Archiwum za Styczeń, 2014

Sty 16

Etyczne aspekty wychowania w kontekście Raportu Klubu Rzymskiego Uczyć się bez granic

W niniejszych rozważaniach podejmuję zagadnienia z pogranicza teleologii wychowania i etyki w kontekście współczesnych tendencji rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Zajmując się zagadnieniami współczesnego kształtu społeczeństwa obywatelskiego zwróciłam uwagę na nowe, narastające zjawisko, jakim stało się formułowanie programów wychowawczych w kontekście walki o kierunek rozwoju społeczeństwa wynikający ze słabnięcia organizacyjnej funkcji państwa.

Zjawisko to na polskim gruncie nie rysuje się zbyt przejrzyście, ale coraz bardziej daje o sobie znać. Oświata i wychowanie stały się w ostatnich latach przedmiotem żywiołowej i czasem wręcz brutalnej dyskusji. Dyskusje o reformie edukacji, szkolnictwie państwowym, wpływie rodziców na wychowanie szkolne, wychowanie seksualne w szkołach, kierunek i jakość pracy wyższych uczelni, a nawet konflikty wokół stosowania w nauczaniu elementów programu waldorfskiego świadczą o wyraźnym kwestionowaniu decydującej roli państwa w polityce oświatowej i dążeniu do jej uspołecznienia.

W tych żywiołowo narastających kontestacjach wyraźnie ujawniają się nowe podmioty, właściwe społeczeństwu obywatelskiemu: grupy rodziców, organizacje społeczne, media, związki wyznaniowe, które podejmują działania i kampanie mające na celu realizację własnych programów wychowawczych. Ten żywiołowy – oddolny ruch – pomimo spontanicznego charakteru nie jest zjawiskiem specyficznie polskim – wynikającym, jak by się mogło wydawać, z odradzania się – po latach wtłoczenia w gorset państwowej kontroli – społeczeństwa obywatelskiego. Zdradza on wyraźne pokrewieństwo z dokonującym się we współczesnym świecie zwrotem przeciwko dominacji państwa w wychowaniu. Pokrewieństwo to, często świadome, jak chociażby w przypadku kierunku publicystyki tygodnika „Wprost”, nawiązującego do konserwatywnych ideałów wychowawczych przeżywających renesans w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej, stawia pytanie o sens tego procesu.

Problem ten wydaje się istotny z perspektywy etyki, z tego względu, że centralną rolę zdaje się tu odgrywać pojęcie dobra wspólnego jako węzłowa kategoria współczesnych konfliktów społecznych i politycznych – określających klimat odradzania się społeczeństwa obywatelskiego.

W pewnym sensie nie jest to zjawisko nowe. Kategoria dobra wspólnego stanowiła problem centralny sporów o relacje między państwem a społeczeństwem obywatelskim od początków artykułowania nowożytnego kształtu tej problematyki w XVIII wieku. Pytanie: czy państwo, czy społeczeństwo obywatelskie jest depozytariuszem tego dobra było rozstrzygane w teorii i w praktyce bardzo różnie.  Jak się wydaje, współczesny kształt procesów społecznych nadaje tej problematyce nowe znaczenie. Dlatego, nie podejmując kolejnej próby rozstrzygnięcia tego dylematu, próbuję zastanowić się nad obecnym stanem tego zagadnienia na przykładzie problematyki wychowania.

Zdaje się ona być wyjątkowo wdzięcznym polem dla analizy, gdyż wychowanie, jeżeli ma być czymś więcej niż manipulacją, musi odnosić się do całościowo rozumianego dobra wspólnego. Na ten aspekt kładzie nacisk współczesne pojmowanie wychowania, zgodnie z syntetycznym ujęciem leksykonu PWN „Pedagogika”: „oddziaływanie na czyjąś osobowość, jej formowanie, zmienianie, kształtowanie; wyzwalanie w drugiej osobie bądź grupie społecznej pożądanych stanów, jak rozwój, samorealizacja czy wzrost samoświadomości; efekt powyższych stanów.” ( Milerski; Śliwerski 2000; s. 274 ).  Do pojęcia tak rozumianego wychowania odnoszą się inne, używane przeze mnie w referacie pojęcia, zarówno edukacja – obejmująca obok wychowania nauczanie w ścisłym sensie ( Tamże, s. 54 ), jak i używane w języku raportów międzynarodowych organizacji (Klubu Rzymskiego i UNESCO) pojęcie „nauczanie”, którego anglojęzyczny rodowód uniemożliwia jednoznaczny przekład, na co zwracają uwagę tłumacz i redaktor naukowy polskiego wydania Raportu Klubu Rzymskiego – Mariusz Kukliński i Bogdan Suchodolski.

Ponieważ wychowanie rozpatruję w określonym kontekście, dla uporządkowania wywodu należy wyjaśnić ujmowanie przeze mnie pojęcia społeczeństwa obywatelskiego –  traktowanego jako pewien punkt odniesienia dla diagnozy współczesności…

0
comments

Sty 02

Typy polityki rodzinnej

W literaturze przedmiotu wyróżnia się dwa typy polityki rodzinnej:

  • politykę wyraźnie adresowaną do rodziny (explicite),
  • politykę pośrednią (implicite).

Polityka rodzinna adresowana bezpośrednio do rodziny określa szczegółowo działania (np. programy), których świadomym zamiarem jest osiągniecie określonych celów dotyczących rodziny jako całości lub roli osób indywidualnych w rodzinie. Polityka rodzinna kierowana bezpośrednio do rodziny obejmuje między innymi politykę ludnościową, świadczenia socjalne związane z opieką i wychowaniem dzieci, świadczenia dla pracujących rodziców, opiekę zdrowotną nad matką i dzieckiem itd. W krajach prowadzących bezpośrednią politykę rodzinną często powoływane są specjalne instytucje usytuowane w strukturze rządu, powołane dla koordynacji działań na rzecz rodziny.
Na politykę rodzinną implicite składają się działania podejmowane w innych dziedzinach polityki państwa, realizujące cele bezpośrednio nie związane z rodziną, ale takie które pociągają za sobą konsekwencje dla funkcjonowania rodziny, jak na przykład polityka przeciwdziałania bezrobociu, polityka podatkowa[1].


[1] K. Głąbicka, Polityka społeczna państwa polskiego?, Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji, Radom 2004, s.93-94.

0
comments

Sty 02

Polityka rodzinna w Małopolsce

Opierając się na badaniach przeprowadzonych na zlecenie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie (badania przeprowadzono za pomocą kwestionariusza on-line) dotyczącego analizy aktualnego stanu wdrażania reformy systemu opieki nad dzieckiem i rodziną w województwie małopolskim oraz diagnozy potrzeb w tym zakresie, określono priorytetowe kierunki działań w zakresie pomocy społecznej w tym regionie[1]. Respondenci ocenili, iż priorytetem w działaniach na rzecz dziecka i rodziny w regionie powinna być:

  • profilaktyka (blisko ? badanych, 74,2 %),
  • wzmocnienie współpracy między instytucjami: sądami rodzinnymi, kuratorami, pracownikami placówek socjalizacyjnych, pracownikami socjalnymi, rodzinami zastępczymi (65,3 % badanych),
  • edukacja społeczna (58,1% badanych),
  • wzmocnienie roli pracownika socjalnego (46,8% badanych),
  • zwiększenie intensywności działań nakierowanych na pracę z rodziną biologiczna dziecka (37,9 % badanych)
  • usprawnienie koordynacji działań instytucji działających w regionie (30,6 % badanych).

Odpowiedzi wyraźnie wskazują na potrzebę podejmowania działań profilaktycznych, realizowanych we współpracy różnych instytucji pomocowych, których działania są koordynowane na poziomie regionalnym i lokalnym. Ważne jest również kształtowanie odpowiedniego klimatu społecznego sprzyjającego realizacji celów systemu opieki nad dzieckiem i rodziną. Uznano za konieczne wzmocnienie roli pracownika socjalnego oraz jego (także innych instytucji) współpracę z rodziną biologiczną dziecka.

W powyższym raporcie zamieszczono ponadto analizę SWOT (Strengths) ? mocne strony, Weaknesses ? słabe strony, Opportunities ? szanse,  Threats ? zagrożenia) systemu pomocy dziecku i rodzinie w województwie małopolskim opracowaną podczas dyskusji grupowej, przeprowadzonej z ekspertami w październiku 2007 r. w Zakładzie Socjologii Gospodarki i Edukacji Uniwersytetu Jagiellońskiego[2]. W spotkaniu tym wzięli udział przedstawiciele różnych służb pomocowych. Byli to: Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Zakopanem, Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, Dyrektor Publicznego Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego w Krakowie, Dyrektor Specjalistycznej Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej ?Parkowa? w Krakowie, Członek Małopolskiej Rady Polityki Prorodzinnej, dwóch Kuratorów Zawodowych Sądu Rejonowego w Krakowie oraz przedstawiciel Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Krakowie[3].

Mocne strony systemu pomocy dziecku i rodzinie w województwie małopolskim:

  • kapitał ludzki ? świadomość i zaangażowanie pracowników pomocy społecznej,
  • aktywność edukacyjna pracowników instytucji pomocy społecznej. Chęć doskonalenia warsztatu pracy i podnoszenia kwalifikacji,
  • nastawienie na współpracę instytucji pomocy społecznej,
  • praca jako misja.

Słabe strony systemu pomocy dziecku i rodzinie w województwie małopolskim:

  • niskie zaangażowanie w rozwój pomocy społecznej i brak świadomości wagi problemów z tego zakresu wśród przedstawicieli samorządów,
  • niewspółmierność wynagrodzenia pracowników pomocy społecznej do ciężaru ich pracy ? odpływ wykwalifikowanej kadry za granicę,
  • zbyt małe zaangażowanie instytucji w działania profilaktyczne,
  • brak zespołów przygotowujących programy pomocowe i zdobywających zewnętrzne fundusze,
  • brak integracji działań instytucji zaangażowanych w pomoc rodzinie,
  • brak świadomości konieczności kompleksowego spojrzenia na problemy o charakterze społecznym,
  • brak jasnych definicji zadań instytucji i wynikające z tego problemy z ich współpracą,
  • problemy z efektywną współpracą z instytucjami z pogranicza pomocy społecznej (służba zdrowia, policja),
  • brak przygotowanych do interwencji pedagogów szkolnych, nauczycieli, brak znajomości procedur, prawa, brak pracy z trudnym uczniem.

Ocena ta jest niezbędnym elementem strategicznej analizy regionu, jego potencjału i braków, w zakresie których konieczne jest podjęcie działań o charakterze naprawczym.

Potencjalnymi i najistotniejszymi rangą zmianami w systemie opieki nad dzieckiem i rodziną w województwie, wg powyższych badań i analiz ekspertów, są[4]:

a)      działania profilaktyczne,

b)      współpraca z samorządami lokalnymi,

c)      wzmocnienie współpracy między instytucjami,

d)     edukacja społeczna,

e)      zwiększenie intensywności działań nakierowanych na pracę z rodziną biologiczną dziecka,

f)       tworzenie lokalnych koalicji na rzecz przeciwdziałania patologiom społecznym,

g)      działania na rzecz zastępczych form rodzicielskich.

Następnie działania o nieco mniejszym znaczeniu niż wymienione powyżej to:

a)      podniesienie kwalifikacji kadr,

b)      koordynacja działań instytucji regionalnych,

c)      wzmocnienie roli pracownika socjalnego,

d)     ciągła diagnoza sytuacji rodziny małopolskiej,

e)      zwiększenie liczby placówek pomocowych (ale tylko specjalistycznych) oraz kulturalno ? oświatowych.

Jako działania o zdecydowanie mniejszym znaczeniu niż wyżej wymienione eksperci ocenili:

a)      wsparcie programów realizowanych przez organizacje pozarządowe,

b)      wzmocnienie roli sądu rodzinnego.

Dodatkowo zespół ekspertów wymienił działania, które nie pojawiły się w wynikach badań internetowych, a do których należą takie działania, jak:

a)      poznanie i wdrożenie nowych metod pracy z rodziną,

b)      zatrudnienie specjalistycznej kadry (psycholog, pedagog) do pracy z rodziną zastępczą w środowisku),

c)      ciągłe uświadamianie wagi i roli zastępczej opieki rodzinnej,

d)     włączenie wspólnot religijnych w pomoc dziecku i rodzinie, właściwe przygotowanie duchownych do pracy z rodziną,

e)      szkolenie kadry w zakresie pracy w terenie,

f)    zwiększenie przygotowania instytucji stykających się z rodzinami: policja, szkoła, służba zdrowia.

Opierając się na powyższej analizie chciałam zaprezentować nową metodą pracy z rodzina jaką jest metoda Konferencja Grupy Rodzinnej, która jest wdrażana od 2006 r. do systemu pomocy rodzinie w województwie małopolskim.


[1] B. Worek, M. Jelonek, A. Sobczyk, dz. cyt., s. 89-95.

[2] B. Worek, M. Jelonek, A. Sobczyk, dz. cyt., s. 108-115.

[3] B. Worek, M. Jelonek, A. Sobczyk, dz. cyt., s. 37-38.

[4] B. Worek, M. Jelonek, A. Sobczyk, dz. cyt., s. 116-117.

0
comments