Rola i zadania pedagoga szkolnego w szkole podstawowej na podstawie przeprowadzonych badań

Wykorzystanie kwestionariusza wywiadu, który przedstawia aneks nr 3, pozwoliło mi zebrać wiele interesujących informacji na temat pracy pedagoga szkolnego.

Zakres pracy, a zwłaszcza częstotliwość realizowania zadań jest różna i wynika zdaniem pedagoga ze specyfiki szkoły i potrzeb środowiska. Ze względu na złożoność zadań zawodowych pedagoga szkolnego szczególną uwagę przypisuje zadaniom w zakresie profilaktyki wychowawczej a także organizowanie pomocy materialnej oraz pracy korekcyjno-wychowawczej.

Analiza wymienionych zadań i preferowanych form pracy podejmowanych przez pedagoga pozwala stwierdzić, iż:

  • diagnozuje warunki życia uczniów sprawujących trudności wychowawcze;
  • konsultuje sprawy poszczególnych uczniów z wychowawcami i ustala plan pomocy uczniom;
  • prowadzi rozmowy indywidualne z uczniami i ich rodzicami.

Pedagog jak wcześniej wspomniałam, jako główną formę w swojej pracy podkreśla diagnozę środowiska ucznia. W tym celu stosuje wiele technik zbierania informacji. Głównym źródłem informacji jest rozmowa z wychowawcą oraz uczniem. W celu uzupełnienia tych wiadomości prowadzi rozmowy z rodzicami lub dokonuje obserwacji ucznia podczas zajęć szkolnych. Sporadycznie wykorzystuje ankiety oraz testy psychometryczne lub wykorzystuje wywiad środowiskowy.

Podkreślił potrzebę organizowania i prowadzenia programów profilaktycznych dotyczących narkomanii, alkoholizmu i agresji. Działania te prowadził na terenie szkoły i poza nią, zapraszając do współpracy specjalistów, lekarzy, prawników, policjantów, a także osoby, które uwolniły się od nałogu. Zajmuje się również prowadzeniem zajęć profilaktycznych. W ramach działalności profilaktycznej często organizuje konkursy plastyczne lub literackie, apele, gazetki szkolne. W swojej pracy wykorzystuje programy profilaktyczne. Zalicza się do nich: „Elementarz”, „Drugi elementarz, czyli program siedmiu kroków”, „Dziękuje-Nie”, „Sonda 21”, „Odlot”, „NOE”, „Sami sobie”, „Nie biorę”, „Tak czy nie”, „Chrońmy młodość”, „Nasze spotkania”, „Zanim spróbujesz”, „Jak żyć z ludźmi”, „Podaj dłoń”. Oprócz tych form główny nacisk kładzie na pomoc materialną poprzez organizowanie różnych akcji dobroczynnych.

Na pytanie „Jakie formy pracy preferuje Pani” odpowiedział: pomoc materialną, która organizowana jest bardzo często. Współpracuje z Ośrodkiem Pomocy Społecznej, z którym wspólnie organizują dożywianie, zbiórkę przyborów szkolnych, książek, ubrań. W zakresie pomocy uczniom w sytuacjach losowych pedagog często współpracuje z Komitetem Rodzicielskim, a także samorządem Szkolnym. Podkreślił, iż chciałby udzielać uczniom pomocy materialnej, lecz nie ma na ten cel odpowiednich środków dla wszystkich potrzebujących takiego wsparcia uczniów i ich rodziców.

Natomiast w zakresie profilaktyki i resocjalizacji organizuje zajęcia z zakresu socjoterapii i innych zajęć terapeutycznych. Zajęcia te mają formę zajęć rozluźniających, integracyjnych, adaptacyjnych, treningów asertywności. Najczęstszą formą kontaktów są jednak rozmowy indywidualne z uczniami i ich rodzicami oraz poradnictwo dla uczniów, rodziców, nauczycieli i wychowawców klas.

W celu profilaktyki organizuje również projekcje filmów video, a także pogadanki dla uczniów. Swoją działalnością w tym zakresie obejmują również rodziców i nauczycieli organizując prelekcje i wykłady oraz zajęcia psychoedukacyjne dla uczniów i ich rodziców.

Pedagogizacja rodziców zdaniem badanego ma najczęściej charakter indywidualnego poradnictwa oraz spotkań na zebraniach rodzicielskich. Najczęściej ceni sobie indywidualne kontakty z rodzicami, gdyż tylko taka forma jest najlepszym sposobem przeanalizowania trudności wychowawczych.

Pedagog prowadzi również zajęcia z uczniami zdolnymi: redaguje gazetkę szkolną i kółko dziennikarskie traktując je jako rodzaj zajęć pozalekcyjnych, formę rozwijania talentów, zainteresowań a także formę pracy terapeutycznej.

Badany pedagog stwierdził, iż nie prowadzi zajęć korekcyjno wyrównawczych, gdyż nie jest do tego odpowiednio przygotowany, zajmuje się jedynie ich organizacją. Uważa, że część zadań wypełnia poradnia psychologiczno-pedagogiczna w zakresie wyrównania i likwidowania zaburzeń rozwojowych, część nauczyciel przedmiotu- wyrównanie braków w wiadomościach szkolnych, a część psycholog, organizując różne formy terapii zajęciowej.

Podejmując badania działalności pedagoga szkolnego przyjęłam, że efektywność jego pracy zależy od właściwej współpracy z wieloma ludźmi i instytucjami oraz organizacjami zaangażowanymi w wychowanie i pomoc dzieciom. Wyniki zostały przedstawione w poniższej tabeli nr 1, z wyszczególnieniem formy kontaktów, oceny tej współpracy.

Tabela nr 1: Osoby i instytucje współpracujące z pedagogiem szkolnym.

 Formy kontaktów, ocena tej współpracy

Współpraca Forma kontaktów Ocena współpracy

(b.dobra, dobra, dostateczna, różna, negatywna)

Dyrekcja szkoły § Indywidualne rozmowy: przedstawienie i ustalanie propozycji działań i programów zaradczych

§ Współuczestnictwo w rozmowach z uczniem, jego rodzicami, wychowawcą, nauczycielami

bardzo dobra
Wychowawcy

Rada pedagogiczna

§ Indywidualne rozmowy: uzgadnianie poczynań wychowawczych i form pomocy

§ Udostępnianie scenariuszy zajęć na lekcje wychowawcze

§ Uczestnictwo na posiedzeniach Rady Pedagogicznej

– przedstawienie wyników pracy i ustalenie planu pracy wychowawczej

-współudział w tworzeniu szkolnego programu wychowawczego itp.

– warsztaty dla nauczycieli

 

 

 

dobra

Rodzice § Rozmowy indywidualne

§ Kontakty telefoniczne

§ Zebrania rodziców

§ Poradnictwo

dostateczna
Uczniowie § Rozmowy indywidualne

§ Lekcje wychowawcze

§ Pogadanki, warsztaty

§ Apele, konkursy, wycieczki

§ Zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze, socjoterapeutyczne, profilaktyczne

§ Zajęcia indywidualne i grupowe

§ Akcje dobroczynne

bardzo dobra
Poradnia psychologiczno-pedagogiczna § Rozmowy, konsultacje

§ Ustalenie terminów badań

§ Wymiana dokumentacji

§ Ustalenie form pomocy dzieciom

§ Organizacja spotkań z rodzicami dzieci mających trudności w nauce

dobra
Przedstawiciele służb medycznych § Rozmowy w sprawie kierowania uczniów na badania

§ Ustalenie form pomocy dzieciom

dobra
Kurator opiekuńczy § Rozmowy indywidualne, telefoniczne

§ Porady dotyczące prawa rodzinnego

§ Spotkania z rodzicami, uczniami i wychowawcami

różna
Sąd Wydział do Spraw Rodziny i Nieletnich § Opinie dotyczące uczniów na prośbę sądów

§ Organizacja spotkań pracownika sądu z rodzicami

negatywna

Oczywistym faktem jest, iż pedagog szkolny musi współpracować z dyrekcją szkoły, która jest odpowiedzialna za funkcjonowanie placówki oraz proces edukacji, wychowania i opieki. Dlatego często prowadzone są rozmowy indywidualne, podczas których informuje o sytuacji wychowawczej w szkole i wspólnie ustalają propozycje działań pedagogicznych przedstawia prowadzoną dokumentację oraz sprawozdania ze współpracy z innymi placówkami wspomagającymi działalność. Pedagog ten często zaprasza dyrektora do współuczestniczenia w rozmowie między uczniami, wychowawcą bądź rodzicem w sytuacji konfliktowej. Od dobrej współpracy pedagoga z dyrekcją szkoły uzależnionych jest wiele działań podejmowanych przez pedagoga na rzecz szkoły. Z badań wynika, że współpraca układa się bardzo dobrze.

W formie kontaktów pedagoga z wychowawcami klas i nauczycielami (Radą Pedagogiczną) dominują również rozmowy indywidualne, podczas których uzgadniane są działania wychowawcze, plany pracy i formy pomocy uczniom. Pedagog często udostępnia nauczycielom scenariusze zajęć, albo sami takie prowadzą, współpracuje z wychowawcami klas w zakresie realizacji orientacji zawodowej i szkolnej. Pedagog współuczestniczy w tworzeniu szkolnego programu wychowawczego. Ocena współpracy z wychowawcami i nauczycielami układa się dobrze.

Dostatecznie to ocena współpracy z rodzicami. Zdaniem pedagoga rodzice dosyć często kontaktują się z nim jedynie w celu uzyskania jakiejś korzyści (np. pomocy materialnej). Kontakty pedagoga mają formę indywidualnych rozmów, kontaktów telefonicznych, a także spotkań na zebraniach rodziców. Pedagog organizuje również spotkania z pracownikami poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz pracownikami Ośrodków Pomocy Rodzinie. Podkreślił jednak zbyt wygórowane żądania rodziców w stosunku do jego działalności w zakresie pomocy i opieki uczniom.

Natomiast znaczna różnica przejawia się w ocenie współpracy z uczniami, którym pedagog ma wiele do zaoferowania: rozmowy indywidualne, poradnictwo, lekcje wychowawcze, pogadanki, prelekcje na interesujące ich tematy, zajęcia warsztatowe i terapeutyczne, programy profilaktyczne, apele, konkursy. Pedagog nie ma żadnych trudności z nawiązywaniem współpracy z uczniami i ocenia je na bardzo dobre.

Współpraca z poradnią psychologiczno-pedagogiczną w ocenie pedagoga układa się dobrze. Kontaktując się najczęściej prosi o:

  • Wykrycie i zdiagnozowanie dysleksji, dysgrafii oraz podjęcie terapii;
  • Rozpoznanie i zdiagnozowanie przyczyn niepowodzeń szkolnych i określenie postępowania postdiagnostycznego;
  • Zorganizowanie zajęć profilaktycznych zapobiegających trudnościom wychowawczym;
  • Pomoc w pracy z dzieckiem o zaburzonym zachowaniu i chorym;
  • Prowadzenie profilaktyki uzależnień i treningi zastępowania agresji.

Pedagog prowadzi więc rozmowy, konsultacje z pracownikami poradni, ustalając terminy badań uczniów, sporządza i wymienia stosowną dokumentację, organizuje spotkania z rodzicami oraz z uczniami w sprawie wyboru szkoły gimnazjalnej i zawodu. W aneksie nr 5 przedstawiłam strukturę organizacyjno funkcjonalną poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego.

Przedstawicielem służb medycznych na terenie szkoły jest zazwyczaj pielęgniarka. Według pedagoga współpraca z pielęgniarką jest dobra.

Forma współpracy opiera się głównie na rozmowie w sprawach kierowania uczniów na badania w sytuacji, kiedy istnieje podejrzenie wad postawy.

Nienajlepiej układa się współpraca pedagoga z kuratorami opiekuńczymi a mianowicie ocenia ją jako różną. Pedagog narzeka, iż kuratorzy zbyt rzadko odwiedzają szkołę i zbyt mało angażują się w prace na jej terenie. Ich kontakty opierają się wyłącznie na rozmowach telefonicznych, sporadycznie towarzyszą na wywiadach środowiskowych i spotkaniach z rodzicami, uczniami i ich wychowawcami.

Kiedy pedagog musi interweniować, bo rodzina zaniedbuje dziecko, stosuje przemoc niezbędna jest współpraca z sądem. Tymi przypadkami zajmuje się Wydział do Spraw Rodziny i Nieletnich, do którego pedagog może zgłosić sprawę i nadać jej formalny bieg aby poprawić położenie dziecka. Pedagog wyraża negatywne zdanie i nie chce się wypowiadać na ten temat.

Niezaprzeczalnym faktem jest, że według zakresu zadań z Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej pedagog szkolny ma szeroki zakres obowiązków, co przedstawia aneks nr 6.

Każdy dzień różni się od poprzedniego w zależności od sytuacji i bieżących problemów. W tygodniowym rozkładzie pracy można wyróżnić przykładowe czynności:

  1. a) kontakty telefoniczne z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną
  2. b) wywiad środowiskowy
  3. c) interwencje w wyniku konfliktu rówieśniczego
  4. d) poradnictwo dla uczniów i ich rodziców, nauczycieli i wychowawców
  5. e) prowadzenie zajęć integracyjnych, adaptacyjnych
  6. f) indywidualna praca i terapia z uczniem.

W tygodniowym rozkładzie zajęć dominują rozmowy indywidualne z uczniami, rodzicami i wychowawcami.

Najczęstsze są wizyty uczniów, którzy zgłaszają się do pedagoga zarówno z problemami szkolnymi, ale także osobistymi i rodzinnymi.

Porady dla uczniów dotyczą trudności w nauce, trudności z akceptacją w grupie rówieśniczej. Częstą przyczyną kontaktów ucznia z pedagogiem są konflikty z nauczycielami, którzy nie respektują praw ucznia, konflikty z kolegami oraz z rodzicami.

Nauczyciele najczęściej zwracają się do pedagoga by omówić trudności wychowawcze uczniów ich kłopotów z nauką. Zwracają się z prośbą o radę i pomoc w pracy z uczniem sprawującym trudności wychowawcze, a czasami proszą o interwencję w rodzinach zaniedbujących dzieci i objęcie opieką uczniów zaniedbanych.

Rodzice natomiast podobnie jak nauczyciele spotykają się z pedagogiem w związku z problemami wychowawczymi i trudnościami dziecka w nauce, ale także z prośbą o pomoc materialną. Często proszą o skierowanie lub adres do odpowiedniej placówki w związku z problemami.

Pedagog w swojej pracy napotyka wiele trudności, np. prowadzenie dokumentacji, którą nazywa biurokracją. Największą jednak trudność sprawia pedagogowi współpraca z rodziną patologiczną i dysfunkcyjną oraz brak dostatecznych środków na pomoc materialną dla dzieci i ich rodzin. Problem ujawnia się również w tym, iż klasy są przepełnione uczniami, co zmniejsza szanse dotarcia do każdego dziecka potrzebującego pomocy oraz ma wpływ na skuteczność radzenia sobie z problemami, których nigdy nie brakuje w szkole.

Pedagog szkolny sygnalizuje występowanie w szkole wielu problemów wychowawczych. Niektóre z nich występują nagminnie inne tylko sporadycznie. Wykaz tych problemów przedstawia tabela nr 2.

Tabela nr 2: Problemy wychowawcze w szkole

L.p. Rodzaj problemu Problemy występujące w szkole
nagminne sporadyczne
1. Agresja słowna X
2. Agresja fizyczna X
3. Palenie papierosów X
4. Wagary X
5. Wandalizm X
6. Kradzieże X
7. Trudności dydaktyczne X
8. Arogancki stosunek do nauczyciela X

Spośród wielu problemów wychowawczych nagminnie występuje agresja słowna (wulgaryzmy), którą można zaobserwować zarówno w klasie szkolnej jak i na korytarzu, podczas kłótni i rozmów między uczniami. Na drugim miejscu plasuje się agresja fizyczna (bójki), następnie palenie papierosów i wagary. Wśród problemów występujących sporadycznie pedagog wymienił najczęściej wandalizm oraz kradzieże.

Dominującym, choć sporadycznym problemem są trudności dydaktyczne i arogancki stosunek wobec nauczycieli, ponadto wymienił również brak kultury osobistej, lenistwo, kłamstwa, zazdrość i brak życzliwości.

Na pytanie, „Co pomogło pedagogowi w pracy?” Stwierdził, że większe zaangażowanie wychowawców w opiekę nad dziećmi, oraz pomogłoby zatrudnienie w szkole psychologa.

Respondent, z którym przeprowadziłam wywiad planuje wprowadzenie nowej formy pracy, jak: zorganizowanie socjoterapii i terapii dla uczniów, treningi interpersonalne dla nauczycieli, zajęcia warsztatowe dotyczące profilaktyki zdrowia oraz warsztaty dla rodziców dzieci z zaburzeniami w zachowaniu. W celu podniesienia efektywności swojej pracy podkreślił podjęcie form doskonalenia zawodowego. Niezwykle ważne jest częste organizowanie spotkań dyskusyjnych z młodzieżą, organizacja zajęć z uczniami zdolnymi oraz zajęć pozalekcyjnych dla uczniów.

Ów pedagog zdeklarował, iż uczestniczy w różnych formach doskonalenia zawodowego, w celu uzupełnienia swoich kwalifikacji m.in. w:

  • Kursach organizowanych przez WOM dotyczące terapii pedagogicznej,
  • Warsztatach na temat programów profilaktycznych, tj. alkoholizmowi, narkomanii, przemocy.
  • Studia podyplomowe z zakresu resocjalizacji, profilaktyki społecznej i doradztwa zawodowego.

Badany pedagog stosunkowo wysoko ocenił prestiż wykonywanego zawodu. Uważa, że jest wzrastający i zależy od samego pedagoga, ale nie bez znaczenia jest ranga, jaką temu stanowisku nada dyrektor szkoły.

Praca pedagoga szkolnego nie zawsze przynosi natychmiastowe efekty i należy liczyć się z ewentualnymi porażkami, do których pedagog podczas wywiadu nie przyznał się. Natomiast za sukces uważa osiągnięcie zamierzonego efektu podejmowanych działań zarówno wobec uczniów jak i rodziców. Swoją działalność pedagog rejestruje w dokumentacji. Do najważniejszych dokumentów według wytycznych MEN należą: dziennik pracy, w którym rejestruje się wykonane czynności oraz ewidencję uczniów wymagających szczególnej opieki wychowawczej. Oprócz dziennika pracy prowadzi również np. teczki poświęcone jednemu problemowi: „opinie, orzeczenia z poradni psychologiczno-pedagogicznej”, „odroczenia i przyspieszenia obowiązku szkolnego”, „nauczanie indywidualne”, „wywiady środowiskowe, lub zeszytów: „zeszyt do poradnictwa”, „zeszyt trudna młodzież”. Raz w semestrze pedagog sporządza sprawozdanie z działalności, a następnie przedstawia je na posiedzeniu Rady lub przygotowuje ocenę sytuacji dydaktyczno-wychowawczej szkoły.

Niezwykle ważne znaczenie miała odpowiedź na pytanie, w którym pedagog musiał podjąć próbę oceny własnej pracy z punktu widzenia korzyści dla szkoły i dla ucznia. Otóż stwierdził, iż praca pedagoga w szkole jest potrzebna wręcz konieczna, dlatego w szkole, w której nie jest zatrudniony pedagog – praca nauczycieli, wychowawców i dyrekcji jest o wiele trudniejsza i mniej efektywna.

Wypowiedź na korzyść szkoły brzmiała następującą:

  • „pomoc dydaktyczno-wychowawcza dla nauczycieli i wychowawców klas”;
  • „pomoc dydaktyczno-wychowawcza, materialno-bytowa, informacyjno-prawnicza dla rodziców”;
  • „pedagog zapewnia kontakt ze wszystkimi instytucjami i organizacjami zajmującymi się uczniem i jego rodziną”;
  • „współtworzenie programów wychowawczych i systemu oceniania”;
  • „ocena sytuacji wychowawczej szkoły, dbanie o realizację obowiązku szkolnego, dyscyplinę”.

Przy ocenie własnej pracy z punktu widzenia korzyści dla ucznia wymienił:

  • „udzielanie różnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej”;
  • „poradnictwo w rozwiązywaniu problemów szkolnych i rodzinnych, wsparcie w pracy nad sobą”;
  • „zapewnienie kontaktów z różnymi ludźmi, którzy mogą pomóc w rozwiązywaniu problemów”.

Podkreślił, że na efektywność jego pracy wpływa przede wszystkim aktywność własna, szeroko rozwinięta współpraca z placówkami i organizacjami wspomagającymi rozwój dzieci i młodzieży, jak również z gronem nauczycielskim i rodzicami. Jednym z głównych warunków powodzenia w pracy jest umiejętność zdobywania zaufania ludzi, łatwość nawiązywania kontaktów, bogata osobowość, ale także kompetencje zarówno interpretacyjne i realizacyjne, które wpływają na wykorzystanie w pracy nowatorskich form i metod pracy.

Pedagog dzięki posiadaniu bogatych pomocy technicznych i dydaktycznych może w odpowiedni sposób oddziaływać na młodzież.

[ciąg dalszy tej pracy licencjackiej za dwa miesiące]

5/5 - (7 głosów)

Zakończenie pracy licencjackiej

Napisanie pracy na temat roli i zadaniach pedagoga szkolnego w szkole podstawowej było dla mnie zupełnie nowym i bogatym doświadczeniem. Mam nadzieję, że udało mi się zauważyć istotę i charakter działalności pedagoga szkolnego oraz zwrócić uwagę na różne problemy z jakimi musi sobie radzić.

Przekonałam się, że zadania realizowane przez pedagoga szkolnego podlegają ciągłej ewolucji. Istnieje nieunikniona potrzeba przechodzenia od działalności naprawczej do działalności prewencyjno-promocyjnej, tj. rozwijanie ogólnych umiejętności radzenia sobie z problemami w toku uczenia się i budowania zdrowego stylu życia i umiejętności interpersonalnych.

Pedagog szkolny musi podejmować działania o różnym charakterze. Pomoc udzielana uczniom, rodzicom i nauczycielom powinna być zatem widziana i doceniana przez osoby odpowiedzialne za kierowanie szkołą, w perspektywie rozwiązań systemowych, związanych również z właściwym kształceniem na stanowiskach pedagogów szkolnych oraz rozwinięcie kompetencji formalnych pedagoga od osoby interweniującej w trudnych sytuacjach życiowych dziecka- do osoby mającej wpływ na jej los.

Sądzę, że ewolucja z zakresu ról i zadań pedagoga w szkole będzie sprzyjała temu, aby był on po prostu obecny w szkole, w centrum jej życia jako osoba znacząca, kompetentna, która modyfikuje pracę i życie szkoły. Aby był on osobą lubianą przez uczniów, u której każdy uczeń znajdzie radę i pomoc w trudnych sytuacjach.

Aby jego rola w szkole była dostrzegana i doceniana musi się on cieszyć autorytetem, przy czym jego autorytet nie powinien wynikać z pełnionej funkcji, lecz z osobistych osiągnięć. Ogromne znaczenie ma zatem osobowość pedagoga i m.in.:

  • jego zdolność empatii i autentyczna chęć rozwiązywania problemów opiekuńczo-wychowawczych;
  • cierpliwość o odporność na ewentualne niepowodzenia, których w tej profesji niestety uniknąć się nie da;
  • umiejętność szybkiej i trafnej diagnozy;
  • rozeznanie w zakresie stosunków interpersonalnych.

Dlatego też osoba na tym stanowisku powinna posiadać „powołanie do tego zawodu i predyspozycje osobowościowe”. Praca wychowawcza, opiekuńcza, dydaktyczna pedagoga wymaga od niego stałego dokształcania się i pracy nad sobą.

5/5 - (5 głosów)

Organizacja, teren i przebieg badań

Warunkiem poprawnego przeprowadzenia badań jest przede wszystkim ustalenie strategii badawczej. W. Zaczyński uważa, że badanie naukowe jest wielostopniowym procesem zróżnicowanych działań, mających zapewnić nam efektywne, dokładne i wyczerpujące poznanie obranego wycinka rzeczywistości przyrodniczej, społecznej lub kulturowej. Badanie naukowe to nic innego jak poszukiwanie odpowiedzi na pytania, których źródłem może być zarówno bezpośrednia uczestnicząca obserwacja praktyki, jak i studia opublikowanych doniesień i badań oraz lektura literatury naukowej.

Aby skutecznie przeprowadzić badania na interesujący temat, proces badawczy zorganizowano w dwóch fazach:

  • fazie koncepcji
  • fazie wykonawczej

W fazie koncepcji wykonano następujące czynności:

  • określono przedmiot i cel badań
  • sformułowano problemy badawcze
  • wysunięto odpowiadające im hipotezy
  • dokonano wyboru terenu oraz próby badań
  • opracowano metody, techniki i narzędzia badawcze
  • zebrano literaturę na dany temat oraz przystąpiono do jej studiowania

Faza wykonawcza objęła:

  • przeprowadzenie badań właściwych
  • uporządkowanie i opracowanie materiałów badawczych
  • analizę jakościową i klasyfikację zagadnień
  • weryfikację hipotez
  • opracowanie wniosków

Próby badawcze przeprowadziłam w lutym bieżącego roku u jednego pedagoga pracującego w Szkole Podstawowej Nr 3 w Ostródzie.

Do swoich badań wykorzystałam opisane wcześniej techniki: wywiad, analizę udostępnionych przez pedagoga dokumentów. Swoją pracę badawczą wzbogaciłam o analizę badań pedagogicznych w literaturze poświęconej pracy pedagoga szkolnego. Przy rozpoczęciu badań przedstawiłam mu swój cel badań i prosiłam o chwilkę czasu na przeprowadzenie kwestionariusza wywiadu, zaznaczyłam, iż wywiad ten zostanie wykorzystany tylko do badań własnych. Przeprowadzałam również rozmowę, w której pedagog dzielił się swoimi spostrzeżeniami i doświadczeniem w tym zawodzie. Udostępnił mi dokumentację, z którą się zapoznałam i opowiedział mi, w jaki sposób się ją prowadzi.

Mimo wielu obowiązków, poświęcił mi dużo czasu i okazał wielką życzliwość. Dzięki jego uprzejmości zdobyłam wiele informacji, które wykorzystałam w swojej pracy.

5/5 - (5 głosów)

Poradnictwo dla uczniów

Kształcenie kultury pedagogicznej społeczeństwa pedagog szkolny realizuje opracowując wspólnie z dyrekcją program pracy z rodzicami, prowadząc indywidualne poradnictwo dla rodziców, a także współpracując w tym zakresie z zakładami pracy w środowisku i z organizacjami społecznymi[1].

W zakresie pracy wychowawczej pierwszą podstawową rolą jest poradnictwo indywidualne. Według R. Pawłowskiej poradnictwo pedagogiczne to działanie polegające na niesieniu pomocy za pośrednictwem porady[2].

Głównym podstawowym zadaniem pedagoga szkolnego jest służenie radą i pomocą dzieciom i młodzieży w trudnych sytuacjach życiowych. Uczniowie zwracający się o pomoc do pedagoga szkolnego są zwykle jednostkami mającymi trudności w przystosowaniu się do grupy, trudności rodzinne czy trudności interpersonalne z nauczycielami[3].

Poradnictwo dla uczniów wymienia następujące formy:

  • jako systematyczna pomoc w dostosowaniu się do sytuacji i własnych możliwości,
  • jako pomoc w szybkim dostosowaniu się do oczekiwań społecznych,
  • jako metoda szukania odpowiedzi na nurtujące pytania,
  • jako wspieranie dynamicznego rozwoju osobowości[4].

Pedagog szkolny często zmuszony jest rozstrzygać konflikty między nauczycielem a uczniami. Pedagog najczęściej przyjmuje rolę negocjatora, który obiektywnie ocenia istotę i przyczyny nieporozumień i doradza możliwe rozwiązanie. Reguły jego postępowania powinny opierać się na prostych zasadach, tj.:

  • angażowanie w rozwiązanie problemów wszystkich, które one dotyczą;
  • postawa naturalna wobec stron konfliktu;
  • charakter działań pedagoga powinien być jednoznaczny i czytelny dla otoczenia[5].

Uczniowie powinni utożsamić pedagoga szkolnego z przyjacielem, do którego można zwrócić się o każdej porze i z każdą sprawą, nie obawiając się, że narażą się na śmiech czy zdziwienie. Zwracając się o indywidualną pomoc uczniowie oczekują wsparcia psychicznego, pozwalając na integrację własnych zachowań i motywów postępowania, znalezienia źródła ich trudności, odbudowania wiary w siebie, poprzez ich akceptację takimi, jakimi są. Oczekują również by pedagog był ich obrońcą i rzecznikiem praw, nie tylko tych, które wynikają z norm obowiązujących w szkole, ale i tych, które są im przypisane jako jednostkom ludzkim: prawa do inności, wolności poglądów, godności. Chcąc sprostać tym oczekiwaniom pedagog musi być osobą otwartą, musi dać się poznać z dobrej strony, że ma dobre intencje i że chce pomóc[6].

Uczniowie zwracając się do pedagoga szukają raczej wsparcia emocjonalnego lub wartościującego niż konkretnych recept ułatwiających ich rozwiązanie.

W pracy pedagog musi wykazywać się empatią, czyli umiejętnością wczuwania się w czyjeś stany emocjonalne, oraz obserwacją. Często sam musi podjąć próbę nawiązania kontaktu z uczniem, by wspólnie rozwiązać problemy.

Zadaniem pedagoga jest również planowanie i koordynowanie zadań realizowanych przez szkołę na rzecz uczniów, rodziców i nauczycieli w zakresie wyboru przez uczniów kierunku kształcenia i zawodu. W związku z tym podejmuje działania na rzecz orientacji zawodowej, ściśle związanej z orientacją szkolną. Orientacja szkolna to zadanie pedagogiczne polegające na pomaganiu uczniom w dokonaniu wyboru szkoły, dalszego kierunku kształcenia, możliwie jak najlepiej odpowiadającego zdolnościom i zamiłowaniom każdego z nich. Natomiast orientacja zawodowa polega na udzielaniu pomocy uczniom w wyborze takiego zawodu, który będą umieli wykonywać dobrze i który da im zadowolenie i satysfakcję. W szkole orientacją zawodową zajmują się nauczyciele – wychowawcy współpracując z pedagogiem szkolnym, doradcami zawodu pracującymi w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, czy urzędach pracy[7].

Wojtasik powołując się na wyniki swoich badań i obserwacji stwierdził, iż młodzież jest najczęściej niezdecydowana, niedoinformowana i nieprzygotowana do podjęcia decyzji zawodowej. Sytuacja ta jest niekorzystna, ponieważ decyzja podjęta w sposób nieprzemyślany może być nieadekwatna do ogólnych życiowych planów, gdyż uczniowie najczęściej wybierają szkołę, a nie zawód. Tak, więc autor zaproponował przeprowadzenie z młodzieżą warsztatów integracyjnych z elementami treningu artystycznego, zajęcia wspomagające ukształtowanie postaw aktywnych, zajęcia umożliwiające zapoznanie uczniów ze sposobami i technikami efektywnych poszukiwań pracy. Uczniowie mogą uczestniczyć w różnych treningach interpersonalnych i treningach asertywności[8].

Najważniejsze obowiązki pedagoga szkolnego w zakresie organizacji zawodowej to:

  • koordynowanie pracy szkoły i instytucji pozaszkolnych,
  • udostępnianie nauczycielom i wychowawcom odpowiednich materiałów, np. informatorów,
  • opracowanie planu pracy szkoły w zakresie orientacji zawodowej,
  • udzielanie nauczycielom pomocy w pracy z uczniami nad wyborem zawodu,
  • praca z poszczególnymi uczniami,
  • organizowanie różnych form aktywności w zakresie orientacji zawodowej: wycieczki do różnych szkół, wycieczki do zakładów pracy, pokazy filmowe,
  • współpraca z rodzicami[9].

Niezwykle ważne jest dostarczenie aktualnych informacji o kierunkach kształcenia, typach szkół i uzyskiwanych kwalifikacjach. Pedagog szkolny jak i wychowawcy powinni nauczyć młodzież jak musi być przygotowana do tego, aby w przyszłości aktywnie zabezpieczyć swój los. Ciągle zmieniająca się sytuacja gospodarcza, polityczna i społeczna stawia przed społeczeństwem nowe zadania, do których przystosowanie się nie jest łatwe. Należy zatem zwrócić uwagę na działalność pedagoga szkolnego w zakresie orientacji zawodowej, która ma ogromne znaczenie dla młodych ludzi.


[1] I. Jundziłł: „Pedagog szkolny”, (w:) Encyklopedia Pedagogiczna, pod red. W. Pomyłko, Warszawa 1993, s. 534

[2] R. Pawłowska, „Poradnictwo pedagogiczne”, Warszawa 1986, s. 25

[3] E. Kantowicz, „Wsparcie społeczne w pracy pedagoga szkolnego ”,(w:) Wychowanie na Co Dzień, 1997, nr 1-2, s. 9

[4] E. Kozdrowicz, „Poradnictwo w teorii i praktyce”, (w:) Pedagogika społeczna. Człowiek w zmieniającym się świecie, pod red. T. Pilch i I. Lepalczyk, Warszawa 1998, s. 321

[5] M. Wojciechowski, „Pedagog w pułapce”, (w:) Remedium, 1995, nr 11, s. 10

[6] Tamże, nr 12, s. 11

[7] W. Rachalska, „Problemy orientacji zawodowej”, Warszawa 1987, s. 78-80

[8] B. Wojtasik, „Warsztat doradcy zawodu. Aspekt pedagogiczno-psychologiczny”, Warszawa 1997, s. 9

[9] K. Wiatrz, T. Knopik, „Vademecum pedagoga szkolnego”, Katowice 1997, s. 15

5/5 - (5 głosów)

Praca z uczniami wybitnie zdolnymi

Praca z uczniami wybitnie zdolnymi wymaga specjalnego podejścia, ponieważ ci uczniowie mogą mieć inne potrzeby edukacyjne niż ich rówieśnicy. Ważne jest, aby dostosować program nauczania do ich indywidualnych potrzeb i poziomu wiedzy. Może to obejmować zwiększenie trudności materiału lub zapewnienie dodatkowych zadań i projektów, aby zachęcić ich do rozwijania swoich zainteresowań i umiejętności. Równie ważne jest zapewnienie im odpowiedniego wsparcia emocjonalnego i motywacji, aby pomóc im rozwijać swoje zdolności i osiągać swoje cele.

Praca pedagoga szkolnego w dziedzinie kierowania rozwojem uczniów zdolnych powinna uwzględniać zarówno intensywne kształcenie manifestowanych przez ucznia zdolności, jak też wykrywanie i rozwijanie u każdego jego możliwości. Można to osiągnąć przede wszystkim przez rozwijanie w uczniach bogatych zainteresowań i pasji poznawczych.

Pedagog szkolny musi zdawać sobie sprawę z tego, że na stosunek dziecka do nauki szkolnej mają wpływ rówieśnicy. W klasie może wytworzyć się atmosfera sprzyjająca nauce i osiąganiu wysokich wyników bądź też wrogi stosunek do uczniów bardzo dobrych. W okresie dorastania dziecko staje się bardzo wrażliwe na opinie rówieśników o sobie. Ochrona własnej godności skłania do ulegania presji kolegów, byle nie zostać ośmieszonym przez nich. W niektórych zespołach klasowych tworzą się warunki korzystne dla rozwoju zdolności uczniów. Znane są jednak takie zespoły klasowe, które zdominowane przez uczniów uzyskujących słabe wyniki w nauce, głoszą kult przeciętności i cwaniactwa, zamiast rzetelnej pracy. Uczeń uzyskujący wyższe wyniki od przeciętnych jest wyśmiewany, a nawet szykanowany. Nie zawsze to nieoficjalne życie klasy jest znane wychowawcy. Jeśli pedagogowi uda się rozszyfrować to „drugie życie”, może oddać wychowawcy nieocenione usługi.

Oprócz pracy nad tworzeniem odpowiednich warunków dla rozwoju zdolności w procesie nauczania pedagog może organizować niektóre formy pracy z uczniami wybitnie uzdolnionymi. W rozmowach indywidualnych można zachęcać ucznia do samokształcenia, podsuwać mu prace popularnonaukowe, a także naukowe, rozmawiać na tematy wykraczające poza program szkolny.

Można też zachęcać uczniów do przedstawiania własnego dorobku na wystawach twórczości artystycznej (plastycznej, literackiej, modelarskiej) czy na wystawach kolekcjonerskich (zbiory przyrodnicze, filatelistyczne). Byłby to właściwy rodzaj zachęty do dalszej pracy, który mógłby pozytywnie wpływać na kształcenie zainteresowań wszystkich kolegów.

Najpoważniejszą trudnością w kształceniu zdolności uczniów jest brak diagnostycznych narzędzi do rozpoznawania uzdolnień, zwłaszcza u tych dzieci, u których rodzina nie ujawniła ich i nie stworzyła dogodnych warunków rozwoju. Testy inteligencji nie pokazują właściwości myślenia, nie wykrywają wszystkich zdolności. Toteż najbardziej pomocna może być obserwacja zachowania uczniów w czasie ćwiczeń, przez co nauczyciele mogą dostarczyć pedagogowi szkolnemu bogatego materiału na temat indywidualności uczniów[1].


[1] I. Jundziłł: „Rola zawodowa pedagoga szkolnego”, Warszawa 1980, s. 87

5/5 - (5 głosów)

Podsumowanie i wnioski pracy licencjackiej

Dojrzałość szkolną zwaną gotowością szkolną pojmuje się jako osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju psychicznego, który pozwoli sprostać obowiązkom szkolnym. Nie jest ona genetycznie uwarunkowanym procesem samorzutnego rozwoju, lecz składają się na nią różnorodne doświadczenia dziecka w sferze umysłowej, motorycznej, emocjonalnej i społecznej.

Zamierzeniem moich badań było ustalenie stanu przygotowania badanych dzieci do rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej im. Romualda Traugutta w Żelechowie.

Dla tak podjętego problemu głównego ustaliłam następujące problemy szczegółowe:

  1. Jaki jest stan aktualnego rozwoju fizycznego badanych dzieci?
  2. Jaki jest stan aktualnego rozwoju intelektualnego badanych dzieci?
  3. Jaki jest stan aktualnego rozwoju emocjonalnego badanych dzieci?
  4. Jaki jest stan aktualnego rozwoju społecznego badanych dzieci?
  5. Czy i jakie można wskazać czynniki występujące w rodzinie dziecka, wpływające na aktualny stan gotowości badanych dzieci przygotowujących się do rozpoczęcia nauki w szkole?
  6. Czy i jakie można wskazać inne czynniki wpływające na aktualny stan gotowości badanych dzieci przygotowujących się do rozpoczęcia nauki
    w szkole?

Spośród wielu metod wykorzystałam metodę sondażu diagnostycznego. Technikami jakie zastosowałam podczas przeprowadzania badań były: obserwacja, wywiad (pomiar środowiska wychowawczego), ankieta, test osiągnięć szkolnych oraz analiza dokumentów osobistych.

Rozważając aktualny rozwój fizyczny, intelektualny, emocjonalny i społeczny Arkadiusza mogę stwierdzić, że chłopiec nie jest w pełni gotowy do podjęcia obowiązku szkolnego. Przyczyna nie leży tylko w nieprawidłowym rozwoju wszystkich sfer, ale i czynnikach zewnętrznych, utrudniających chłopcu prawidłowy rozwój i osiągnięcie gotowości szkolnej.

Mimo słabego stanu zdrowia, chorowitości czy wady wzroku, rozwój fizyczny Arkadiusza przebiega prawidłowo. Przedszkole do którego chodzi Arek w pełni zaspokaja podstawowe potrzeby rozwojowe chłopca, takie jak nauka i zabawa, czego brakuje w jego domu rodzinnym.  Stały kontakt z dorosłymi i rówieśnikami, możliwość pracy w grupie, ćwiczenie sprawności intelektualnych i manualnych pozwala na prawidłowy rozwój fizyczny i intelektualny Arkadiusza. Arek opanował wiele umiejętności, które pozwolą na zdobywanie wiedzy na wyższych szczeblach edukacji.

Słabiej rozwinięta jest u chłopca sfera emocjonalna i społeczna. Niewłaściwa atmosfera w domu i złe zachowanie rodziców ukształtowały w dziecku takie postawy jak: zachowanie antyspołeczne, niezdolność do nawiązywania więzi uczuciowych, brak obiektywnej samooceny, wiary we własne siły, niepewność – te z kolei utrudniają prawidłowe funkcjonowanie Arkadiusza w przedszkolu.

Na podstawie analizy wyników badań wnioskuję, że Jagoda osiągnęła taki stopień rozwoju fizycznego, intelektualnego, emocjonalnego i społecznego, który umożliwia jej osiągnięcie gotowości szkolnej. Stan rozwoju wszystkich sfer Jagódki jest adekwatny do jej wieku i możliwości oraz sprzyja dalszemu kształceniu i pojmowaniu nowych wiadomości i umiejętności w klasie I szkoły podstawowej.

Rozwój fizyczny dziewczynki od momentu urodzenia się przebiega prawidłowo. Ma na to wpływ stała opieka ze strony rodziców i lekarzy. Dojrzałość fizyczna Jagódki wyraża się jej zdrowiem, dobrą sprawnością ruchową, manualną oraz ogólną aktywnością. Duży zasób wiedzy o świecie, zdolność analizy i syntezy wzrokowo-ruchowej, koncentracji uwagi, umiejętność wypowiadania się, rozumienie treści pojęć, rozbudzona ciekawość i chęć zdobywania wiedzy o świecie, świadczy o osiągnięciu dojrzałości umysłowej przez dziewczynkę.

Jagoda jest bardzo dobrze rozwinięta pod względem emocjonalnym i społecznym. Nawiązuje liczne kontakty z dorosłymi i rówieśnikami, potrafi współdziałać z kolegami z nauce i zabawie, przyjmuje odpowiedzialność za powierzone jej zadania, potrafi okazywać uczucia – radość z sukcesów i smutek z osiągania niepowodzeń. Uczęszczanie do przedszkola jest dla Jagódki kolejnym powodem rozwoju zarówno fizycznego, intelektualnego, jaki i emocjonalno-społecznego.

Biorąc pod uwagę rozwój fizyczny, intelektualny, emocjonalny i społeczny Dominika stwierdzam, że chłopiec osiągnął taki stopień gotowości szkolnej, który pozwoli mu na rozpoczęcie nauki w szkole podstawowej. Środowisko rodzinne, w którym wychowuje się chłopiec oraz przedszkole do którego uczęszcza, ukształtowało te cechy i umiejętności chłopca, które pozwolą mu na prawidłowy rozwój w kolejnych latach nauki.

Prawidłowy rozwój fizyczny jaki posiada Dominik odgrywa ważną rolę w jego przystosowaniu do życia oraz do późniejszego zdobywania wiedzy. Rozwój ruchowy chłopca wiąże się ściśle z rozwojem umysłowym, gdyż nabyte przez dziecko umiejętności i sprawności ruchowe przekształcają się w czynności intelektualne, operacje myślowe. Dominik w znacznym stopniu opanował wszystkie umiejętności potrzebne do nauki czytania i pisania czy arytmetyki. Chłopiec odznacza się właściwą postawą wobec nauki, jest pilny, wytrwały, potrafi skupić uwagę na dłuższą chwilę, aby wykonać powierzone mu zadanie. Opanowanie sprawności motorycznych oraz prawidłowy rozwój intelektualny ułatwia dziecku kontakty społeczne, które przyczyniają się do pozytywnej akceptacji Dominika przez grupę rówieśniczą oraz wpływają na jego prawidłowy rozwój osobowości.

Dominik osiągnął odpowiedni stopień rozwoju społeczno-emocjonalnego o czym świadczy właściwa postawa wobec przełożonych i rówieśników. Chłopiec potrafi współpracować w grupie rówieśniczej, zna i stosuje zasady obowiązujące w przedszkolu. Uległy charakter i wpływ środowiska zewnętrznego wpływają na negatywne postawy podczas pobytu w przedszkolu.

Analizując rozwój fizyczny, intelektualny, emocjonalny i społeczny Marka wnioskuję, że nie osiągnął on gotowości do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Podstawową przyczyną jest wiek chłopca świadczący o nieopanowaniu wszystkich umiejętności potrzebnych do rozwoju intelektualnego oraz krótki pobyt w przedszkolu uniemożliwiający prawidłowy rozwój społeczno-emocjonalny.

Główną formą działalności Marka w przedszkolu jest zabawa, która nie uczy chłopca żadnych umiejętności poznawczych a doskonali negatywne cechy charakteru takie jak: chęć dominacji, przewodnictwa czy upartość. Kolejnym powodem nieopanowania niektórych umiejętności z zakresu wiedzy ogólnej jest niechęć Marka do zdobywania wiedzy, bark koncentracji, uwagi, zaangażowania i lenistwo.

Marek nie jest dostatecznie rozwinięty pod względem emocjonalno-społecznym. Nie potrafi dostosować się do rytmu panującego w przedszkolu, nie przestrzega zasad i norm tam panujących. Marek nie umie współpracować w grupie rówieśniczej, nie potrafi pracować i bawić się z innymi dziećmi. Brak w nim zaangażowania i samodyscypliny.

Podsumowując całość dokonanych w tym rozdziale analiz wyników badań, mogę stwierdzić, że na osiągnięcie gotowości szkolnej ma wpływ zarówno rozwój fizyczny, umysłowy, społeczno-emocjonalny, jak i wpływ rodziny, najbliższego otoczenia czy pobyt w dziecka przedszkolu.

Do osiągnięcia gotowości szkolnej przez Arkadiusza w znacznym stopniu powinna przyczynić się rodzina, która zapewni chłopcu odpowiednie warunki i możliwość dalszego kształcenia. Przez co Arek będzie się doskonalił w sferze umysłowej, motorycznej oraz emocjonalno-społecznej. Zadaniem przedszkola jest pobudzanie rozwoju chłopca w kierunku jego możliwości, umiejętności oraz zainteresowań. Zaś nauczyciel powinien przekazywać nowe wiadomości pobudzając chęć i motywację do nauki oraz tworzyć taką atmosferę, która pozwoli na wyzwalanie aktywności dziecka w nauce i zabawie.

Osiągnięcie optymalnego stopnia gotowości szkolnej przez Jagodę powinno wpłynąć na utrzymanie i doskonalenie zdobytej wiedzy i umiejętności przez dziewczynkę na wyższych szczeblach edukacji. Zadaniem rodziny jest wspieranie słowne i materialne w chęci kształcenia, zaś przedszkola doskonalenie formy pracy z dzieckiem, aby Jagódka osiągała lepsze rezultaty w nauce. Nauczyciel ma się przyczynić do pobudzania aktywności dziewczynki we wszystkich sferach rozwoju.

Zadaniami nałożonymi na rodziców Dominika jest doskonalenie chłopca w rozwoju fizycznym, intelektualnym, emocjonalnymi i społecznym. Pobudzanie jego aktywności poznawczej, ukierunkowywanie umysłowe, motywowanie do zdobywania wiedzy na drodze własnych doświadczeń i przemyśleń. Zadaniem nauczyciela przedszkola jest przekazywanie wiedzy, stwarzanie odpowiednich warunków do pracy w grupie, wyrabiania umiejętności słuchania, rozumowania i wypowiadania się.

Wskazaniami do osiągnięcia gotowości szkolnej przez Marka jest współpraca nauczycieli przedszkola z rodzicami dziecka w celu doskonalenia dziecka we wszystkich sferach rozwoju.

Zadaniem rodziców Marka jest kształtowanie prawidłowej wymowy, zasobu słownictwa poprzez liczne rozmowy i dyskusje; rozwijanie logicznego myślenia i zapamiętywania poprzez pobudzanie do obserwacji, rozmowy, wyjaśniania i wyciągania wniosków. Ponadto pobudzanie umiejętności słuchania; doskonalenia koncentracji uwagi; kształtowania umiejętności spostrzegania, analizowania i syntezowania poprzez gry i zabawy kształcące; rozbudzanie zainteresowania szkołą, nauką; wyrabianie samodzielności; współpracy i współdziałania w grupie rówieśniczej i dorosłych. Niezwykle istotnym jest stworzenie przez rodziców odpowiednich warunków od zabawy, nauki i odpoczynku dla dziecka.

Zadaniem przedszkola jest zapobieganie nieprawidłowościom rozwojowym Marka. Nauczyciel zaś odpowiedzialny jest za ukierunkowywanie umysłowe, społeczne i estetyczne aktywności chłopca. Powinien on stwarzać warunki do inicjatywy, samodzielnych doświadczeń oraz wyposażenia Marka w odpowiedni zasób umiejętności, wiadomości, sposobów zachowywania się i postępowania.

5/5 - (4 głosów)

Rodzina funkcjonalna

podrozdział z pracy licencjackiej

Każda rodzina boryka się z różnego rodzaju problemami dnia codziennego[1].

Potwierdzeniem tego faktu może być na przykład bogata literatura poświęcona tematyce rodzinnej. Nadmienia ona także o systemie rodzinnym. Prawidłowy system rodzinny cechuje otwartość i elastyczność, a także niepowtarzalność[2].

Zdrowy system rodzinny stwarza możliwość rozwoju każdemu członkowi rodziny, zaspokaja potrzeby emocjonalne, zachowuje właściwą równowagę pomiędzy zależnością i autonomią[3].

Rodziny, które chcą utrwalać wspólnotę, pokonywać trudności i realizować przypisane im funkcje określa się pojęciem  rodziny funkcjonalnej. Dzieci w każdym wieku potrzebują, a wręcz wymagają od rodziców, żeby ci ochraniali ich osobę i wszystkie sfery życiowe, to jest fizyczną, intelektualną, seksualną, emocjonalną i duchową. Dzieci są zależne od swoich rodziców, ze względu na swój wiek i idącą za tym bezradność. Muszą na nich polegać w zaspokajaniu potrzeb. Precyzyjnie zostały one określone w humanistycznej koncepcji potrzeb przez Abrahama Maslowa. Mianowicie są to tak zwane potrzeby niedoboru, czyli potrzeby: fizjologiczne, bezpieczeństwa osobistego, przynależności, szacunku i miłości oraz uczuciowego wsparcia. W przypadku zaspokojenia wyżej wymienionych podstawowych potrzeb możliwa jest realizacja celów wyższych na przykład: samo urzeczywistnienie się, realizowane poprzez twórczość, wiedzę i piękno[4].

Funkcjonalna rodzina troszczy się o zaspokojenie wszystkich potrzeb, a kiedy dziecko dorasta w miarę upływu czasu rodzice przekazują mu jak ma samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby. W dobrze funkcjonującej wspólnocie rodzinnej dziecko jest chronione, ale nie w sposób nadopiekuńczy lub niewystarczający, tylko w taki, w którym jest strzeżone przed poniżającym zachowaniem innych, a jednocześnie wspierane w konstruowaniu swoich własnych granic przed obrażaniem przez innych ludzi i przygotowywaniem do ochrony siebie.  (Pia Mellody).

P. Mellody twierdzi również, że dzieci rodzą się z pięcioma charakterystycznymi cechami, to jest cenność, bezradność, niedoskonałość, zależność i niedojrzałość[5]. Rodzice funkcjonalni potrafią rozwinąć te cechy, aby dziecko, kiedy dorośnie i opuści dom rodzinny stało się dojrzałe, zadowolone z siebie, a także zdolne do własnej ochrony. Ma to miejsce w sytuacjach niżej wymienionych.

Po pierwsze, w rodzinie funkcjonalnej dziecko jest cenne przez sam fakt narodzenia[6]. Przejawia się to w równości wszystkich członków rodziny. Dzieci odczuwają, że są wartościowe i przez to kształtują poczucie własnej wartości.

Po drugie dzieci jako istoty bezbronne muszą być chronione przez rodziców. Chroniąc je pokazują, że rozpoznają, uznają i szanują prawa dziecka do jego własnego ciała, myśli, uczuć i zachowań. Niedoskonałość jest częścią natury. Każdy z członków takiej rodziny wie, że nikt nie jest doskonały[7].

Po trzecie rodzice uczą starania się o to, by uczciwie i bezpośrednio podchodzić do problemu dziecięcych niedoskonałości i kształtują postawę w jaki sposób trzymać się pewnych zasad i co robić, jeśli się ich nie przestrzega. Niedoskonałość jako atrybut dziecięcości w funkcjonalnej rodzinie przekształca się u osoby dorosłej w odpowiedzialność za swe niedoskonałości.

Po czwarte, funkcjonalna rodzina troszczy się o zaspokojenie tych potrzeb, a w miarę jak dziecko rośnie, rodzice uczą je, jak ma te potrzeby zaspokajać samodzielnie. W rodzinie funkcjonalnej dorośli są w stanie rozpoznać swoje własne potrzeby i pragnienia, ale i potrafią też dostrzec, kiedy nie są w stanie zaspokoić jakiejś ważnej potrzeby dziecka. Wiedzą, że wówczas mogą zwrócić się o pomoc do innej osoby, na przykład eksperta w danej dziedzinie i potrafią to zrobić.

Po piąte niedojrzałość dziecka w rodzinie funkcjonalnej jest uznawana za jego naturalną cechę, a rodzice wiedzą, czego się spodziewać po dziecku na każdym poziomie rozwoju od niemowlęcia do nastolatka i pozwalają dzieciom być dziećmi. Nie oczekują od dziecka, że będzie się zachowywało bardziej lub mniej dojrzale i odpowiedzialnie niż to wynika z jego wieku. Jeżeli z jakiegoś powodu dziecko zachowuje się wyraźnie nieadekwatnie do swojego wieku, rodzice reagują w sposób funkcjonalny[8].

[1] Kawula S., Brągiel J., Janke A.W., Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki, Toruń 2007.

[2] John Bradshaw, Zrozumieć rodzinę IPZIT, Warszawa 1994.

[3] Tamże.

[4] Abraham  Maslow, Motywacja i osobowość, Warszawa 1990.

[5] Pia Mellody, Toksyczna Miłość, Warszawa 2005.

[6] Kawula S., Brągiel J., Janke A.W., Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki, Toruń 2007.

[7] Tamże.

[8] John Bradshaw, Zrozumieć rodzinę IPZIT, Warszawa 1994.

5/5 - (3 głosów)