
  • Głowa trzyma się prosto
  • Na palcach powstają poduszeczki dotykowe i linie papilarne
  • Narządy dobrze funkcjonują (serce, tarczyca asymiluje jod i wydziela tyroksynę, organizm syntetyzuje białka)
  • Magazynowana jest brunatna tkanka tłuszczowa(przekształcana w energię)
  • Więcej płynu owodniowego – utrzymuje stałą temp. , łagodzi wstrząsy i skutki urazów fiz. Matki, pozbawia dziecko uczucia ciężaru ciała, dostarcza mu wody i składniki odżywcze. Jego picie ćwiczy mięśnie biorące udział w pobieraniu pokarmu, stwarza warunki potrzebne do dojrzewania śluzówki i żołądka i jelit, pobudza produkcję kwasów i enzymów trawiennych.
  • Mózg dojrzewa, pojawiają się bruzdy np. Sylwiusza i zwoje.
  • Uformowany móżdżek
  • Tworzy się mapa ruchowa i czuciowa ciała

Umiejętności psychoruchowe:

  • W 13 tyg. Pojawiają się spontaniczne próbne ruchy oddychania (skurcz klatki piersiowej)
  • 15 tydz. – pojawiają się ruchy nabierania i wypierania wód oraz chwytania
  • Od 16 tyg. Można zauważyć ok. 20 tys. Różnych ruchów w ciągu dnia
  • Jeśli jakaś funkcja nie zostanie wy ćwiczona na poziomie prenatalnym, to nie rozwinie się ona świadomie ani instynktownie po urodzeniu = istnieje zależność między prenatalnymi wzorcami ruchów a formami zachowań po urodzeniu!!!

Rozwój zmysłów:

  • Między 14 a 15 tyg. Cała pow. ciała taje sie wrażliwa na dotyk
  • Dziecko reaguje na smak wód i zmianę ich ciśnienia (odruchy)
  • Kończy się mielinizacja nerwów narządu przedsionkowego
  • Pojawiają się odruchy błędnikowe
  • Dziecko ćwiczy zmysł równowagi (dzięki ruchom wytwarzanym podczas oddychania przez matkę)
  • Zaczyna funkcjonować narząd Cortiego

Piąty miesiąc:

Rozwój fizyczny:

  • Dziecko ma ok. 30 cm i 40 dag
  • Występują: porost włosów, brwi, rzęs, paznokci, wyczuwalne tony serca
  • Ślimak w uchu wewnętrznym ma 7 mm – ostateczna wielkość
  • Uwidacznia się bruzda czołowa, ciemieniowo-potyliczna, ostrogowa i spoidła
  • Aktywność dziecka staje się regularna i cykliczna (f. snu i czuwania) – wpływ na nią ma odziedziczony temperament i tryb życia, aktywność matki.

Um. psychoruchowe:

  • Matka może stwierdzić czy dziecko ma czkawkę, śpi, kopie, obraca się, przeciąga, szuka pozycji – może też stymulować jego ruchy dotykiem
  • Od 17 tyg. Dziecko trenuje ssanie

Rozwój zmysłów:

  • Kubki smakowe są chemicznie aktywne dziecko smakuje wody jeśli są słodkie, nie połyka gorzkich, słonych i kwaśnych
  • Reaguje przyspieszonym biciem serca, zwiększeniem ruchliwości ciała i gałek ocznych, zmianą pozycji na nagle zmiany temp, oświetlenia, silne dźwięki, wibracje.

Szósty miesiąc:

Rozwój fizyczny:

  • Proporcje stają się podobne do tych z urodzenia
  • Ma 35 cm i 50-70 dag.
  • Maż płodowa pokrywa skórę chroniąc ją
  • Brak tkanki tłuszczowej
  • Wytwarzają się wiązadła stawowe, szkielet kostnieje, dziecko magazynuje potrzebne po urodzeniu wapń, żelazo, białka, ciała odporn.
  • Rosną włosy i paznokcie
  • Dojrzewają narządy wewn.
  • Kończy się wzrost liczby kom. I zwojów nerwowych, następuje mielinizacja mózgowia, gęstnieje sieć wiązań nerwowych – teratogenny (czynniki szkodliwe) mogą zakłócić migracje neuronów i tworzenie się połączeń – przyczyna późniejszych problemów psychicznych)
  • wykazuje regularne cykle aktywności – rzadko trwa w bezruchu dłużej niż 10 min.
  • Mózg rozwija się i kształtuje swoje funkcje dzięki jego aktywności w czasie fazy REM (faza ta zajmuje ok. 60% całego snu)
  • Niektóre odruchy bezwarunkowe świadczą o dojrzałości UN.

Um. psychoruchowe:

  • Od 24 tyg. Wzrasta częstotliwość, siła i amplituda skurczów i rozkurczów klatki i ruchów ssania
  • Aktywność dziecka zależna od docierających bodźców zmysłowych np. mogą go wybudzić
  • Aktywność ruchowa matki i dziecka jest naprzemiennie zharmonizowana – ruchy ciała matki hamują ruchy dziecka i na odwrót. Matka zbyt aktywna lub unieruchomiona nie stymuluje rozwoju.

Rozwój zmysłów:

  • Stopniowo otwiera się powłoka powiekowa
  • Gałka oczna porusza się
  • Prawie 50% dzieci reaguje na silny dźwięk strachem
  • Receptory równowagi są w pełni dojrzałe pod kątem funkcji i rozmiaru

TRZECI TRYMESTR

Cecha charakterystyczna – wzrastająca możliwość przeżycia dziecka w razie wczesnego porodu.

Urodzony po 28 i przed 36 tyg. Ciąży =wcześniak – jego szanse przeżycia zależą od wielu czynników np. dziewczynki przeżywają częściej.

Rozwój fizyczny:

  • Intensywny rozwój tkanki tłuszczowej => podwojenie wagi
  • Dalsze magazynowanie potrzebnych po urodzeniu składników
  • Zwiększa się pow. Kory – przez układ bruzd
  • W korze zachodzi proces dyskryminacji bodźców , uczenia się, zapamiętywania, nabywania nawyków, preferencji i dośw. emocji. Jest to przejaw pierwotnych form umysłu.

Siódmy  miesiąc:

  • Dziecko ma ok. 30 cm (wymiar ciemieniowo-pośladkowy) i 90-135dag – wyraźna osobnicza zmienność.
  • Lanugo pozostaje tylko na plecach i ramionach.
  • Jądra zsuwają się do moszny
  • Można rozpoznać 6 warstw kory mózgowej
  • Dziecko nie może już tak swobodnie koziołkować, ale może się ono przekręcać i wykonywać ruchy mimiczne.
  • Powstają nowe połączenia nerwowe i wzorce pamięciowe ruchów
  • Osłabienie ruchów lub długotrwałe miotanie się świadczy o dyskomforcie lub zagrożeniu życia
  • Widoczna jest większość odruchów wrodzonych – ssania, poszukiwania pokarmu, kroczenia, Moro, chwytny

Przełom siódmego i ósmego miesiąca:

  • Pojawia się intensywna bioelektryczna aktywność kory i tworzą się nowe szlaki połączeń między różnymi cz, kory. I między mózgiem a ciałem => sprawna koordynacja ruchów ciała, pracy narządów, czynnościami, myśleniem i uczuciami.
  • Nieopóźnione w dojrzewaniu Dziecko coraz częściej przybiera pozycję głową w dół
  • Powstają pewne różnice lateralne – lewa półkula jest lepiej ukrwiona, odżywiona i dotleniona. Jest gotowa do przyjęcia dźwięków mowy, a prawa – muzyki. Kształtowanie się dominacji półkul jest zależna m.in. od poziomu testosteronu – wyższy poziom wspomaga lateralicację np. wyższy jego poziom w 2. Trymestrze pozytywnie koreluje z praworęcznością i silna lewopółkulową reprezentacją mowy u dziewczynek w wieku 10 lat, a u chłopców z silniejszą specjalizacją prawej półkuli w zakresie rozpoznawania emocji.

Ósmy miesiąc:

  • Ma 180-220 dag
  • Skóra wygładza się i różowieje, ciało się zaokrągla, dojrzewają narządy wewnętrzne zwłaszcza oddechowy.

Dziewiąty miesiąc:

  • Na dwa tygodnie przed urodzeniem dziecko przestaje rosnąć
  • Czasem nabrzmiewają mu piersi pod wpływem hormonów
  • W jelicie grubym gromadzi się ściółka z żółci, martwych kom. Przewodu pokarmowego połkniętych włosków lanugo

STANY BEHAWIORALNE:

Zach. dziecka może być kategoryzowane w zależności od rodzaju aktywności UN.

STAN BEHAWIORALNY – określona kombinacja trwałych fizjologicznych i behawioralnych zmiennych, które po objawach przejściowych przyjmują parametry charakterystyczne dla innego stanu. Stany takie powtarzają się. Stanowi fizjologiczne podłoże rozwoju życia psychicznego (np. od niego zależy receptywność na bodźce).

J.G.Nijhuis (1992) – stany opisujące zachowanie prenatalne:

  1. głęboki i regularny sen
  2. aktywny sen
  3. spokojne czuwanie
  4. aktywne czuwanie

Każdy stan wyznaczają 3 wskaźniki: specyficzny rytm pracy serca (4 wzorce), charakterystyczne ruchy ciała, obecność lub brak ruchów gałek ocznych, wskaźniki towarzyszące, czyli obecność i regularność ruchów oddechowych (przepony), ust (połykania), wydalania moczu i określonych parametrów metabolicznych  i hemodynamicznych.

Cykliczność powtarzania się tych wskaźników jest przejawem normalnego rozwoju UN. Odchylenia od normy świadczą o zaburzonym rozwoju UN charakterystycznymi u dzieci np. z wewnątrzmacicznym opóźnieniem wzrostu, wodogłowiem, poddanych działaniu alkoholu, kokainy, leków przeciwepileptycznych, dzieci matek-cukrzyków.

ROZWÓJ ZMYSŁÓW:

Kolejność rozpoczęcia funkcjonowania narządów zmysłów:

Dotyk -> równowaga -> węch-> smak-> słuch-> wzrok

Rozwój zmysłów jest wzajemnie od siebie zależny = intersensoryczność, co oznacza, że brak bodźców dotyczących danego zmysłu lub ich nadmierność w okresie krytycznym kształtowania się danej funkcji może spowodować zaburzenie rozwoju tego oraz innych zmysłów i zaburzenia funkcjonowania UN.

DOTYK – środowisko wewnątrzmaciczne dostarcza bodźców (dz. dotyka ścian macicy, łożyska, swojej twarzy itd.) Pozwala on odczuć dziecku, że istnieje. Wciąż doskonali się zdolność reakcji na nagłe zmiany temp.

WĘCH I SMAK – Czynne są kom. Nerwowe wychwytujące substancje chemiczne o zapachach – skład chemiczny płynu owodniowego zależy od odżywiania matki. Dziecko rodzi się ze zdolnością odróżniania zapachów nie- od przyjemnych i komponentów mieszanek np. octu, czosnku.

Zmysł smaku jest regulatorem rozwoju dziecka i ćwiczeń oddechowych (smak słodki pobudza ośrodki w mózgu odp. Za ruchy klatki).

SŁUCH – narząd i ośrodki słuchowe wykazują elektrofizjologiczną aktywność. Dziecko najpierw wrażliwe na wibracje, potem na silne pojedyncze dźwięki, a potem na subtelne. Głośność w łonie wynosi ok. 60-75 dB i wzrasta gdy matka mówi lub porusza się. dz. Uczy się różnicować rytm, akcent i natężenie.

Kobietom zaleca się słuchanie instrumentów o niskich częstotliwościach: fagot, flet, wiolonczela oraz muzyki spokojnej o stałym rytmie i tempie podobnym do tempa bicia serca dorosłego w stanie spoczynku.

WZROK – Dziecko rozróżnia cienie, ale jego doświadczenie wzrokowe zależy od położenie ciała umożliwiającego dostrzeganie różnic w oświetleniu. Od 26 tyg. Reaguje zmianą rytmu serca i wzmożeniem ruchów na nagłe oświetlenie. Siatkówka tworzy własne sygnały, które wysyła do mózgu, aby przygotować go a odbiór bodźców wzrokowych po urodzeniu. Dzięki temu tworzą się wzrokowe obwody mózgu i następuje proces uczenia się zasad operacyjnych odbioru spostrzegania wzrokowego.

BÓL – mało poznany. Nocyceptory (odp. Za ból tępy powodowany przez bodźce chemiczne, termiczne i mechaniczne) pojawiają się w 7 tyg. Ilość ich połączeń z mózgiem jest kompletna w połowie ciąży, ale bodźce bólowe są słabo przekazywań, reakcja jest opóźniona a efekt bólowy trwa dłużej. O istnieniu bólu u dziecka w tym okresie świadczy jego chęć uniknięcia ukłuć i dotyku podczas leczenie wewnątrzmacicznego, jego uciekanie w tył i ruchy obronne.

NARODZINY NIE SĄ POCZĄTKIEM ŻYCIA PSYCHICZNEGO, GDYŻ KONTYNUOWANE SA TE SAME PROCESY ROZWOJU A PRZEJAWY  ŻYCIA PSYCHICZNEGO SPRZED URODZENIA POZWALAJĄ NA ADAPTACJĘ DO ŚWIATA, ORIENTACJĘ I KONTAKT Z NIM – ZWŁASZCZA SPOŁECZNY.

NABYWANIE CECH INDYWIDUALNYCH:

  • Każdy jest niepowtarzalny – zapis wszystkich cech organizmu dot. Budowy i funkcjonowania mieści się w jajowej (0,15 mm i 1/1000000g) i plemniku (0,03 mm).

W ciągu ok. 266 dni (38 tyg.) z jednej zapłodnionej kom. Powstaje organizm mający 200 mln. różnorodnych kom.

  • Zapłodniona kom. jest przykładem samoorganizacji kodowanej (jest w nią wbudowana instrukcja budowy i funkcjonowania przyszłego układu. Każda powstała kom. Ma cechy charakterystyczne dla ludzi oraz dla tej osoby.
  • Indywidualność jako cecha rozwoju uwidacznia się szczególnie u bliźniąt jednojajowych np. ukrwienie miejsca wszczepienia w macicy, ułożenie przed porodem decydują o tym, że bliźnięta te już w chwili narodzenia nie są jednakowe np. różnica w wadze.

Czynniki zaburzające rozwój prenatalny (częściej występują w środowiskach ubogich ekonomicznie i kulturowo):

  • Zaburzenie genetyczne – przekazywane dziedzicznie lub spowodowane działaniem na embrion/zygotę szkodliwych czynników zmieniających DNA. Zaburzenia mogą przejawiać się w postaci aberracji strukturalnych ( zespół „miauczącego kota”) i liczbowych ( zespół Downa, Turnera) i mutacji o charakterze monogenowym przekazywanym w sposób dominujący ( choroba Marfana, Crouzona), recesywny (fenyloketonuria), sprzężony z płcią ( hemofilia) mutacji o charakterze poligenowym ujawniających się wskutek działania wielu czynników np. środowiskowych (choroby psychiczne).
  • Czynniki para genetyczne – genetyczno-konstytucjonalne właściwości matki (tzw. regulator matczyny) wpływające na modyfikację predyspozycji genetycznych dziecka.
  • Czynniki pozagenetyczne– przez nie powstają choroby i wady wrodzone powstałe w okresie jajowym (blastopatie; 1-2 tydz.), zarodkowym (embiopatie, 3-8 tydz), płodowym (fetopatie; od 9. Tygodnia do urodzenia). Mogą być spowodowane wirusem ( np. różyczki, świnki), bakterią (np. listeriozy, kiły), pasożytem (np. toksoplazmozy), promieniowaniem (np. rentgenowskim, izotopem), toksynami (np. alkohol, nikotyna, narkotyki, leki zwłaszcza hormonalne, psychotropowe, antybiotyki oraz zw. ołowiu, rtęci, azbestu i środki ochrony roślin), niedotlenieniem, stanami niedoborowymi ilościowymi (niedożywienie) lub jakościowymi (niedobór witamin), chorobami matki (np. cukrzyca, serca), komplikacjami ciążowymi (np. krwawienie w ciąży, zatrucie ciążowe), stres matki.
  • W okresie okołoporodowym może dojść do uszkodzeń, powodujących zaburzony rozwój w wyniku przedwczesnego porodu, powikłań zabiegów położniczych i już powstałych zaburzeń np. zamartwicy.

To czy dany czynnik stanie się szkodliwy zależy od:

  • Właściwości organizmu matki oraz łożyska
  • Właściwości konstytucyjnych dziecka (mniej lub bardziej podatne)
  • Okresu rozwojowego, w którym zadział czynnik
  • Innych czynników działających w tym samym czasie lub wcześniej
  • Rodzaju, siły i długości czasu działania czynnika

Im wcześniej, tym bardziej patogenne jest działanie szkodliwych czynników.

Zależność rozwoju od płci

Płeć jest często czynnikiem wcześniej niż inne różnicującym rozwój.

Dymorfizm płciowy – dwupostaciowość organizmów w zakresie morfologicznym, fizjologicznym i psychicznym jest widoczny zwłaszcza w zakresie układu rozrodczego i mózgu.

Pod wpływem hormonów (od matki, z łożyska i dziecka) i czynników genetycznych następuje maskulinizacja i feminizacja mózgu => kształtuje się zróżnicowane płciowo odmienności.

Dziewczynki rozwijają się szybciej w zakresie rozwoju kostnego, zdolności słuchowych.

Chłopcy – szybszy proces wzrostu i o 4% większa masa ciała i większy obwód głowy i klatki piersiowej. Są bardziej podatni na działanie czynników szkodliwych=> częstsze komplikacje, poronienia itd.

Cechy układu nerwowego jako podłoże indywidualnego zróżnicowania w rozwoju:

Indywidualne rozniecę zauważalne są już w 3. trymestrze i uwidaczniają się w cechach temperamentu (np. w sile i szybkości reagowania na bodźce, ogólnej energii, żywotności) w spontanicznej aktywności, w elementarnych funkcjach popędowo- emocjonalnych, wzorcach ruchu, przejawach potrzeb, preferencjach, szybkości i trwałości uczenia się. Mogą być uchwytne cechy UN takie jak labilność, zrównoważenie, ekstra- i introwersja.

Zróżnicowania osobowościowe można obserwować np. w zachowaniu bliźniaków.

Aktywność ruchowa:

Dzieci aktywne w łonie – bardziej aktywne psychoruchowo w 3 r.ż.

Mała aktywność spontaniczna w 8 i 9 mies. ciąży – wolniejszy rozwój psychomotoryki i mowy

Stale ruchliwe w łonie – po urodzeniu częściej nadruchliwe, drażliwe, szybko reagujące niepokojem i płaczem (przyczyna: hormonalna, dziedziczna lub palenie papierosów przez matkę skutkujące niedotlenieniem).

Reakcja na stres: – cecha indywidualna

Dzieci o wzorcu „labilnym kardiologicznie” w dorosłym wieku (20 lat) również wykazują się niestałym rytmem serca, wrażliwym na docierające bodźce.

Te, które w okresie płodowym wolno i słabo reagowały na nagły, silny dźwięk, a szybkość uderzeń ich serca była stała i trudno było wytrącić ja z rytmu w dorosłości były stabilne emocjonalnie, nie wpadały panikę w obecności nagłego bodźca, kontrolowały emocje i zachowanie, w myśleniu konkretne.

Te, które reagowały żywo i szybko na każdy dźwięk, przez co częstotliwość i szybkość pracy ich serca była zmienna – po urodzeniu nadpobudliwe, nadwrażliwe, żywo reagujące uczuciowo i poznawczo n bodźce z otoczenia , a później bardziej twórcze, żywe uczuciowo, z większą zdolnością empatii.

UCZENIE SIĘ I PAMIĘĆ W ZAKRESIE RÓŻNYCH MODALNOŚCI ZMYSŁOWYCH

Dziecko ma zdolność uczenia się od początku 7. miesiąca ciąży. Jeśli działa jakiś bodziec w mózgu tworzą się odpowiednie polaczenia synaptyczna, a te niepotrzebne obumierają. Doświadczenie z okresu prenatalnego wpływają na to, jak później spostrzegamy świat, myślimy, uczymy się, reagujemy emocjonalnie, śnimy, jaki jest nasz biorytm i samopoczucie.

Zmysł równowagi:

Poziom mięśniowy – jego wyrazem jest przyjmowanie pozycji płodowej zaraz po urodzeniu (później pozycja ta służy rozluźnieniu)

„Pamięć ograniczonej przestrzeni” wokół ciała w okresie płodowym później przejawia się w chęci przebywania w miejscach, które nas „otaczają” np. w miękkich fotelach, co służy relaksowi.

„Pamięć środowiska wodnego” – dlatego lubimy odpoczywać w wannie, co również nas relaksuje

„Pamięć rytmicznego kołysania ciała” – relaksujące działanie kołyski, huśtawki, fotela bujanego.

Wahadłowe ruchy ciała występują w warunkach deprywacji potrzeb, chorobie sierocej, w stresie oczekiwania.

Dzieci kołysane po urodzeniu lepiej radzą sobie z adaptacją do życia poza organizmem matki i lepiej rozwijają się pod wzgl. psych. i fizycznym.

Rytm naprzemiennej aktywności:

Ukształtowany przed narodzeniem pod wpływem dobowego rytmu aktywności matki i powoduje różnice w rytmie snu i czuwania – jedne noworodki śpią dłużej niż inne.

Po urodzeniu dziecko stopniowo przechodzi na swój własny biorytm.

Zmysł smaku i węchu:

Prenatalne doznania smaku i węchu są pamiętane po urodzeniu i pomagają w orientacji w świecie, zapewniają poczucie bezpieczeństwa.

Funkcjonowanie tych zmysłów moduluje zachowanie dziecka przed i po urodzeniu.

Zmysł wzroku:

Dziecko rozwija się w mroku, dlatego później chcemy czuć się przytulnie i bezpiecznie przyciemniamy światło.

Wzrok bierze mniejszy udział niż słuch w strukturalizacji mózgu przed narodzeniem => noworodek niewidomy wykazuje mniejsze opóźnienie niż noworodek głuchy.

Zmysł słuchu:

Warunkowanie klasyczne i habituacja w zakresie słuchu jest obserwowane już w 3. trymestrze rozwoju. Wraz z wiekiem dziecka zmniejsza się ilość reakcji po serii wibroakustycznych bodźców. świadczy to o  większej dojrzałości procesów neurofizjologicznych.

Uwidacznia się zróżnicowana zdolność do uczenia się – habituacja prowadzi do nie bania się więcej danego sygnału.

Habituacja dotyczy zwłaszcza tych dźwięków, które SA stałą cechą środowisko śródmacicznego – uderzeń serca, pracy narządów (później uspokajające jest np. szum fal, stukot kół pociągu, dźwięk wentylatora).

Dziecko rejestruje też głos matki i śpiewane przez nią piosenki – później przedkłada jej głos nad inne.

Dziecko najszybciej uczy się tego języka, którym matka mówiła w trakcie ciąży. Świadczy to o pamięci słuchowej.

PAMIĘĆ DOŚWIADCZEŃ EMOCJONALNO – SPOŁECZNYCH:

 Dziecko w okresie ciąży przeżywa proste emocje wywołane bodźcami z zewnątrz i stanem środowiska wewnętrznego.

Komunikacja neurohormonalna:

Hormony docierające z krwią przez pępowinę stanowią „łącznik” między psychiką matki i dziecka. W sytuacjach dużego ruchu lub stresu poziom hormonów u matki zmienia się, co powoduje zmiany w pracy układów dziecka (np. przyspieszenie tętna, zaburzenia w ruchach klatki piersiowej, niedotlenienie). oraz zachowaniu (np. wzmożone ruchy) i zmian morfologicznych UN.

Np. Stres matki (związany ze wzrostem poziomu epinefryny i oksytocyny) nasila skurcze miednicy, co zmusza dziecko do wzmożonej liczby ruchów, co może spowodować nieprawidłowości w rozwoju psychoruchowym., niedożywienie, niedotlenienie, śmierć.

Długotrwałe stany stresu, niepokoju, depresji mogą poprzez zmieniony poziom hormonów we krwi prowadzić do nieprawidłowości w budowie różnych narządów(np. deformacje w budowie ucha, palców) i UN (zmniejszona masa mózgu) oraz wpłynąć na dojrzewające struktury mózgowe.

Nieprawidłowy poziom hormonów może spowodować występowanie predyspozycji do występowania tych właśnie poziomów (które są nieprawidłowe). W ten sposób „pamiętane” przez organizm emocje mają cechę względnej trwałości i mogą decydować o lękliwości lub agresji dziecka po narodzeniu.

Hormony umożliwiają dziecku „dialog” z matką i dostarczają informacji o świecie (np. czy jest przyjazny czy wrogi)

Stan napięcia i rozchwiania układu neurohormonalnego, może powodować problemy występujące po urodzeniu – np. częstszą w okresie noworodkowym skłonność do płaczu, pobudliwość, trudności ze ssaniem i trawieniem, zaburzenia emocjonalne i zaburzenia w kontaktach.

Komunikacja behawioralne:

Silne negatywne przeżycia matki mogą prowadzić do różnych form przemocy wobec dziecka (tzw. fetal abuse – znęcanie się nad płodem) np. zaniedbanie go przez brak opieki lekarskiej, niedożywienie.

Jeśli matka przejawia dużą agresję lub jest jej obiektem może to doprowadzić do czynienia przez nią rzeczy mogących doprowadzić do zaburzeń w rozwoju UN.

Są to czyny takie jak:

  • przemoc fizyczna – maltretowanie (uderzanie w brzuch, krępowanie brzucha, próby uszkodzenia lub zgładzenia dziecka)
  • działania takie jak: palenie papierosów, picie alkoholu, branie narkotyków lub leków

Prenatalne niedotlenienie lub niedokrwienie dziecka może być też spowodowane wcześniejszymi aborcjami lub zażywaniem środków wczesnoporonnych, gdyż mogą one prowadzić do anomalii łożyskowych.

Podsumowując: niepokój matki => niedotlenienie i/lub zatrucie toksynami=> uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, niska masa urodzeniowa, wcześniactwo => trudności noworodka w adaptacji  po urodzeniu => powstanie i/lub nasilenie się zaburzeń rozwoju psychoruchowego.

Komunikacja psychiczna:

Dotyczy sfery myśli i wyobrażeń matki, jej doświadczeń życiowych, których oddziaływanie na przebieg ciąży, porodu, połogu, laktacji i rozwoju prenatalnego dziecka nie da się wytłumaczyć tylko wpływem hormonów.

Niepłodność, komplikacje ciążowo-porodowe i urodzenie dziecka martwego współwystępuje z :

  • poprzedzającym (o ponad rok) poczęcie ważne negatywne wydarzenie życiowe
  • mała gotowość do podjęcia roli macierzyńskiej (niska samoocena, trudności z akceptacją siebie jako kobiety, silna potrzeba niezależności)
  • konflikty z matką w dzieciństwie
  • przerwanie ciąży przez matkę,  śmierć okołoporodowa lub ciężka choroba u rodzeństwa
  • negatywne postawy wobec seksualności
  • trudności z własnym dojrzewaniem

Nie jest widome, jak organizm dziecka „odczytuje” doświadczenia życiowe matki, jej emocje i myśli, ani jak kształtuje się „pamięć komórkowa” prenatalnych doświadczeń.

Troska o dziecko powinna rozpocząć się przed poczęciem, aby łono matki było strukturalnie i funkcjonalnie zdrowe, a psychika matki otwarta na doświadczenia macierzyńskie. Psychologia prenatalna kładzie nacisk na to, aby zapewnić dziecku warunki podtrzymujące i maksymalizujące dojrzewanie jego możliwości i zmniejszanie szkodliwego działania czynników, których nie da się przewidzieć.

Warunki optymalizowania rozwoju dziecka w okresie prenatalnym. Kształtowanie przywiązania rodziców do dziecka.

  • troska o zdrowie dziecka i matki – prawidłowa dieta; wystrzeganie się używek i środków psychoaktywnych; dbałość o higienę, odpowiednią ilość snu, odpoczynku i ruchu; opieka lekarska; zwolnienie tempa poruszania się; ograniczeni wyjazdów i intensywnej pracy; unikanie noszenia ciężarów i ucisku na brzuch; przygotowanie mieszkania zgodnie z potrzebami dziecka; zdobycie odpowiedniej wiedzy i kompetencji o rozwoju dziecka
  • nastawienie na komunikację z dzieckiem – uczenie się rozumienia, co sygnalizują jego ruchy; rozmowy z dzieckiem; pozytywne myślenie o dziecku; śpiewanie dziecku; głaskanie brzucha – kojący dotyk; pisanie listów do niego (!?); różne formy twórczości na jego rzecz; włączenie dziecka w przeżycia duchowe
  • zapewnienie matce dobrego samopoczucia – odsuwanie niepokojących myśli; relaksowanie się; otaczanie się ludźmi spokojnymi wewnętrznie; cierpliwość i wyrozumiałość dla siebie; dbałość o elegancje wyglądy zewnętrznego; szukanie wsparcia u innych
  • wzmocnienie więzi małżeńskiej – wspólne rozmowy; spędzanie czasu razem; dzielenie obowiązków i odpowiedzialności za dziecko; troska o miłą atmosferę; różne formy bliskości uczuciowej i fizycznej.

Poród i rodzenie się jako ważne doświadczenie życiowe:

Błędne koło wywołane lekiem i napięciem emocjonalnym matki (D. Read): napięcie psychiczne=> napięcie wegetatywne => napięcie neuromięśniowe => niedotlenienie tkanek i wytwarzanie kwasu mlekowego w mięśniach => nieefektywne i bardziej bolesne skurcze => przedłużanie się porodu, psychofizyczne wyczerpanie kobiety i wzmożenie jej lęku oraz niedotlenienie dziecka.

Niedotlenienie wzrasta, gdy matka leży na wznak i dostaje leki uspokajające, przeciwbólowe i znieczulające – środki przedostają się z krwią matki do organizmu dziecka i jego  świadomość zostaje zaburzona.

Bardzo pomocne jest psychoprofilaktyczne nastawienie się do porodu – pozytywne myślenie, zdobycie umiejętności oddychania zgodnego z przebiegiem fali skurczowej i opanowanie umiejętności relaksacji umożliwiające rozluźnienie nerwowe i mięśniowe.

Obecne tendencje do porodów naturalnych, domowych, rodzinnych, w wodzie mają na celu obniżenie lęku i napięcia oraz zaspokojenie psychofizycznych potrzeb rodziców i dziecka, aby poród był radosnym doświadczeniem życiowym a rodzenie była łagodnym przejściem do nowego środowiska.

5/5 - (8 głosów)

Analiza wyników ankiety 8

ósmy fragment pracy dyplomowej, którą  prezentowaliśmy w zeszłym roku

Pytanie 8: Jaką szkołę wybrałeś(aś) lub chciałbyś(aś) wybrać?

Analiza otrzymanych wyników wskazuje, iż większość respondentów zadeklarowała chęć kontynuacji nauki w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Gubinie (38,8%). Na drugim miejscu z deklaracjami 30,1% respondentów znajduje się Zespół Szkół Zawodowych w Gubinie.

20,4% badanych gimnazjalistów postanowiła kontynuować naukę w innych szkołach. Listę zamyka Zespół Szkół Rolniczych w Gubinie z wynikiem 10,7 %.

Młodzież z gimnazjum w Grabicach w większości chce kontynuować naukę w ZSZ w Gubinie (59,3%). Część respondentów wybrała Zespół Szkół Ogólnokształcących (25,9%) i Zespół Szkół Rolniczych (11,1%). Pozostali gimnazjaliści zamierzają się kształcić w innej szkole (3,7%).

W Brodach najwięcej respondentów ma zamiar kształcić się w ZSO (44,4%). Pozostali wybrali ZSZ (22,2%) oraz inną szkołę (33,3%). Żaden z badanych gimnazjalistów nie wybiera się do ZSR.

W gimnazjum nr 1 w Gubinie młodzież najliczniej wybiera się do ZSO (52,5%). Pozostali mają zamiar kształcić się w ZSZ (21,7%), ZSR (8,7%) lub wybierają się do innej szkoły (17,4%).

W gimnazjum nr 2 młodzież również najchętniej wybierała ZSO w Gubinie. Pozostali gimnazjaliści chcieliby podjąć naukę w ZSZ (17,1%), ZSR (17,1%) lub wybierali inną szkołę średnią (28,6%).

Analiza wyników dotyczących wyboru szkoły średniej przez uczniów gimnazjów wskazuje na preferencje dotyczące kontynuacji nauki w poszczególnych placówkach edukacyjnych w regionie. Wyniki pokazują wyraźne kierunki wyboru, z dominującą preferencją dla Zespołu Szkół Ogólnokształcących (ZSO) w Gubinie, który cieszy się największym zainteresowaniem wśród badanych uczniów.

Ogółem 38,8% respondentów zadeklarowało chęć kontynuacji nauki w ZSO w Gubinie, co czyni tę szkołę najczęściej wybieraną opcją. Na drugim miejscu znajduje się Zespół Szkół Zawodowych (ZSZ) w Gubinie, który został wybrany przez 30,1% uczniów. To wskazuje na znaczną popularność kształcenia zawodowego wśród młodzieży. Inne szkoły, takie jak Zespół Szkół Rolniczych (ZSR) w Gubinie, uzyskały mniejsze zainteresowanie, osiągając 10,7% wyborów, a 20,4% uczniów zdecydowało się na inne szkoły.

W Grabicach dominującym wyborem jest ZSZ w Gubinie, który preferuje 59,3% uczniów z tego rejonu. Jest to znaczny odsetek, który podkreśla silne zainteresowanie kształceniem zawodowym wśród uczniów z Grabic. Pozostali uczniowie z Grabic wybrali ZSO (25,9%) i ZSR (11,1%), a niewielka część (3,7%) zamierza kontynuować naukę w innej szkole.

W Brodach, najwięcej uczniów planuje naukę w ZSO (44,4%), co wskazuje na duże zainteresowanie ogólnokształcącym profilem edukacji w tym rejonie. Pozostali uczniowie wybierają ZSZ (22,2%) lub inne szkoły (33,3%), przy czym brak jest zainteresowania ZSR, co może sugerować niższą atrakcyjność tej placówki wśród uczniów z Brodów.

W gimnazjum nr 1 w Gubinie, również przeważa wybór ZSO, który preferuje 52,5% uczniów. Inne opcje obejmują ZSZ (21,7%), ZSR (8,7%) i inne szkoły (17,4%), co pokazuje różnorodność preferencji wśród uczniów tego gimnazjum.

W gimnazjum nr 2 w Gubinie, podobnie jak w innych szkołach, ZSO jest najczęściej wybieraną opcją, ale w mniejszym stopniu niż w gimnazjum nr 1. Inne wybory obejmują ZSZ (17,1%), ZSR (17,1%) i inne szkoły średnie (28,6%).

Podsumowując, preferencje dotyczące wyboru szkół średnich pokazują wyraźne zainteresowanie zarówno ogólnokształcącym, jak i zawodowym kształceniem. ZSO w Gubinie cieszy się największym zainteresowaniem, szczególnie w gimnazjach z Gubina oraz Brodów, podczas gdy ZSZ jest preferowany w Grabicach i ma znaczącą obecność w innych szkołach. ZSR ma mniejsze zainteresowanie, co może sugerować potrzebę dodatkowej promocji lub dostosowania oferty do potrzeb uczniów.

5/5 - (5 głosów)

Badania empiryczne na temat zjawiska wykorzystywania seksualnego dzieci

Badania empiryczne na temat zjawiska wykorzystywania seksualnego dzieci to badania, które opierają się na zebranych danych i faktach, a nie na przypuszczeniach czy teoriach. Taki rodzaj badań jest szczególnie ważny w przypadku zjawiska wykorzystywania seksualnego dzieci, ponieważ pozwala na uzyskanie rzetelnych informacji na ten temat i na opracowanie skutecznych strategii zapobiegania i zwalczania tego zjawiska. W celu zgromadzenia danych do badań empirycznych można stosować różne metody, takie jak ankiety, wywiady, obserwacje czy testy. Badania empiryczne na temat wykorzystywania seksualnego dzieci mogą być prowadzone przez różne instytucje, takie jak uniwersytety, instytuty badawcze czy organizacje pozarządowe. Ważne jest, aby takie badania były prowadzone zgodnie z zasadami etyki badawczej i przestrzeganiem praw dziecka.

Na świecie przeprowadzono wiele badań empirycznych na temat omawianego  zjawiska, a uzyskane w różnych krajach rezultaty wykazują dużo podobieństw.  Z danych badaczy amerykańskich, jak podaje L. Starowicz (1994), wynika że około jedna trzecia kobiet i co dziesiąty mężczyzna doświadczyli wykorzystywania seksualnego w dzieciństwie.

K. Browne i M. Herbert (1999), opierając się na badaniach Bakera, Duncana i Halla z 1985 r., podają, że w Wielkiej Brytanii ok.8% mężczyzn oraz 12-16% kobiet twierdzi, że jako dzieci byli wykorzystywani seksualnie.

I. Pospiszyl (1994) podaje , że w Polsce ok.13% dziewcząt i 12% chłopców doświadczyło jakiejś formy przemocy seksualnej.

W 1997 r. L. Krzętowska (1998) przeprowadziła badania na temat przemocy seksualnej. Z jej badań wynika, że najczęściej ofiarami kazirodztwa są dziewczynki w wieku 11-12 lat (60,5%) oraz chłopcy w wieku 14-16 lat (39,5%). Czynów lubieżnych wobec dzieci dopuszczają się ojcowie biologiczni (w 62% przypadków), ojczymowie (21%), bracia (14%), dziadkowie (3%).

Z badań epidemiologicznych wynika jednocześnie, że zjawisko przemocy seksualnej wobec dzieci jest powszechnie spotykane i obejmuje wszystkie regiony świata, a w niektórych krajach  ma ono narastający charakter (L. Starowicz 1994).

Z innych badań wynika ponadto, iż 90% ofiar kazirodztwa nigdy nie przyznało się nikomu do tego, co im się zdarzyło lub miało miejsce w ich życiu (S. Forward 1996).Oczywisty jest fakt, że dzieci , tego typu doświadczenia utrzymują w tajemnicy przed światem .Większość z nich  z przeżytego koszmaru nie zwierzyła się nikomu lub uczyniła to dopiero po latach milczenia. Należy też zwrócić uwagę, że podejmowane kontakty seksualne wykraczają poza dopuszczalne społecznie formy ekspresji miłości w rodzinie. Taka sytuacja jest tym bardziej prawdopodobna jeżeli chodzi o małe dziecko. Ono wie lub podejrzewa, że zachowania takie posiadają charakter seksualny, ale traktuje je jako normalny przejaw uczuć rodzicielskich czy braterskich. O inności, nienormalności swych doświadczeń często dowiaduje się dopiero po latach.

5/5 - (4 głosów)