Archiwum za Luty, 2013

Lut 13

Zabawa jako forma rozwojowa

Dzieciństwo jest bardzo ważnym okresem rozwojowym człowieka, w tym czasie ogromne znaczenie odgrywa zabawa, traktowana jako podstawowa forma aktywności dziecka, pomaga poznawać świat poprzez naśladownictwo, próby, konstruowanie. Aktywność najmłodszych powinna się przejawiać w jego determinacji i czynnym uczestnictwie w poznaniu świata i przeobrażaniu go na wszelkie możliwe sposoby[1].

Dziecko podczas zabawy angażuje się emocjonalnie – kształtuje i rozwija swoje uczucia, wykazuje wrażliwość na cudze potrzeby, nabywa umiejętności liczenia się z innymi ludźmi, potrafi panować nad sobą. Zasadnicza rola zabaw w rozwoju dziecka polega na tym, że rozwija ona sferę duchową, poznanie, myślenie, kształtuje pamięć, dzięki czemu łatwiej i szybciej zapamiętuje, utrwala materiał przyswojony podczas zabawy. Bawiąc się mały człowiek uczy się także oceniać stosunki społeczne z innymi, poznaje i rozwiązuje problemy wywołane różnymi zdarzeniami, ocenia, co jest najlepsze i najbezpieczniejsze. Zabawa wzbogaca także motywy dziecka, które są wyposażone o nowe i ważne dla niego treści[2].

Czynności zabawowe mają dla dziecka sens, ponieważ pozwalają mu na prawdziwe przeżycia, dokładniejsze poznanie świata dorosłych, realizację poprzez własną aktywność.

Zabawy najmłodszych dostarczają nie tylko zadowolenia i radości, zaspokajają ich motywy i potrzeby rozwojowe. Znaczenie zabawy przejawia się w potrzebie poznawania i przekształcania otaczającej rzeczywistości w formie własnej aktywności[3].

Zabawa w życiu każdego dziecka traktowana jest jako potrzeba, tak samo jak czynności natury fizjologicznej np. sen czy pokarm. Bawienie się zaspakaja potrzeby nie tylko natury intelektualnej i społecznej, ale także estetycznej. Dzięki zabawie poznaje i gromadzi ono nowe doświadczenia, przez co doskonali różne umiejętności i sprawności. Czynności zabawowe na każde dziecko wpływają inaczej, i są zależne od osobowości. W swobodnym działaniu, które podejmują najmłodsi, zaspakajane zostają potrzeby psychiczne, potrzeby aktywności, uczucia, kontaktu i poznania świata.

Bawiąc się dziecko coraz lepiej poznaje świat i stosunki społeczne, jakie w nim zachodzą. Dzięki temu kształtuje swój umysł i umiejętności skutecznego działania, zaspokaja potrzebę aktywności, stwarza pozytywne stany uczuciowe i rozładowuje napięcia emocjonalne[4].

Zabawa w rozwoju dziecka jest ogromnie ważna, gdyż stanowi istotny czynnik wpływający na rozwój fizyczny, kształtuje sprawności manualne, koordynację wzrokowo ? ruchową, umiejętności rozróżniania i poznawania kształtów. Aktywność zabawowa rozwija myślenie przyczynowo ? skutkowe, uczy dostrzegać różnice między rzeczywistością a wyobraźnią.

Część pedagogów odnosi się do tendencji uniwersalizacji znaczenia zabawy dla rozwoju psychicznego dziecka. W związku z tym, przypisywane są jej najrozmaitsze funkcje nie tylko kształceniowe, ale i wychowawcze. Takie poglądy rodzą potrzebę bardziej ścisłego określenia wpływu zabawy na rozwój dziecka i znalezienia jej miejsca w systemie wychowawczym dla dzieci w wieku przedszkolnym. Uwzględnienie osobnego miejsca dla zabawy w różnych systemach wychowania określa fakt, że współbrzmi ona pod jakimś względem z naturą dziecka. Nie chodzi tu tylko o aspekt biologiczny, ale także socjalną naturę małego człowieka, która wiąże się z potrzebą obcowania z dorosłymi, chęcią życia wspólnie z nimi[5].

Niezależnie od wieku, dzieci w wielu formach zabawy realizują potrzebę ruchu i aktywności, który występuje w każdym jej rodzaju. Biegając, skacząc, kucając ćwiczą oni swoją ogólną sprawność ruchową, a także specyficzne jak chociażby odpowiednie ruchy ręką, które odgrywają ważną rolę w procesie usamodzielnienia.

Niezwykle ważne, ale niedostatecznie docenione jest znaczenie zabawy dla rozwoju sfery motywacji i potrzeb dziecka. Należy na pierwszy plan wysunąć problem motywów i potrzeb, by zrozumieć zabawę i jej znaczenie. Jej istota nie ogranicza się do tego, że w umyśle dziecka gromadzą się nowe motywy działania i związane z nim zadania ? ważne jest to, że w zabawie powstaje psychologiczna forma motywów[6].


[1] B. Muchacka, Zabawy badawcze w wychowaniu przedszkolnym. Kraków 2001, Wyd. Naukowe Akademii Pedagogicznej, s. 44.

[2] K. Tyborowska, Wiek?, op. cit., s. 248.

[3] M. Tyszkowa, op. cit., s. 96.

[4] A. Klim-Klimaszewska, op. cit., s. 46.

[5] D.B. Elkonin, Psychologia zabawy. Warszawa 1984, WSiP, s. 352.

[6] tamże, s. 358.

1
comments

Lut 11

Zjawisko agresji wśród dzieci i młodzieży

Zjawisko agresji staje się coraz szerszym problemem społecznym. Ujmowane ono bywa i interpretowane z różnych punktów widzenia. W języku potocznym określenie agresji jest używane bardzo swobodnie. Zdefiniowanie pojęcia agresja stwarza pewne trudności. Najczęściej jako zachowanie agresywne określa się bezpośrednie lub pośrednie wyrządzenie szkody. Obok pojęcia agresja używa się czasem terminów „wrogość”, „wojowniczość”, „destruktywność”. Terminy te służą do określania tendencji czy też skłonności do zachowania czynnego lub werbalnego skierowanego przeciwko komuś lub czemuś.

Pojęcie agresji nie jest łatwe do zdefiniowania, w literaturze naukowej spotkać się można z wielością rozumień, podejść i wyjaśnień tego pojęcia. W psychologii termin agresja (z łac. agressio ? napaść) oznacza „działanie skierowane przeciwko ludziom lub przedmiotom wywołującym u jednostki niezadowolenie lub gniew. Celem agresji jest wyrządzenie szkody przedmiotowi agresji, określonym osobom lub grupom społecznym”. W psychologii zainteresowanie agresją datuje się od początków XX wieku i łączy się je z Zygmuntem Freudem i Alfredem Adlerem. Badania naukowe nad tym zjawiskiem rozpoczęły się w latach pięćdziesiątych XX wieku. Niektórzy psychologowie posługują się terminem działania agresywnego, przez które rozumieją zachowanie ukierunkowane na spowodowanie fizycznej lub psychicznej szkody. Według nich agresja jest działaniem intencjonalnym, ukierunkowanym na zranienie lub sprawienie bólu. Może ona przynieść pożądany efekt lub zakończyć się niepowodzeniem, zawsze jednak nazwana zostanie agresją, gdyż istotna jest intencja.

Na zachowania agresywne dzieci i młodzieży mają wpływ różnorodne czynniki, takie jak wiek płeć, doświadczenie, typ szkoły itp. Dużą rolę odgrywa tu pozycja oraz wiek osoby będącej przedmiotem agresji. W zupełnie inny sposób młodzież reaguje na irytujące ją zachowania czy wypowiedzi osób dorosłych, szczególnie decydujących o ich życiu, jak rodzice czy nauczyciele, inne postawy przyjmuje wobec rodzeństwa czy rówieśników. W stosunku do osób znaczących młodzi często stosują formy agresji pośredniej np. rozpowszechnianie nieprzychylnych opinii ignorowanie poleceń i zakazów oraz formy agresji przemieszczanej, rzucanie przedmiotami, trzaskanie drzwiami niszczenie efektów własnej pracy, pisanie po ławkach, ataki na rówieśników czy rodzeństwo; nieco rzadziej stosują agresję werbalną (pyskowanie). Wobec nieznajomych osób dorosłych np. sąsiadów podejmują w głównej mierze formy bezpośredniej agresji słownej, ukazującej się w przezywaniu przedrzeźnianiu wyśmiewaniu. Bezpośrednia agresja słowna i fizyczna w stosunku do rówieśników rodzeństwa oraz innych uczniów przejawia się w przedrzeźnianiu wyśmiewaniu, wyzywaniu, , kopaniu szarpaniu i biciu. Tak samo często młodzież stosuje wobec rówieśników agresję pośrednią, najczęściej krytykowanie i obmawianie. Specyficzną właściwością  zachowań w relacjach z kolegami jest odwracanie uwagi od swoich zachowań przez obgadywanie krytykowanie, czy namawianie innych osób do zachowań agresywnych. Ważnym powodem agresywnych zachowań młodzieży są niepowodzenia we własnym działaniu. Jest to jeden z istotnych czynników deprymujących; który prowadzi do zniechęcenia, obniża poczucie własnej wartości. Czynniki te nie mobilizują młodzieży do działania; wręcz przeciwnie – powodują, rezygnacje z podjętych zadań uważając, że nie są nic warci i niczego nie osiągną w życiu.. Niepowodzenia doprowadzają do samo agresji emocjonalnej, niekiedy również fizycznej (samookaleczenie), a także do przejawów agresji przemieszczonej.

Młodzież bywa agresywna zarówno wobec osób dorosłych, jak i swojego rodzeństwa czy koleżanek i kolegów. Jej głównym źródłem agresywnych zachowań są wszelkie sytuacje konfliktowe, które są próbą wywierania na nich jakiegokolwiek nacisku. Najczęściej prowadzi to do konfliktu z osobami dorosłymi. W rezultacie agresję wywołują te wypowiedzi i zachowania rodziców, nauczycieli i wszystkich innych osób, które stanowią formę kontroli nad dzieckiem w szkole w domu, , w środowisku rówieśników oraz te, które w każdy sposób naruszają prywatność młodego człowieka. Nauczyciel, który jest częstym źródłem agresji, poprzez swoje działania doprowadza uczniów do bezsilności, zwątpienia lub też do manifestowania agresji.

Powszechnie wiadomo że drugim domem dziecka jest szkoła, i tutaj można zaobserwować zachowania agresywne zarówno na korytarzach, jak i na lekcjach wychowania fizycznego.

Do przeciwdziałania przemocy w szkole podstawą jest Kodeks „Szkoły bez Przemocy”, jak również zachowywanie zasad fair play, które obowiązują w sporcie. Pomogłoby to ograniczyć sytuacje agresywne w szkole.

Fair play czyli czysta gra to norma wartości określająca w sporcie postawę gry  reprezentowanej na boisku, gdzie celem nie jest zwycięstwo, które należy osiągnąć za każdą  cenę. Nastawienie to wynika z przekonania, że sukces osiągnięty w wyniku nieuczciwej i nieetycznej  walki nie stanowi autentycznej wygranej. We wszystkich  zawodach sportowych podstawowym obowiązkiem sportowca jest przestrzeganie reguł gry ,ale postępowanie takie nie jest wystarczające, aby uznać je za „fair play”.

Zasady „czystej gry” dotyczą niepisanych reguł walki sportowej i poszanowania dla siebie i swojego przeciwnika, wykraczają one poza zakres obowiązkowych przepisów . Umożliwienie zachowywania  równych szans w walce i pomoc kolegom na boisku to prawdziwy duch sportu . W sporcie stosowanie przez młodzież idei fair play to nie tylko wyeliminowanie przemocy i brutalności , ale także zagwarantowanie jednakowych szans w rywalizacji uczestnikom o porównywalnych warunkach fizycznych.

Możemy wyróżnić kilka kategorii najbardziej premiowanych zachowań fair play, którymi są między innymi: poświęcenie zwycięstwa i wyniku dla ratowania zdrowia i życia, dążenie do niego, ale nie za wszelką cenę, przyznanie się do własnego błędu, nie dostrzeżonego przez sędziów, ze świadomością przekreślenia szans na zwycięstwo, akceptacja odniesionego zwycięstwa wyłącznie w równej walce.

Zawodnicy w sporcie respektują przepisy gry. Obowiązkiem w uczniów, jest nienaruszanie norm zawartych w przepisach szkolnych. Przestrzeganie reguł i wzajemna pomoc stworzy chęć odniesienia sukcesu.

W życiu prywatnym, a tym samym także szkolnym uczniowie osiągają swoje małe lub większe sukcesy nie tylko na polu sportowym. Dzięki nim zachowuje się normy postępowania takie jak: uczciwość, honor, lojalność, moralność, przestrzeganie reguł, szacunek dla przeciwnika.

2
comments

Lut 08

Świat zawodów w oczach dziecka przedszkolnego

Podstawowym źródłem wiedzy najmłodszych o zawodach jest obserwacja bezpośrednia. Dziecko w wieku przedszkolnym właśnie dzięki niej gromadzi wiedzę o pracy i zawodach. Są to zazwyczaj najpopularniejsze zawody np.: lekarza, pielęgniarki, sprzedawcy, fryzjera czy nauczyciela. Dzięki bezpośredniemu doświadczeniu, zaobserwowane czynności zawodowe stają się bliższe i bardziej zrozumiałe.

Dziecko w wieku przedszkolnym rozpoznaje te zawody, z którymi styka się w swoim otoczeniu. Są one najczęściej związane z pracą ręczną (manualną) oraz wzbudzające uwagę dziecka ze względu na wyróżniający strój czy akcesoria np. policjant i strażak[1]. Młody człowiek z łatwością spostrzeże czerwony strażacki samochód jadący z głośną syreną oraz strażaka ze względu na jego charakterystyczny kask i niezbędne narzędzia pracy.[2]

Wiedzę o zawodach dziecko w wieku przedszkolnym czerpie także poprzez obserwację pośrednią, na którą składa się świadome i planowe spostrzeganie zjawisk za pomocą książek, radia, telewizji, filmów, obrazów.

Informacje związane z wykonywaniem różnych zawodów dziecko pozyskuje również od rodziców i członków rodziny. Najmłodsi pytają matkę, ojca, babcię o zawody nie tylko bliższego, ale i dalszego otoczenia[3]. W ten sposób uzupełniają swoją wiedzę związaną z wykonywaniem różnych czynności, używaniem maszyn i narzędzi, zaznajamiają się także z wymaganiami zawodowymi, które trzeba spełnić, by być dobrym pracownikiem.

W przedszkolu dziecko zdobywa wiedzę o zawodach m.in. poprzez zabawę, udział w spotkaniach z przedstawicielami różnych zawodów, poznawanie warsztatu ich pracy, udział w wycieczkach do zakładów pracy, a następnie odwzorowują ją w pracach, wytworach z prac plastycznych.[4] Odpowiednio zorganizowane kontakty społeczne stanowią bogate źródło informacji oraz bezpośrednie zetknięcie z przedmiotami, faktami i zjawiskami życia społecznego.

Uzyskane doświadczenia i przeżycia, które związane są ze światem zawodów należy systematycznie precyzować i wzbogacać poprzez różne treści i formy pracy. W realizacji założeń niezbędne jest wykorzystanie zabawowych zestawów tematycznych. ?Dzieci mogą sobie wyobrażać siebie w określonej roli zawodowej i przeprowadzić na tej podstawie różne zabawy [?] Wymieniony charakter procesów poznawczych i właściwości psychicznych dzieci w wieku przedszkolnym determinuje przede wszystkim rodzaj treści, zakres i jednolitość postaw wobec zawodu [?] Jak już wspomniano postawy te dotyczą tych zawodów, które dziecko jest zdolne poznać mając do dyspozycji myślenie obrazowe oraz związaną z nim pamięć i uwagę mimowolną.?[5]

Dzieci przedszkolne w poszczególnych latach życia różnią się między sobą w pojmowaniu znaczenia pracy zawodowej. Starsze znacznie pełniej rozumieją np. aspekt ekonomiczny zawodu, już w sześciolatki łączą pojęcie pracy zawodowej z wartością pieniądza. Obierają tym samym zawód, jako pracę, która prowadzi do określonych wyników.

Znajomość poszczególnych zawodów, które wyszczególniają dzieci pod koniec wieku przedszkolnego, związana jest z procesem spostrzegania i wyobraźni, a te uwarunkowane są pamięcią i uwagą. Między sześciolatkiem a trzylatkiem zaznacza się znacznie większy zasób słów, co prowadzi do połączenia czynności z wynikiem[6].

Dzieci traktują świat zawodów, jako wesołą zabawę-czynności związane z wykonywaniem pracy zawodowej sprawiają im wiele radości i satysfakcji. Ten emocjonalny akcent stanowi podstawę, dla której powstają w podświadomości dziecka pierwsze plany zawodowe. Dzieci w wieku przedszkolnym wybierają zawody pod wpływem marzeń i życzeń zawodowych, ze względu na samą czynność, która jest pełna wdzięku i przyjemności.


[1] Od manualizmu do pedagogiki pracy. Red. B. Baraniak. Warszawa 2010, Difin.

[2] S. Skrzypiec, Kształtowanie postaw dzieci i młodzieży wobec pracy zawodowej. Warszawa 1979, WSiP, s. 83.

[3] B. Grzeszkiewicz, op. cit., s. 130-132.

[4] T. Nowacki, Metodologia pedagogiki pracy. Warszawa 1978, WSiP.

[5] S. Skrzypiec, op. cit., s. 88.

[6] tamże, s. 87.

0
comments