Podział obowiązków w życiu codziennym rodziny

„Dzięki naszej świadomości zadań i umiejętności organizowania właściwie pojętego współdziałania, rodzina stawać się może – i staje się – autentyczną wspólnotą życia. Osiągamy to wówczas gdy przyjmujemy aktywną postawę wobec problemów życia rodzinnego, gdy wzbogacamy wiedzę z tego zakresu, gdy poszerzamy swój zasób doświadczeń”³⁷

„Kultura współżycia w rodzinie wymaga przestrzegania pewnych prawideł w organizacji życia rodzinnego. Bezkolizyjne współżycie codzienne nie jest możliwe, gdy w sposób świadomy nie kierujemy własną rodziną, jej dniem powszednim i odświętnym, gdy nie dokonujemy podziału czynności, gdy nie ustalamy praw i obowiązków”³⁸.

Organizacja życia codziennego w świetle przeprowadzonych badań wygląda następująco:

• dzieci są budzone głównie przez matki (16 matek, w dwóch przypadkach także ojciec i w dwóch przypadkach tylko ojciec),
• rodzice wstają wcześniej od dzieci – zazwyczaj w godzinach pomiędzy 5.oo. a 7.15. Przed wyjściem do pracy głównie matki przygotowują śniadanie i kanapki dla całej rodziny. Szykują ubranie dla dziecka i pilnują porannej toalety dziecka. Część z ojców zamiennie przygotowuje śniadanie i szykuje dziecko do szkoły.
• odprowadzają dziecko do szkoły – w zdecydowanej większości matki (12 przypadków), znacznie rzadziej ojcowie (6 przypadków) i tylko w jednym przypadku odprowadzaniem dziecka do szkoły zajmuje się babcia. Ze względu na sporą odległość z domu do szkoły oraz nasilenie ruchu ulicznego rodzice są przeciwni wysyłaniu dziecka do szkoły bez opieki. Tylko jedna z matek pomimo obaw o bezpieczeństwo dziecka zezwala dziecku na samodzielne wyjście ze szkoły do jej miejsca pracy, skąd razem wracają do domu.

„Rodzina jako grupa wychowawcza oddziałuje na dzieci przez sam fakt uczestnictwa w niej, niezależnie od tego, czy rodzice mają odpowiednią wiedzę pedagogiczną, czy jej nie mają, czy kierują się jakimiś modelami osobowości, czy nie oraz czy modele te są, czy nie są społecznie aprobowane, proces wychowawczy dokonuje się w toku codziennego życia, podczas pracy i zabawy, odpoczynku i czynności gospodarczych, uprawiania sportu, czy podejmowania innych zajęć, pozwalających na realizacje zainteresowań i udział w życiu społecznym i kulturalnym”³⁹.

W świetle przeprowadzonych badań większość dzieci ma stałe obowiązki w domu, zazwyczaj narzucone i konsekwentnie egzekwowane przez rodziców. Do najważniejszych należą:

• sprzątania własnego pokoju,
• podlewania kwiatów,
• wynoszenia śmieci,
• składania ubrań,
• odrabiania lekcji,
• opiekowanie się młodszą siostrą (w jednym przypadku).

Stałe obowiązki dziecka nie są zawsze przez dziecko akceptowane. Dzieci preferują zabawy, malowanie, pomoc w zakupach, słuchanie muzyki, oglądanie telewizji.

Bogata literatura przedmiotu potwierdza także słuszność decyzji rodziców o narzuceniu dzieciom pewnych obowiązków: „Wymagania, które rodzice stawiają dziecku określają jego prawa i obowiązki, jego miejsce w rodzinie”⁴⁰; „Jest uzasadnione wymaganie, by dziecko szanowało ład i porządek w mieszkaniu, by pomagało w utrzymaniu estetycznego wyglądu pomieszczeń. Słusznie żąda się pomocy w pewnych dziedzinach (wynoszenie śmieci, słanie tapczanu, zmywanie itp…)”⁴¹; „W rodzinie dziecko poddawane jest wielostronnemu oddziaływaniu wychowawczemu. Rodzina kieruje procesem poznawania przez dziecko świata przyrody i kultury, procesem rozumienia zjawisk i faktów, uczy rozumienia norm i ich wartościowania. W rodzinie uczy się dziecko odróżniać dobro od zła, rozumieć co jest pozytywne , a co negatywne, co godne pochwały , a co zasługuje na naganę. Dziecko przejmuje od domowników opinie i poglądy, normy zachowań i sposoby postępowania”⁴²; „Dzień wolny daje rodzicom szanse wyrównywania strat, do których doszło wskutek pełnych napięć dni powszednich. Sposób spożytkowania tego dnia pozwala na swoiste modelowanie rodziny, na dawanie jej indywidualnych cech”⁴³.

We wszystkich przypadkach dni wolne od zajęć dni wolne od pracy spędzane są wspólnie z dzieckiem. Czas ten przeznaczony jest głównie na spacery, odwiedzanie znajomych i rodziny, kino, wspólne zakupy, zabawę i gry planszowe. W niektórych przypadkach dzieci uczestniczą w zajęciach domowych razem z rodzicami.

Cytując J. Maciaszkową⁴⁴ możemy wyróżnić następujące modele spędzania wolnego czasu:

• model nastawiony na realizację hobby, oddawanie się indywidualnym zajęciom miłośniczym jak na przykład wszelkiego rodzaju zbieractwo, majsterkowanie itp.,
• model rekreacyjny – realizowany poprzez turystykę, krajoznawstwo, sport,
• model uczestnictwa w kulturze, wyraża się przede wszystkim w wielorakim udziale w dobrach kultury – muzyce, plastyce, malarstwie, fotografice,
• model kontaktów społecznych, nastawiony jest na wielorakie kontakty z ludźmi, udział w życiu organizacji społecznych, a także na kontakty z krewnymi, sąsiadami i przyjaciółmi.

Na ogół żaden z nich nie jest jedynym modelem czasu wolnego.

W badanej grupie istnieje podział obowiązków. Matki zajęte są głównie czynnościami związanymi z bezpośrednią obsługą dziecka i domu. W większości one przygotowują posiłki i odprowadzają dziecko do szkoły, chociaż także do tych czynności okazjonalnie włączają się ojcowie. Istotny jest fakt dużej dbałości rodziców o bezpieczeństwo dzieci, przejawiający się w przeświadczeniu, że dziecko nie może samodzielnie wychodzić z domu do szkoły. Jest to dla rodziców tak ważne, że pomimo natłoku zajęć zawodowych znajdują czas na odprowadzenie dziecka do szkoły i odebranie go po zakończonych lekcjach.

Rola wychowawcza rodziny polega m.in. na świadczeniu określonych czynności bądź prac na rzecz innych jej członków. W badanej grupie 15 dzieci ma stały zakres obowiązków w domu, na miarę ich możliwości, a jedno z nich nawet spełnia rolę wychowawczą opiekując się młodszą siostrą. Takie postępowanie utrwala w dziecku odpowiedzialność za powierzone mu czynności i w znaczący sposób przyczynia się do większej samodzielności dziecka.