Archiwum za Kwiecień, 2014

Kwi 08

Współpraca rodziców ze szkołą

Pewien wpływ na sytuację dziecka w szkole, a znaczny wpływ na przebieg wychowania i postępy w nauce ma współpraca dziecka i stosunki wzajemne między nauczycielami a rodzicami. Ścisła współpraca, uzgadnianie sposobów oddziaływania na dziecko i dobie stosunki wzajemne wzmacniają wychowawcze oddziaływania w obu środowiskach wychowawczych.[i]

Współpracę między szkołą a rodziną ucznia można określić przede wszystkim na podstawie częstotliwości kontaktów rodziców z nauczycielami. Kontakty z rodzicami ucznia pomagają nauczycielowi w pracy wychowawczej i dydaktycznej.

Tabela: 14. Częstotliwość kontaktów rodziców ze szkołą.

Częstotliwość
kontaktów rodziców
ze szkołą

Osiągane wyniki w   nauce

Razem

bdb i dobre

dost i mierne

L

%

L

%

L

%

Raz w miesiącu

6

12

1

2

7

14

Na wezwanie nauczyciela

2

4

16

32

18

36

Na wywiadówkach

14

28

9

18

23

46

Brak   kontaktów

2

4

2

4

N

22

44

28

56

50

100

Z powyższej tabeli wynika, że wyniki dzieci, gdzie rodzice nie kontaktują się ze szkołą, tylko na wezwanie nauczyciela są głównie dst i mierne – 36%, a tylko 4% dobre i bdb. Rodzice ci nie posiadają infor­macji na temat postępów dzieci w nauce, nie współpracują z nauczy­cielami, co ujemnie odbija się także na zachowaniu tych uczniów.

Często dochodzi do rozbieżności w stosowaniu metod i środków wychowawczych między szkołą i domem. Fakt ten w poważnym stopniu utrudnia pracę nauczycielowi, a samego ucznia dezorientuje, nie zawsze jest on zdolny pojąć różne wymagania stawiane przez dom i szkołę. Dlatego też należy dążyć do kontaktów z rodzicami, by możliwie najłagodniej rozwiązać nurtujący problem! Jeżeli rodzic nie przychodzi do szkoły, należy się pokusić o wizytę w domu rodzinnym ucznia, gdzie najszybciej zapoznamy się z problemami dziecka.

Rodzice, którzy często kontaktują się ze szkołą (raz w miesiącu lub na wywiadówkach) i nie mają trudności w nawiązywaniu współpracy są bezpośrednio i na bieżąco informowani o postępach dziecka w nauce i w zachowaniu. Dowiadują się o wielu problemach dotyczących dziecka, klasy, szkoły i w wielu przypadkach mogą im zaradzić lub pomóc. Dzieci tych rodziców nie mają problemu z nauką.

56% ogółu badanych otrzymało oceny dst i mierne, a 44% ogółu badanych oceny bardzo dobre i oceny dobre. W czasie zebrań rodzicom proponowane są czasopisma i książki pedagogiczne, które mają im pomóc w podnoszeniu kultury pedagogicznej. Część rodziców systematycznie korzysta z biblioteki szkolnej i muszę powiedzieć, że są to rodzice dzieci osiągających dobre i bardzo dobre wyniki w nauce. W ramach współpracy organizowane są także spotkania klasowe z pedagogiem szkolnym i psychologiem z Poradni Wychowawczo-Zawodowej.

Henryk Cudak[ii] w prowadzonych badaniach nad sytuacją rodzinną ucznia przedstawił następujące uogólnienia wskazujące, że osiągnięcia szkolne dzieci zależą od:

  • wiedzy pedagogicznej i psychologicznej rodziców,
  • świadomości zadań i ról wychowawczych,
  • umiejętności wychowawczych rodziców,
  • współpracy rodziców ze szkołą.

Podsumowując rozdział 3 i wpływ środowiska rodzinnego na osiągnięcia dzieci w nauce szkolnej i osobowość dziecka trzeba po­wiedzieć, że rodzina ma podstawową i główną rolę w zaspokojeniu potrzeb dzieci, w stworzeniu jak najbardziej sprzyjających warunków atmosfery wychowawczej, co przyczynia się do prawidłowego rozwoju dziecka pod każdym względem.

Środowisko rodzinne bowiem  jako pierwsze i najbliższe najintensywniej oddziałuje na dziecko na dziecko, przetwarzając jego cechy wrodzone, temperamentalne i biopsychiczne w cechy nabyte, które z kolei wpływają na postawę dziecka, jego nawyki i zasady postępowania.[iii]

W przeprowadzonych badaniach występują różnice w osiąg­nięciach szkolnych poszczególnych uczniów, a także w ich sytuacji rodzinnej, w skład której wchodzą głównie warunki kulturalne, miesz­ka­niowe, atmosfera wychowawcza i stosunek rodziców do dziecka. Czynniki te wywierają bezpośredni wpływ na pracę dziecka oraz wpływ pośredni na rozwój sprawności intelektualnych oraz postaw społecznych i uczuciowych. Szczególnie negatywną rolę w kształtowaniu powodzenia szkolnego uczniów odgrywa niski poziom kulturalny rodziców oraz złe warunki mieszkaniowe.

Nie sprzyjające uczeniu się warunki zewnętrzne wywołują najpierw zmęczenie uczniów, które staje się bezpośrednią przyczyną pogorszenia się.[iv]

Opieka wychowawcza nad dzieckiem w rodzinie, a także zainteresowanie nim i jego nauką wpływa na stosunek do nauki i osiągane wyniki.

Negatywne czynniki sytuacji rodzinnej dziecka wywierają niekorzystny wpływ na jego pracę szkolną zwłaszcza, gdy występują zespołowo, warunkując się wzajemnie i wzmacniając negatywne efekty swego oddziaływania. Także odrzucenie przez rodziców wpływa ujemnie na rozwój, psychiczny dzieci. Jak więc widzimy czynniki te stanowią zespół bardzo poważnie obciążający dziecko i dlatego należy zadać pytanie: co można i trzeba zrobić, aby poprawić sytuację dziecka w rodzinie? Samo to, że wiemy nie wystarczy. Trzeba poznać jak najdokładniej sytuację uczniów z problemami rodzinnymi i przyczynić się do ich likwidacji poprzez życzliwą współpracę z domem rodzinnym i tworzenie jak najbardziej sprzyjających rozwojowi sytuacji w szkole warunków. Nie można doprowadzić do sytuacji, która ma miejsce w poniższym cytacie „jeśli dziecko wciąż słyszy, że jest głupie, tępe, …, że wszystko robi źle, chociaż byłoby tylko onieśmielone i na skutek tego zahamowane umysłowo, z czasem staje się naprawdę zgaszone, otępiałe, zahamowane w rozwoju.[v]

Według „Raportu o sytuacji rodzin polskich”[vi]:

  • obniża się poziom aktywności zawodowej ludności Polski;
  • zwiększa się odsetek rodzin tylko z jedną osobą pracują oraz rodzin, w których nikt nie pracuje;
  • zwiększa się liczba rodzin, dla których podstawą egzystencji są świadczenia społeczne, (są to zarówno rodziny, dla których świadczenia te stanowią podstawowe źródło utrzymania, jak i rodziny uzupełniające w ten sposób swoje dochody uzyskiwane z tytułu pracy).

[i] M. Tyszkowa, Czynniki determinujące pracę szkolną dziecka, Warszawa 1964, s. 158-159.

[ii] H. Cudak, Szkice z badań nad rodziną, Warszawa, 1995 r.

[iii] H. Smarzyński, Rodzina współczesna jako środowisko wychowawcze, Kraków, 1978 r., s. 11-12.

[iv] Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela, PWN, Warszawa 1999 r., s. 282.

[v] M. Grzywczak-Kaczyńska: Ocenianie uczniów [w: Życie Szkoły, nr 3/1961 r., s. 8]

[vi] Raport o sytuacji rodzin polskich, [w: Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 1996 r., s. 11]

1
comments

Kwi 08

Pojęcie środowiska wychowawczego

Pojęcie środowiska wychowawczego może być i jest interpretowane w naukach, w różny sposób. Jednym ze sposobów jest ujmowanie środowiska jako pewnego systemu stosunków zachodzących między istotą żywą, a przedmiotami jej otoczenia.

Według drugiej teorii środowiska jest: obiektywnym systemem przedmiotów i warunków składających się na otoczenie jako „sumę warunków tworzonych przez życie zbiorowe dla kształtowania się życia jednostek”[i]

Środowisko wychowawcze jest więc tylko częścią środowiska społecznego i kulturowego, tę mianowicie, która wywiera wpływ na wytwarzanie się trwałych postaw, poglądów, wiedzy, sposobów postępowania wychowanka. Przedstawię poniżej pojęcia środowiska wychowawczego wprowadzone przez J. Pietera, K. Sośnickiego, A. Kamińskiego, R. Wroczyńskiego.

Według J. Pietera przez środowisko wychowawcze należy rozumieć „złożony układ powtarzających się lub względnie stałych sytuacji, do których rozwijający się człowiek przystosowuje się w wychowawczym okresie swojego życia: znaczy to, pod których wpływem działa i rozwija swoją osobowość. (…). Środowisko wycho­wawcze stanowi tę część świata zewnętrznego (rzeczywistości obiek­tyw­nej), do której rozwijający się człowiek przystosowuje się odpo­wiednim trybem życia, odpowiednimi nawykami, zaś na ich gruncie odpowiednimi strukturami osobowości”.[ii]

K. Sośnicki za środowisko wychowawcze przyjmuje ogół sytu­acji wychowawczych, które określa jako „ogół warunków, które działając na jednostkę powodują w niej określone przeżycia psychiczne”.[iii]

K. Sośnicki dopuszcza wszystkie wpływy działające na jednostkę w realizacji celów wychowawczych (wpływy zamierzone, niezamierzone, ukierunkowane i nieukierunkowane).

A. Kamiński określił środowisko wychowawcze w następujący sposób: „Te elementy otaczającej struktury przyrodniczej, społecznej i kulturalnej, które działają na jednostkę stale lub przez dłuższy czas, albo krótko lecz ze znaczną siłą, jako samorzutny lub zorganizowany system kształtujący ją podmiot (…). Środowisko jest tą częścią otoczenia, która wywiera na jednostkę jakiś wpływ.”[iv]

W tym rozumieniu każda jednostka ludzka posiada inne środowisko. Bardzo istotnym w określaniu środowiska jest wzajemny stosunek jednostki i środowiska.

Możemy wyróżnić tu trzy punkty widzenia.

1. Jednostka podlega całkowicie środowisku przyrodniczemu i psy­cho­logicznemu, i wraz z nim ulega przekształceniu i ewolucjom.

2. Jednostka może przezwyciężać wszelkie niepożądane oddziały­wa­nia środowiska, jeśli jest podatna na motywacje wyższego rzędu.

3. Jednostka i środowisko jest w ścisłym (dialektycznym) związku, które ujawniają się w świadomie formułowanych celach i podejmo­­wanych czynnościach wychowawczych, które kształtując i wy­cho­wując jednostkę przysposabiają ją do przekształceń środowiska.

K. Sowa określa środowisko jako przypisane i stanowiące pewną konieczność dla jednostki. Takie środowisko określamy środowiskiem pierwotnym.

„Osobnik wchodzący w wiek dojrzały, usamodzielniający się, odrywa się niejako od dotychczasowego, przypisanego mu środowiska pierwotnego, dokonując w swym otoczeniu wyboru i tworząc sobie własne środowisko na miarę obiektywnych warunków, zgodnie z jego potrzebami i zainteresowaniami.”[v]

Takie wybierane środowisko nazwane jest przez K. Sowę środowiskiem wtórnym.

W. Wincławski konstruując swoją definicję środowiska wychowawczego przyjął za K. Sową podział na środowisko pierwotne i wtórne. W swojej koncepcji znaczenie środowiska wychowawczego przypisał przede wszystkim środowisku pierwotnemu, rozumianemu jako dane, przypisane w kategoriach konieczności konkretnej jednostce. Definiuje on środowisko jako zespół stałych, powtarzających się i najczęstszych interakcji, warunków i procesów wspólnych dla wszystkich jednostek danej zbiorowości. Środowisko wychowawcze według W. Wincławskiego pełni funkcje przygotowujące, a także wprowadzające do życia w świecie ludzi dorosłych.

E. Trempała przyjmuje za S. Kowalskim, iż środowisko wycho­wawcze to „społecznie kontrolowany i ukierunkowany na realizację celów wychowawczych system bodźców przyrodniczych, kultu­rowych i społecznych”[vi] oraz stwierdza, że ?W celu organizowania prawidło­wego środowiska wychowawczego sprzyjającego rozwojowi dzieci i młodzieży niezbędne jest współdziałanie szkoły z instytucjami edukacji równoległej.?[vii]

Środowisko wychowawcze składa się z sytuacji wychowawczych, które organizuje człowiek w sposób świadomy, stwarzając warunki dla realizacji określonych celów. Innymi słowy, sytuacja wychowawcza to taki układ warunków, które organizuje się dla kształtowania pożądanych dyspozycji osobowościowych.

Środowisko wychowawcze pojmuje się więc jako sumę warunków wytworzonych przez życie zbiorowe dla kształtowania jednostek. Stanowi ono pewien układ elementów przyrodniczo-społeczno-kulturowych. Ugruntował się też pogląd, iż nie składają się nań wszystkie elementy otaczające dana jednostkę, ale tylko te, które wywierają na nią (czyli jednostkę lub grupę) jakiś wpływ, stanowią bodziec dla określonych reakcji. Znaczące wychowawczo są nie tylko oddziaływania trwałe, powtarzające się, ale także te, które charakteryzują się wysokim stopniem intensywności, przez co mogą budzić lub uświadamiać określone potrzeby.

Z samej definicji środowiska jako systemu bodźców wywołujących reakcje i przeżycia psychiczne z jednoczesnym rozróżnianiem w nim poszczególnych aspektów środowiska naturalnego, kulturowego i społecznego pełniącego funkcję wychowawczą i edukacyjną.

Środowiskiem wychowawczym stają się więc te wszystkie elementy składowe otoczenia jednostki, które zapewniają jej rozwój, przyczyniają się do powstawania i utrwalania cech potrzebnych dla funkcjonowania i osiągania celów życiowych.

Wszędzie tam, gdzie w warunkach wzajemnych oddziaływań jednostka przyswaja sobie trwałe elementy wiedzy, sposoby działania, myślenia, odczuwania, tworzy sobie mniej lub więcej trwałe wyobra­żenia o świecie, ludziach i wartościach ? mamy do czynienia z procesem socjalizacji lub wychowania, a także te składniki środo­wiska, które te procesy wywołują tworząc środowisko wychowawcze tej jednostki.


[i] S. Kowalski, Socjologia wychowania w zarysie, Warszawa 1974 r.

[ii] Cz. Kupisiewicz, Niepowodzenia dydaktyczne, Warszawa 1965 r., s. 19.

[iii] W. Okoń, Słownik pedagogiczny, Warszawa 1986 r., s. 203.

[iv] J. Konopnicki, Powodzenia i niepowodzenia szkolne, Warszawa 1966 r., s. 14.

[v] W. Wincławski, Typowe środowiska wychowawcze współczesnej Polski, War­sza­wa 1976 r., s. 25.

[vi] Cz. Kupisiewicz, Niepowodzenia dydaktyczne, Warszawa 1965 r., s. 17.

[vii] E. Trempała, Szkoła a edukacja równoległa (nieszkolna), Bydgoszcz 1994 r., s. 199.

1
comments

Kwi 07

Rodzina jako podstawowe środowisko wychowawcze

W poszczególnych podrozdziałach ukażę na podstawie badań zawartych w literaturze wpływ oddziaływania rodziców i środowiska rodzinnego na postępy szkolne i samą aktywność dziecka.

Zadania wychowawcze i społeczne współczesnej rodziny są w czasach dzisiejszych trudne do spełnienia ponieważ rodzina jako instytucja społeczno-wychowawcza ulega zmianom, ciągłej ewolucji i nie zawsze nadąża za dokonującymi się w społeczeństwie prze­mianami społeczno-gospodarczymi. „W zmieniających się warunkach cywilizacji przemysłowej zachodzi potrzeba opartego na podstawach naukowych przygotowania pedagogicznego rodziców do pełnienia funkcji wychowawczych w rodzinie.”[i]

Każdy z rodziców musi mieć świadomość, że rodzina stanowi bardzo ważny czynnik w kształtowaniu osobowości dziecka: jego sfery intelektualnej i uczuciowej, postaw wobec siebie i innych, zachowania w domu, w szkole, w czasie różnych zabaw z rówieśnikami. „Rodzina wychowuje nie tylko dla siebie jako rodziny, ale przede wszystkim dla osobistego szczęścia jednostki i dla dobra ogólnego, społecznego.”[ii]

Rodzina ma „swój własny świat”, który określa jego zwartość, pomnaża uczucia i działania, kształtuje i przekształca osobiste dążenia członków rodziny, a także wyobrażenia o sobie i innych. Każda rodzina ma swoje tajemnice, sekrety, obyczaje. Krzyżują się w niej ze sobą chęci i cele, życzenia i ambicje wszystkich członków rodziny.

Wzorce panujące w rodzinie, istniejący w niej typ więzi emocjonalnej oraz doświadczenia z niej wynoszone w ogromnym stopniu wpływają na osobowość. Wpływ ten jest tym większy, im młodsze jest dziecko.[iii]

Od swych rodziców małe dziecko uczy się myśleć, mówić, kontrolować i opanowywać swoje reakcje, a także wywierać wpływ na innych ludzi. Dzięki wzorom osobowym, którymi są dla dziecka rodzice, uczy się ono jak odnosić się do innych, kogo lubić, a kogo unikać, z kim się mniej lub bardziej liczyć, jak należy wyrażać swoją sympatię i antypatię, kiedy zaś powstrzymywać swoje reakcje.

„Rodzina zatem poprzez zamierzone oddziaływania opiekuńcze i wychowawcze, a także przez niezamierzony wpływ, wynikający ze wzajemnych powiązań uczuciowych i zespołu interakcji między członkami, oraz przez wzory osobowe rodziców przyczynia się do fizycznego, psychicznego i społecznego rozwoju dziecka. Dzięki tym oddziaływaniom przygotowuje je do samodzielnego życia w społeczeństwie…równocześnie rodzina przekazuje dziecku wartości, normy, wzory zachowań i obyczaje kulturowe społeczeństwa do którego przynależy…”[iv]


 

[i] H. Smarzyński, Rodzina współczesna jako środowisko wychowawcze, Kraków 1978 r., s. 9.

[ii] J. Rembowski, Więzi uczuciowe w rodzinie, Warszawa 1972 r., s. 13.

[iii] Praca pod red. K. Kruszewskiego, Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela, Warszawa 1992, s. 211

[iv] M. Ziemska, Rodzina i dziecko, Warszawa 1979 r., s. 230.

0
comments

Kwi 05

Definicje polityki społecznej

Definicje polityki społecznej:

  1. polityka społeczna to działalność, której głównym zadaniem jest obrona człowieka przed niezaspokojeniem jego elementarnych potrzeb, a następnie potrzeb rozwojowych, co prowadzi do rozwoju coraz bardziej przemyślanych i kompleksowych programów postępu społecznego[1];
  2. polityka społeczna to „nieustanne, zorganizowane i świadome działanie nakierowane na utrzymanie względnej równowagi między dwiema wartościami: wolnością i równością”[2]
  3. polityka społeczna to działalność państwa, samorządów i organizacji pozarządowych, której celem jest poprawa położenia materialnego, asekuracja przed życiowymi wypadkami i wyrównywanie szans życiowych grup społecznych ekonomicznie i społecznie najsłabszych[3];
  4. Polityka społeczna wg Katarzyny Głąbickiej „zajmuje się zarówno warunkami życia społeczeństwa, jak i stosunkami międzyludzkimi w środowisku pracy i w środowisku zamieszkania”[4].

Definicje polityki społecznej zawierają podstawowe wartości socjalne, które powinny przysługiwać każdej osobie ludzkiej i między którymi powinna być zachowana równowaga. Mówią one o wolności, równości, godności osoby ludzkiej i sprawiedliwości. Polityka społeczna jest spostrzegana jako proces redystrybucji dóbr i usług wedle pewnych normatywnych założeń, czyli tzw. sprawiedliwość naprawcza, podejmowany w celu korekcji tych procesów gospodarczych i społecznych, które naruszają zespół wartości definiowanych jako sprawiedliwość społeczna[5].


[1] J. Supińska, cyt za: K. Rychlicka-Maraszek, Encyklopedia pedagogiczna XXI w., tom IV, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2005, s. 540.

[2] E. Wnuk-Lipiński, Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radykalnej zmiany społecznej, Warszawa1996, s. 62.

[3] J. Auleytner, Polityka społeczna, czyli ujarzmianie chaosu socjalnego, WSP TWP, Warszawa 2002, s.

[4] K. Głąbicka, Polityka społeczna państwa polskiego u progu członkowstwa w Unii Europejskiej?, Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji, Radom 2004, s.13.

[5] E. Wnuk-Lipiński, cyt za: K. Rychlicka-Maraszek, Encyklopedia pedagogiczna XXI w., tom IV, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2005, s.539-540.

0
comments