Miejsce tematyki związanej ze światem pracy i światem zawodów w planach wychowawczych nauczycieli

Preorientacja zawodowa realizowana przez kadrę pedagogiczną dotyczy tego, jak dużo miejsca ich w planach wychowawczych zajmuje tematyka związana ze światem pracy i

Wykres nr 30. Miejsce tematyki związanej ze światem pracy i światem zawodów w planach wychowawczych nauczycieli.

Źródło: opracowanie własne.

Tematyka związana ze światem pracy i światem zawodów, stanowi stały element planu, ale występuje, jako uzupełnienie tematyki głównej – tak odpowiedziała dokładnie połowa respondentów, bo 50% (10 osób) grupy badawczej. Dla niewiele mniejszej liczby wychowawców przedszkolnych – 40% (8 osób) występuje od czasu do czasu, bardziej przypadkowo. Pozostałe 10% (2 osoby) uznało, że stanowi stały i częsty element występujący w ich planach wychowawczych. Do wyboru była jeszcze odpowiedź: nie ma dużego znaczenia, ale żaden z opiniodawców nie uznał jej za stosowną.

Myślę, że tematyka związana ze światem pracy i światem zawodów powinna być stałym elementem programu wychowania przedszkolnego, ponieważ dzieci często interesują się tymi zagadnieniami, o czym świadczy chociażby chęć zabawy w różne zawody (zabawa „w sklep”, „we fryzjerkę”, „w policjantów i złodziei” itp.). Ich zasób wiedzy wynika głównie z obserwacji i informacji uzyskanych od rodziców – warto więc uzupełnić go o dodatkowe wiadomości, dzięki czemu najmłodsi poszerzą swoje poglądy o wyżej wspomnianej problematyce.

5/5 - (3 głosów)
image_pdf

Ulubione zawody dziewczynek

Aby sprawdzić, jak realizowana jest preorientacja zawodowa w wychowaniu przedszkolnym, poprosiłam nauczycieli o wskazanie zawodów, którymi najczęściej interesują się dziewczynki. Oto te, które wymienili |Tabela nr 5|: 

Tabela nr 5. Ulubione zawody dziewczynek.

 Lp.  Zawód

Ilość odpowiedzi

1. nauczycielka, wychowawczyni przedszkola

12

2. lekarka, pielęgniarka

11

3. pracownica biura, banku, poczty

1

4. policjantka (detektyw)

1

5. kosmetyczka, fryzjerka

16

6. Inne (jakie?)

0

Źródło: opracowanie własne.

Powyższe pytanie było wielokrotnego wyboru, istniała więc możliwość zaznaczenia kilku właściwych odpowiedzi. Najczęściej wybierano takie zawody jak: kosmetyczka, fryzjerka (16 osób); nauczycielka, wychowawczyni przedszkola (12 osób); lekarka, pielęgniarka (11 osób). Sporadycznie zaznaczano zawody: pracownik biura, banku, poczty oraz policjantka/detektyw (2 x 1 osoba). Istniała możliwość dopisania zawodów, które nie pojawiły się wśród odpowiedzi, ale z tego wyboru nie skorzystał żaden z respondentów.

Zaznaczone przez kadrę pedagogiczną odpowiedzi pokrywały się z tym, w jaki sposób odpowiadały dzieci podczas przeprowadzonego wywiadu. Świadczy to o tym, że najmłodsi chętnie opowiadają swoim nauczycielom o zamiłowaniu do poszczególnych zawodów i pragną dowiedzieć się o ich specyfice jak najwięcej.

Pytając o najciekawsze zawody wymieniane przez dziewczynki, nie mogłam pominąć także zainteresowania zawodami, jakie wykazują chłopcy. Wyniki przedstawia |Tabela nr 6|

Tabela nr 6. Ulubione zawody chłopców.

 Lp.  Zawód

Ilość odpowiedzi

1. policjant (ochroniarz, detektyw)

15

2. wojskowy (komandos)

11

3. Strażak

13

4. Inżynier

0

5. pracownik biura, poczty, banku

1

6. Inne – konstruktor, budowlaniec

2

Źródło: opracowanie własne.

Zdaniem nauczycieli i wychowawców przedszkoli chłopcy najczęściej interesują się takimi zawodami jak: policjant, ochroniarz, detektyw (15 odp.); strażak (13 odp.); wojskowy, komandos (11 odp.); pracownik biura, poczty, banku (1 odp.). Istniała również możliwość dopisania odpowiedzi, która nie pojawiła się w ankiecie, uzupełniono ją o zawód konstruktora (1 odp.) i budowlańca (1 odp.).

Jak widać z powyższej analizy, chłopcy interesują się typowo męskimi zawodami. Należą do nich głównie takie, których przedstawiciele wyposażeni są mundury, broń lub specjalistyczny sprzęt. Wykonywanie tego rodzaju pracy wymaga przede wszystkim siły, sprawności, odwagi i męstwa – czego płci męskiej z pewnością nie brakuje. Również tym razem, obserwacje nauczycieli i wychowawców przedszkolnych pokryły się z wyborem najciekawszych zawodów przez chłopców. Badania potwierdzają tendencję podziału na zawody żeńskie i męskie.

Niebagatelne znaczenie dla organizacji i realizacji preorientacji zawodowej ma kwestia dotycząca form zajęć wykorzystywanych przez nauczycieli, aby zapoznać dzieci ze specyfiką różnych zawodów. Zgromadzone dane przedstawia |Wykres nr 32|:

Wykres nr 32. Formy zajęć wykorzystywane w przedszkolu do zapoznania dzieci z różnymi zawodami.

Źródło: opracowanie własne.

Grupa ankietowanych, stanowiąca 50% (10 osób) ogółu wykorzystuje zróżnicowane formy zajęć, do których zalicza: prace artystyczne, pogadanki czy chociażby wyjścia w teren (wycieczki poznawcze). Kolejna część nauczycieli – 30% (6 osób) zapoznaje dzieci z zawodami poprzez: zabawy tematyczne.  Panie stanowiące 5% (1 osoba) grupy badawczej opowiadają o nich posługując się czytankami lub pogadankami. Tylko 5% (1 osoba) nauczycieli korzysta jedynie z prac plastycznych i artystycznych, następne 5% (1 osoba) z wycieczek w mieście. Pozostałe 5% (1 osoba) posługuje się zaledwie formą zwiedzania pomieszczeń służbowych w przedszkolu.

Uzyskane dane świadczą o tym, że nauczyciele wykorzystują różne formy zajęć, które przybliżają dziecku specyfikę świata pracy i świata zawodów. Część z nich jednak ogranicza się jedynie do jednej metody – co świadczy o stosunkowo małym organizowaniu preorientacji zawodowej. Należy pamiętać, że przyswojone doświadczenia i przeżycia należy systematycznie precyzować i wzbogacać o różnorodne treści i formy pracy.

5/5 - (3 głosów)
image_pdf

Metody, techniki i narzędzia badawcze

W pedagogice istnieje duża swoboda w klasyfikowaniu metod, technik i narzędzi badawczych. W literaturze metodologicznej S. Nowak za metodę badań empirycznych rozumie „[…] określony, powtarzalny sposób uzyskiwania pewnego typu informacji o rzeczywistości, niezbędnych do rozwiązania określonego typu problemu badawczego, szukanie odpowiedzi na pytanie określonego rodzaju przez szeroko przyjmowaną obserwację rzeczywistości„[1].

Według M. Łobockiego metody są zazwyczaj „[…] pewnym ogólnym systemem reguł, dotyczących organizowania określonej działalności badawczej, tj. szeregu operacji poznawczych i praktycznych, kolejności ich zastosowania, jak również specjalnych środków i działań skierowanych z góry na założony cel badawczy”[2].

Rozumienia techniki badań, która obejmuje znacznie bardziej szczegółowe czynności praktyczne, często nie da się jednoznacznie ustalić. Studiując literaturę metodologiczną, doszukałam się niejednoznacznych stwierdzeń dotyczących klasyfikacji metody i techniki badawczej. M. Łobocki twierdzi również, że metody i techniki badawcze w żaden sposób się nie wykluczają, a często uzupełniają się.[3]

Odmienne podejście do rozumienia technik wykazuje W. Zaczyński, który twierdzi, że techniką badawczą powinno się nazywać poszczególne odmiany określonych metod badawczych. [4]

Trudno jest dokonać jednoznacznej klasyfikacji metod i technik badawczych, wśród polskich metodologów nie ma w tym względzie zgodnych spostrzeżeń.

Z metodą i techniką badań empirycznych ścisły związek ma narzędzie badawcze. W literaturze metodologicznej przez narzędzie badawcze rozumie się przedmiot, który ma posłużyć do realizacji wybranej techniki badawczej.[5]

Rodzaj zastosowanego narzędzia badawczego musi być warunkowany wcześniejszym doborem odpowiedniej metody i techniki badawczej.

W badaniach pedagogicznych istnieje dowolność w wykorzystywaniu metod i technik badawczych. Przeprowadzając własne badania posłużyłam się metodą sondażu diagnostycznego oraz badaniem dokumentów.

Metoda sondażu diagnostycznego jest „[…] sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych – posiadających znaczenie wychowawcze – w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje.”[6]

Do metody sondażu diagnostycznego wykorzystałam technikę badania ankietowego, narzędziem badawczym stał się kwestionariusz ankiety. Analizując definicję pojęcia „ankieta” powołałam się na słowa Tadeusza Pilcha, który określa ją jako „[…] technikę gromadzenia informacji, polegającą na wypełnianiu najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez obecności ankietera.”[7]

Metodę sondażu diagnostycznego wybrałam także do wykorzystania techniki wywiadu, który jest rozmową badającego z respondentem lub respondentami w oparciu o przygotowany wcześniej kwestionariusz ankiety (stanowi on narzędzie badawcze w mojej pracy). Według T. Pilcha wywiad uważany jest za jedną z najczęściej występujących technik w badaniach, czyli stanowi jedną z technik sondażu diagnostycznego[8].

Za pomocą wywiadu można zbierać informacje podobne jak w ankiecie, jednak jego przewaga skupia się na bezpośrednim kontakcie z badaną osobą. Dzięki temu, stworzyć można przyjazną atmosferę, która skłania badanego do udzielania bardziej szczerych odpowiedzi.

W badaniach wykorzystałam wywiad zbiorowy, który polega na rozmowie badacza z określoną grupą respondentów, którzy powinni charakteryzować się określoną jednorodnością (w moim przypadku były to dzieci w wieku przedszkolnym). [9]

Rozmowa z respondentami miała formę wywiadu ukierunkowanego według wcześniej przygotowanego kwestionariusza wywiadu.

Trzecia metoda badawcza, jaką wykorzystałam w pracy, to badanie dokumentów i materiałów. Służy ona przede wszystkim do gromadzenia wstępnych, opisowych oraz ilościowych informacji o badanej instytucji lub zjawisku wychowawczym. Może dotyczyć także poznawania biografii jednostek i opinii, jaka wyrażona może zostać w dokumentach. Występuje ona u takich metodologów, jak: T. Pilch[10], M. Łobocki[11] czy chociażby T. Nowacki[12].


[1] S. Nowak, Metodologia badań socjologicznych. Warszawa 1970, PWN, s. 237.

[2] M. Łobocki, op. cit., s. 115.

[3] tamże.

[4] W. Zaczyński, op. cit., s. 17.

[5] M. Łobocki, op. cit., s.28.

[6] T. Pilch, T. Bauman, Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa 2001, Wyd. Akademickie „Żak”, s. 80.

[7] tamże, s. 96.

[8] tamże, s. 125.

[9] K. Żegnałek, Metodologia dla autorów prac licencjackich i magisterskich z pedagogiki. Wyd. Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP. Warszawa 2010, s.125.

[10] T. Pilch Zasady…, op. cit.

[11] M. Łobocki Zarys., op. cit.

[12] T. Nowacki, Metodologia…, op.cit.

5/5 - (5 głosów)
image_pdf

Podstawowe formy uczenia się

Uczenie się, jako kluczowy proces w rozwoju jednostki, przyjmuje różne formy, które mają istotne znaczenie dla zdobywania wiedzy, umiejętności oraz kompetencji. Zrozumienie podstawowych form uczenia się jest niezbędne dla skutecznego projektowania strategii edukacyjnych i szkoleniowych, a także dla efektywnego nauczania w różnych kontekstach. W rozdziale tym omówione zostaną główne formy uczenia się, ich charakterystyka oraz znaczenie w kontekście rozwoju osobistego i edukacyjnego.

Uczenie się jest złożonym procesem, który można rozumieć jako trwałą zmianę w zachowaniu lub umiejętnościach wynikającą z doświadczenia. W literaturze przedmiotu wyróżnia się kilka podstawowych form uczenia się, które różnią się pod względem mechanizmów, jakie są za nie odpowiedzialne, oraz kontekstów, w jakich występują.

Aby zobrazować podstawowe formy uczenia się przedstawiam je według poniższego schematu.

Rysunek nr 1. Podstawowe formy uczenia się.

prace

Źródło: Opracowanie własne na podstawie zgromadzonych materiałów.

 

Dla wychowania przedszkolnego w zasadzie wszystkie formy uczenia się wpływają na aktywność dziecka. Największe oddziaływanie w procesie preorientacji zawodowej mają czynności o charakterze naśladowniczym oraz wykonywane w formie różnorodnych działań.

Praca – trzecia forma działalności człowieka- sprowadza się do kategorii „pracy zawodowej”. Można ją określić, jako działalność ludzką, organizowaną społecznie tak, aby prowadziła do powstania wytworów i usług podnoszących jakość życia jednostki. Pojmowana w ten sposób, dotyczy głównie osób dorosłych i wiąże się z całym okresem ich aktywności zawodowej. Praca zawodowa wypełnia człowiekowi znaczną część życia i często decyduje o jego kształcie i wyrazie. Myślenie o niej jest naturalną i nieodłączną właściwością rodu ludzkiego. Stanowi szczególny rodzaj działania, jest niezwykle ważna i potrzebna każdemu człowiekowi. Praca jest podstawowym miernikiem wartości człowieka, stanowi możliwość okazania właściwości osobowych człowieka. Jest działaniem związanym ze światem materialnym nastawionym na zaspokajanie ludzkich potrzeb, zarówno podstawowych jak i wyższych.

Praca podejmowana dobrowolnie czyni człowieka społecznie wartościowym i dojrzałym, dlatego wszelkie wartości pracy powinny być uświadamiane dzieciom w wieku przedszkolnym.[1]

Zabawa, nauka i praca – główne formy działalności człowieka – mają jeden po drugim decydujące znaczenie w poszczególnych etapach rozwoju ontogenetycznego. W okresie przedszkolnym dominuje przede wszystkim zabawa, ale w życiu dziecka występują również i te elementy, które w późniejszym wieku nabiorą charakteru nauki i pracy.

Podstawowe formy uczenia się to:

  • Uczenie się przez doświadczenie – polega na bezpośrednim poznawaniu rzeczywistości poprzez doświadczanie i działanie
  • Uczenie się przez naśladowanie – polega na uczeniu się poprzez naśladowanie wzorów zachowań i działań innych osób
  • Uczenie się przez wykonywanie – polega na uczeniu się poprzez powtarzanie czynności i ćwiczenie różnych umiejętności
  • Uczenie się przez percepcję – polega na uczeniu się poprzez zdobywanie informacji za pośrednictwem zmysłów
  • Uczenie się przez rozumowanie i analizę – polega na uczeniu się poprzez logiczne rozumowanie i analizowanie informacji
  • Uczenie się przez teorię – polega na uczeniu się poprzez poznawanie i rozumienie teoretycznych koncepcji i zasad.

Jedną z podstawowych form uczenia się jest uczenie się przez naśladowanie, znane również jako uczenie się społeczne. Jest to proces, w którym jednostka przyswaja nowe umiejętności, wiedzę lub zachowania poprzez obserwację innych osób, zwłaszcza modeli społecznych, takich jak rodzice, nauczyciele czy rówieśnicy. Uczenie się społeczne opiera się na mechanizmach obserwacji i imitacji, które pozwalają na nabywanie nowych umiejętności bez bezpośredniego doświadczenia. Kluczową teorią w tym zakresie jest teoria uczenia się społecznego Alberta Bandury, która podkreśla rolę obserwacji, naśladowania i wzmocnień społecznych w procesie uczenia się.

Kolejną istotną formą uczenia się jest uczenie się przez doświadczenie, które często jest związane z teorią uczenia się konstruktywistycznego. W tym modelu uczniowie uczą się poprzez bezpośrednie doświadczanie i interakcję z otoczeniem. Proces ten jest dynamiczny i opiera się na aktywnym uczestnictwie jednostki w sytuacjach problemowych, co prowadzi do wyciągania wniosków i budowania wiedzy na podstawie osobistych doświadczeń. Uczenie się przez doświadczenie jest szczególnie istotne w kontekstach, gdzie istotne jest rozwiązywanie problemów w rzeczywistych sytuacjach, takich jak w naukach przyrodniczych, sztuce czy pracy zawodowej.

Uczenie się przez próbę i błąd to inna ważna forma, która polega na eksperymentowaniu z różnymi strategiami i rozwiązaniami w celu znalezienia najlepszego podejścia do rozwiązania problemu. W tej formie uczenia się jednostka testuje różne możliwości, a przez analizę wyników doświadczeń dostosowuje swoje działania. Uczenie się przez próbę i błąd jest kluczowe w rozwijaniu umiejętności rozwiązywania problemów oraz w nauce nowych umiejętności, które wymagają praktyki i doskonalenia.

Równie ważne jest uczenie się w kontekście instrukcji i kierunków. W tym przypadku uczenie się odbywa się w wyniku aktywnego odbioru informacji przekazywanych przez nauczyciela, mentora czy instruktora. Ta forma uczenia się obejmuje zarówno tradycyjne nauczanie w klasie, jak i nowoczesne metody edukacyjne, takie jak kursy online, szkolenia czy warsztaty. Kluczową cechą tej formy jest struktura przekazywanych informacji oraz systematyczne podejście do nauczania, które ułatwia przyswajanie wiedzy i umiejętności.

Uczenie się przez samodzielne badania i eksplorację to kolejna forma, która pozwala jednostce na niezależne poszukiwanie informacji i rozwijanie własnych umiejętności. Samodzielne uczenie się wymaga od ucznia inicjatywy i motywacji do poszukiwania wiedzy oraz umiejętności zarządzania czasem i organizowania pracy. Ta forma uczenia się jest szczególnie istotna w kontekście kształcenia ustawicznego i rozwoju osobistego, gdzie jednostki są odpowiedzialne za własny proces nauki i rozwijania kompetencji.

W kontekście nowoczesnych technologii, uczenie się zdalne i e-learning zyskują na znaczeniu jako nowoczesne formy edukacji. Umożliwiają one dostęp do materiałów edukacyjnych i interakcji z nauczycielami oraz rówieśnikami bez konieczności fizycznej obecności w tradycyjnej sali lekcyjnej. Ta forma uczenia się jest elastyczna i dostosowana do indywidualnych potrzeb i tempa ucznia, co sprzyja lepszemu dostosowaniu procesu nauki do specyficznych warunków i wymagań.

Uczenie się współpracy i zespołowe również odgrywa istotną rolę w nowoczesnym kontekście edukacyjnym. Współpraca w grupie pozwala na wymianę wiedzy, rozwijanie umiejętności interpersonalnych oraz rozwiązywanie problemów w zespołach. Uczenie się w grupie może przyjmować różne formy, takie jak projekty grupowe, dyskusje, czy wspólne rozwiązywanie problemów, i ma na celu rozwijanie umiejętności współpracy, komunikacji oraz koordynacji działań.

Podstawowe formy uczenia się obejmują różnorodne mechanizmy i konteksty, które są istotne dla efektywnego rozwoju jednostki. Od uczenia się przez naśladowanie i doświadczenie, przez próbę i błąd, po samodzielne badania i nowoczesne technologie edukacyjne, każda forma ma swoje unikalne cechy i zastosowania. Zrozumienie tych form oraz umiejętność ich wykorzystania w praktyce jest kluczowe dla efektywnego nauczania i uczenia się, a także dla ciągłego rozwoju kompetencji w dynamicznie zmieniającym się świecie.


[1] S. Kunowski, Podstawy współczesnej pedagogiki. Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 2004, s. 211.

5/5 - (5 głosów)
image_pdf

Znaczenie specyfiki różnych zawodów dla dziecka

Drugie pytanie skierowane do nauczycieli i wychowawców przedszkoli odnosiło się do tego, jakie znaczenie dla dziecka ma zapoznawanie się ze specyfiką różnych zawodów. Odpowiedzi ilustruje |Wykres nr 29|:

Wykres nr 29. Znaczenie specyfiki różnych zawodów dla dziecka w opinii

Źródło: opracowanie własne.

Zdecydowana większość badanej kadry pedagogicznej – 55% (11 osób), uważa, że zapoznawanie dzieci ze specyfiką różnych zawodów ma bardzo duże znaczenie, ponieważ powiększa jego wiedzę o świecie społecznym i ułatwia mu zrozumienie wielu aspektów związanych ze światem pracy i światem zawodów. Kolejne 45% (9 osób) ankietowanych twierdzi, że pogłębianie zasobu wiedzy o zawodach ma duże znaczenie, gdyż dziecko w wieku przedszkolnym chętnie przyswaja nowe informacje, a zdobyte wiadomości pojmuje z dużą dozą zaciekawienia. Do wyboru były jeszcze odpowiedzi: przeciętne – stanowi element szeroko rozumianego wychowania przedszkolnego; małe – ważniejsze jest wychowanie i edukacja w innych dziedzinach oraz nie wiem, ale te zagadnienia nie zostały wybrane przez żadnego z respondentów.

Według mnie, zapoznawanie dzieci ze specyfiką różnych zawodów ma duże znaczenie i zdecydowanie powinno zawierać się w programach wychowania przedszkolnego. Dzięki takiemu zasobowi wiedzy, dzieci w wieku przedszkolnym zdobywają niezbędne wiadomości o świecie pracy i świecie zawodów.

Specyfika różnych zawodów ma ogromne znaczenie dla dziecka, ponieważ pozwala mu na poznanie różnych ścieżek rozwoju zawodowego i na wyborze tej, która najlepiej odpowiada jego zainteresowaniom i predyspozycjom. Dziecko poznając różne zawody, może uświadomić sobie, jakie umiejętności i cechy charakteru są potrzebne do wykonywania danego zawodu oraz jakie korzyści i trudności związane są z danym zawodem. Dzięki temu dziecko może zwiększyć swoją świadomość zawodową i lepiej przygotować się do wyboru kierunku dalszej edukacji oraz do wyboru zawodu.

W wychowaniu przedszkolnym istotne jest, aby dzieci poznawały różne zawody poprzez zabawę i zajęcia praktyczne, takie jak na przykład odgrywanie ról zawodowych, poznawanie narzędzi i sprzętu związanego z danym zawodem, czy też odwiedzanie pracowni i warsztatów. Dzięki temu dzieci mogą lepiej zrozumieć specyfikę danego zawodu i połączyć teorię z praktyką.

Dokumenty zawierające treści preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym to przede wszystkim programy nauczania oraz plany zajęć, w których zawarte są cele i zadania dotyczące poznawania różnych zawodów oraz rozwijanie umiejętności potrzebnych do ich wykonywania. Również dzienniki zajęć, pomoce dydaktyczne oraz relacje z przeprowadzonych zajęć mogą zawierać informacje na temat preorientacji zawodowej.

5/5 - (4 głosów)
image_pdf