Archiwum za Styczeń, 2013

Sty 22

Proces demokratyzacji, autonomii i samorządności szkoły w ocenie badanych nauczycieli

Warunkiem spełnienia nakreślonych uprzednio przemian jest demokratyzacja i uspołecznienie oświaty. Oświata polska jest zbiorowa, jest własnością społeczeństwa służącą rozwojowi i socjalizacji dzieci i młodzieży.

Zdaniem M. Bogaj autonomia oznacza najczęściej niezależność, samorządność, ustanowienie norm dla samego siebie. Przedmiotem autonomii może być jednostka lub grupa. W odniesieniu do szkoły można mówić o autonomii uczniów, organizacji uczniowskich, klas szkolnych, wreszcie samych szkół jako placówek edukacyjnych. ( M. Bogaj,. 1997, s. 7).

Proces autonomii szkoły jest zawsze formalnie określony przez władze oświatowe. Im zakres jest szerszy, tym większa jest autonomia szkół, czyli szkoły otrzymują więcej swobody i samodzielności w podejmowaniu działań innowacyjnych, w określaniu programów nauczania, dysponowania środkami materialnymi, zaspokajania własnych potrzeb.

Następnym problemem badawczym będącym, przedmiotem moich badań były przemiany edukacji w zakresie autonomii, demokratyczności i samorządności szkół.

Opinie nauczycieli względem owych procesów przedstawia tabela numer 1.

Tabela 1. Demokratyzacja, autonomia i samorządność szkół w ocenie nauczycieli.

Nr.   Twier-dzenia

Stopień   skali

Ranga

Zgadzamy się zdecydowanie

Raczej się zgadzamy

Nie wiem, nie mam zdania

Raczej się nie zgadzamy

Nie zgadzamy się   zdecydowanie

Wskaźnik akceptacji

+2

%

+1

%

0

%

-1

%

-2

%

19

12

11,43

57

54,29

11

10,48

18

17,14

7

6,67

0,46

7

20

15

9,62

62

56,19

13

14,29

14

13,33

1

0,95

0,72

5

21

29

27,62

48

45,71

12

11,43

12

11,43

4

3,81

0,82

3

22

24

22,86

52

49,52

9

8,57

14

13,33

6

5,71

0,70

6

23

38

36,19

46

43,81

11

10,48

9

8,57

1

0,95

1,06

2

24

29

27,62

47

44,76

9

8,57

19

18,10

1

0,95

0,80

4

25

2

1,90

40

38,10

20

19,05

31

29,52

12

11,43

-0,10

11

26

13

12,38

39

37,14

29

27,62

17

16,19

7

6,67

0,32

8

27

36

34,29

58

55,23

8

7,62

1

0,95

2

1,90

1,19

1

28

19

18,10

27

25,71

31

29,52

24

22,86

4

3,81

0,31

9

29

2

1,90

54

51,43

25

23,81

21

20,00

3

2,86

0,30

10

Wykres 2. Proces demokratyzacji, autonomii i samorządności szkół w ocenie nauczycieli.

prace

W powyższym bloku tematycznym, wysoki poziom akceptacji uzyskało zdanie 27, które brzmi: ” Obecnie wzrosła rola samorządu lokalnego i rodziców w szkolnictwie”. Zgodziło się z tym twierdzeniem 94 ( tj. 89,5%) badanych nauczycieli. Tylko 2 osoby nie zgadzały się z tym zdaniem, natomiast 8 osób nie miało zdania na ten temat. Zdanie 23: ” Indywidualny tok nauczania dla uczniów najzdolniejszych jest najlepszym rozwiązaniem” ? zaakceptowało 84 osoby ( tj. 80%).

Z twierdzeniem: ” Autorskie programy nauczania są efektywniejsze niż inne” zgodziło się 78 badanych ( tj. 74%). Podobnie zdanie 22: ” Nauczyciele wykorzystują nowatorskie metody nauczania” – zaakceptowało 76 osób ( tj. 72.38%), 9 osób nie wypowiedziało się, natomiast 20 osób nie potwierdziło słuszności tego zdania.

Przeważająca większość badanych uważa, że demokratyzacja oświaty sprzyja kształtowaniu u młodzieży otwartych postaw życiowych ( na cechowanych wzajemnym zaufaniem, uczciwością i równością). Zdanie to zaakceptowało 77 osób ( tj. 73%) badanych.

Badani zdecydowanie zgadzają się ( 64% aprobaty), że demokratyzacja oświaty sprzyja podnoszeniu własnej wartości ucznia.

56 osób badanych ( tj. 53%) nie zgodziło się z twierdzeniem, że demokratyzacja oświaty jest pozorna. Duża liczba respondentów ( 20%) nie wyraziła opinii na ten temat.

Respondenci uważają ( 75%), że samorząd szkolny bierze czynny udział w ustalaniu planu pracy szkoły. Około 49% ankietowanych uważa, że decentralizacja oświaty sprzyja wszechstronnemu rozwojowi szkolnictwa. Nauczyciele twierdzą ( 53%), że obecnie zakres autonomii szkoły jest jeszcze zbyt wąski.

Respondenci nie zaakceptowali twierdzenia 25, które brzmi: ” Decentralizacja oświaty powoduje lepsze funkcjonowanie szkół”. Twierdzenie to uzyskało ujemny wskaźnik akceptacji ( -0,10).

Reasumując analizę tych twierdzeń podkreślić należy, że poglądy nauczycieli na nową rzeczywistość związaną ze szkołą samorządową były jednoznaczne tylko w jednym przypadku. 89% badanych nauczycieli uważa że obecnie wzrosła rola samorządu lokalnego i rodziców, w szkolnictwie.

Większość badanych potwierdziła pogląd, że demokratyczna i autonomiczna szkoła stwarza odpowiednie warunki dla przemian i rozwoju edukacji.

0
comments

Sty 18

Stadia rozwoju człowieka według E. Eriksona

Stadia rozwoju człowieka według E. Eriksona przedstawiam w tabeli nr 1.

Tabela nr 1. Stadia rozwoju człowieka w teorii Eriksona.

Stadium, Konflikt

Wiek występowania

  1. 1.        Zaufanie przeciw nieufności

Faza oralno-sensoryczna, okres   niemowlęcy.

0

  1. 2.        Autonomia przeciw wstydowi i zwątpieniu

Faza mięśniowo-analna, wczesne dzieciństwo.

1,5

  1. 3.        Inicjatywa przeciw winie

Faza lokomocyjno-genitalna, wiek   zabaw.

2,5

  1. 4.        Pilność przeciw poczuciu niższości

Wiek szkolny.

6

  1. 5.        Tożsamość przeciw pomieszaniu ról

Pokwitanie i dorastanie.

12

  1. 6.        Intymność przeciw izolacji

Młodość.

18

  1. 7.        Rozwój przeciw stagnacji

Wiek dorosły.

25

  1. 8.        Integracja przeciw zwątpieniu

Dojrzałość.

50

Źródło: opracowanie własne na podstawie zgromadzonych materiałów.

Z punktu widzenia dziecka, najistotniejsze stają się stadia: inicjatywa przeciw winie oraz pilność przeciw poczuciu niższości. Występowanie tego pierwszego, dziecko przejawia spostrzegając atrakcyjność świata. Dzięki takiemu odbiorowi, rozwija zdolność do samoobserwacji i sterowania sobą oraz przejawia chęć działania poprzez własną inicjatywę.

Postępowanie dziecka w tym stadium, określane jest poprzez ciekawość, wyobraźnię i chęć eksperymentowania. Istotna staje się zgoda rodziców na wykonywanie przez dziecko czynności, które już opanowało ? wyręczanie i zmuszanie do posłuszeństwa może wywołać utratę wiary we własne możliwości. Ważną wartością w tym stadium staje się ukierunkowanie aktywności dziecka na określony cel. Nie można pominąć także dostrzegania własnych intencji zwłaszcza z perspektywy relacji społecznych.

W stadium pilności przeciw poczuciu niższości dziecko uczy się pracowitości i wytrwałości. Zainteresowanie zabawkami przeradza się w zaciekawienie sytuacjami związanymi z narzędziami używanymi w pracy. W tej fazie u dziecka występować może poczucie niższości, wywołane niezdolnością wykonania zadań zleconych przez rodziców i nauczycieli. Przebieg rozwoju, w zdecydowanej mierze, decyduje o późniejszym stosunku dziecka do pracy, do ludzi i zdolności do osiągnięcia sukcesu[1].

Czwarte stadium w rozwoju człowieka wg Eriksona jest najważniejszym okresem w procesie socjalizacji. W tym czasie kształtuje się stosunek dziecka do pracy, dla którego ważna jest preorientacja zawodowa.

Wracając do omawiania celów wychowania przedszkolnego, istotnym i wysoce podkreślanym dążeniem jest kształtowanie osobowości dziecka ? ta czynność powinna dokonywać się we wszelkich możliwych formach aktywności. Tylko dzięki temu, u najmłodszych uzewnętrzniają się emocje, przeżycia, prośby, życzenia. Poprzez działanie i tworzenie dziecko wyraża siebie, odsłania osobowość, daje się poznać ze wszystkich możliwych stron. Ten etap jest niezwykle ważny i drogocenny, wtedy możemy zdobyć wszelkie informacje o małym człowieku.

W wieku przedszkolnym rozwija się i dojrzewa mowa, wzrasta wpływ słowa na zachowanie i procesy poznawcze, rozszerza się zakres związków czasowych, podnosi się wpływ zdobytego doświadczenia na zachowanie. Dziecko szerzej poznaje otoczenie, rozwija się u niego zdolność abstrahowania i uogólniania, wzbogaca się nie tylko słownik, ale i podstawowe formy gramatyczne[1].

Procesy poznawcze dziecka związane są z osobistym doświadczeniem i działaniem, mają zabarwienie emocjonalne. Cechy te ujęte są w teorii Piageta, która omówiona zostanie w dalszym podrozdziale.

Wraz z upływem czasu młody człowiek poddaje się dyscyplinie, podporządkowuje się wymaganiom życia zbiorowego, uświadamia sobie, że znajduje się w kręgu szeroko widzianej rzeczywistości. Od trzeciego roku życia rozszerza się zakres kontaktów społecznych dziecka. Dzięki mowie i dialogowi możliwa staje się wymiana informacji między dzieckiem a dorosłymi oraz opiekunami i innymi dziećmi. Na tej podstawie, dokonuje się uspołecznienie działalności dziecka i powstaje określona forma działań, która dokonuje się za pomocą wyobrażeń i słów, zmieniających się podczas wypowiedzi[2].


[1] K. Tyborowska, Wiek przedszkolny. W: Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. Red:M. Żebrowska, Warszawa 1972, PWN, s. 237.

[2] M. Tyszkowa, Aktywność i działalność dzieci i młodzieży. Warszawa 1990, WSiP, s. 78.

0
comments

Sty 17

Dziecko w wieku przedszkolnym

Wiek przedszkolny jest okresem przejściowym, w którym dziecko na przestrzeni od 3 do 6 roku życia przechodzi szereg ważnych zmian – od uczenia się według programów zewnętrznych, po opanowanie nowych wiadomości i nabywanie niezbędnych umiejętności. Następuje intensywny rozwój fizyczny, umysłowy, emocjonalny i społeczny. Mały człowiek dynamicznie rozwija sprawności motoryczne, nabywa osiągnięcia w rozwoju orientacji w przestrzeni. Zachodzą postępy w myśleniu opartym na wyobrażeniach, tworzą się zmiany w kontaktach z rówieśnikami.

Rozwój fizyczny w ciągu trzyletniego okresu przedszkolnego nie przebiega w sposób równomierny ? zachodzące zmiany dokonują się z każdym rokiem i wskazują zróżnicowanie. Między trzecim a czwartym rokiem oraz między piątym a szóstym tempo i rytm zmian w rozwoju na ogól jest umiarkowany, natomiast między czwartym i piątym rokiem życia dziecka, procesy rozwojowe wyraźnie się nasilają. Podstawowymi wskaźnikami w zmianach rozwoju fizycznego dziecka jest układ budowy ciała oraz układ ruchowy[1].

Silny związek z rozwojem fizycznym ma rozwój motoryczny dziecka ? wraz z wiekiem, przyrostem wagi, wzrostem i dojrzewaniem organizmu dziecko uczy się nowych czynności, nie tylko trudniejszych, ale i bardziej skomplikowanych. Największy poziom osiągają cechy motoryczne, do których należą: szybkość, zręczność, siła, zwinność i wytrzymałość. Zaznaczają się przy tym znaczne różnice w rozwoju między chłopcami a dziewczętami ? chłopcy w znacznej mierze wskazują przewagę nad płcią przeciwną.

Niezwykle ważny jest związek rozwoju fizycznego i psychicznego dziecka, który również w okresie przedszkolnym ulega modyfikacji. Następuje doskonalenie się sposobów odbierania rzeczywistości oraz reagowania i wpływania na zjawiska otaczające dziecko. Psychikę dziecka w wieku przedszkolnym cechuje przede wszystkim emocjonalność, uczuciowość i stany skrajności ? od ożywienia i wesołości do przygnębienia i płaczu. Powyższe cechy dziecko zaspokaja w aktywności ruchowej[2]. Zakres tych etapów rozwojowych dziecka ujmuje teoria E. Eriksona, która określa charakter człowieka w ośmiu stadiach. Wiele badań, obserwacji oraz przemyśleń doprowadziło autora do sformułowania faz rozwojowych człowieka, które obejmują jego całe życie. Etapy rozwojowe następują po sobie w taki sposób, że każdy z nich jest obecny w jakiejś formie w każdej fazie, posiada własny czas dominacji w pewnym okresie życia, reprezentując jego kryzys.


[1] A Klim-Klimaszewska, op. cit., s. 40.

[2] tamże, s.42.

0
comments

Sty 16

Nauczyciel w szkole

W działalności nauczyciela istotne jest życzliwe zainteresowanie się drugim człowiekiem wczuwanie się w przeżycia innych ludzi, rozumienie ich przeżyć. Jest to wrażliwość na wszystko co jest ludzkie i połączone z postawą opiekuńczej, życzliwej pomocy. Takie cechy jak: uprzejmość, życzliwość i serdeczność są nie do zastąpienia. Potrzebuje ich zarówno dziecko w wieku przedszkolnym i szkolnym, student i dorosły pracownik. Poprzez życzliwość i serdeczność może dojść do przybliżenia się ucznia do nauczyciela i nauczanego przedmiotu oraz zachęcić tak ucznia jak i nauczyciela do współpracy w realizowaniu zadań wychowawczych. Stosunki obojętne, chłodne lub odrzucające oddalają wychowawców i wychowanków od siebie, powodują występowanie konfliktów, niechęć do pracy, współdziałania, opóźniając proces wychowawczy.

Według T. Marzec w kontaktach bliskich i życzliwych ma miejsce ” wczuwanie się wychowawcy w psychikę wychowanka, mogą przenikać się ich wzajemne pragnienia i dążenia, może następować obopólne zrozumienie.” ( T. Marzec, 1988, s. 47).

Bardzo ważną cechą wynikająca z empatii jest zdolność do akceptacji ucznia, wyraża ona bowiem bezwarunkową zgodę na jego osobowość, na jego swoistą odrębność, na występowanie ucznia w roli członka zespołu klasowego, który łączy się z przyznawaniem takich samych praw jemu, jak i innym uczniom, okazaniem mu zainteresowania, życzliwości. Akceptacja ucznia wyklucza instrumentalne traktowanie jego osoby, posługiwanie się nim jako środkiem do zaspokajania własnych potrzeb lub regulacji stosunków z klasą.  M. Łobocki uważa, iż akceptacja jest ściśle związana z podmiotowym traktowaniem ucznia przez nauczyciela z jego humanizmem. Uczeń postrzegany jest wtedy jako jednostka autonomiczna, która ma prawo do niezależności i odpowiedzialności za własne postępowanie. Wychowawca, dla którego uczeń jest podmiotem oddziaływań okazuje mu poszanowanie, serdeczność, uwzględnia jego najbardziej podstawowe potrzeby i udziela mu niezbędnej pomocy. ( M. Łobocki,1989, s. 82).

Nauczyciel musi uszanować godność ludzką ucznia, poczucie własnej wartości. Jak stwierdza E. Marek ” wychowawca powinien widzieć dziecko, dostrzegać zmiany zachodzące w jego wyglądzie, w wyrazie twarzy, wnikać w jego sytuacje życiowe, rozumieć je. Wpływać na niego nie tylko słowami, ale i owym ciepłem, życzliwym oddziaływaniem, uśmiechem, spojrzeniem akceptującym, czy wyrażającym zarzut, gestem wyrażającym autentyczną życzliwość, zrozumieniem”.( E. Marek, 1993, s. 46).

Według S. Seul nauczyciel nic nie traci ze swego autorytetu gdy przejawia zachowanie pomocne, uczynne a jednocześnie stawia wymagania pouczające do rozwoju. Opinia nauczyciela o uczniu wpływa na samoocenę ucznia i uruchamia następne ogniwo jakim jest spostrzeganie nauczyciela przez ucznia. ( S. Seul, 1995, s. 21).

Pozytywny obraz nauczyciela w świadomości ucznia sprzyja uzyskiwaniu przez tego ucznia lepszych wyników, niż gdy obraz ten jest negatywny. To spostrzeganie decyduje także o tworzeniu relacji z nauczycielem, zachowaniu wobec niego.

” Podstawowym zadaniem nauczycieli będzie odtąd nie przekazywanie wiedzy, lecz kształtowanie osobowości wychowanka i otwieranie przed nim drogi do rzeczywistego świata, zatem funkcje wychowawcze i inspirujące przeważać powinny nad funkcjami nauczającymi”. ( Raport UNESCO Uczyć się aby być)

M. J. Szymański uważa, że jeśli rozpatrujemy kształtowanie się osobowości, a zwłaszcza to, jak jednostka poznaje samą siebie i uczy się sterować własnym rozwojem to zawsze natrafiamy na mniej lub bardziej rozbudowaną sferę wartości.

            Mogą to być wartości abstrakcyjne bądź konkretne, duchowe lub materialne, jednostkowe czy uniwersalne, przyjmowane wyłącznie rozumowo lub silnie uwikłane w kontekst emocjonalny. Niezależnie od charakteru wartości zwraca uwagę ich znaczna trwałość i to, że ściśle wiążą się z aktualnym lub przyszłym działaniem. ( M. J. Szymański,1988, s.132).

0
comments

Sty 09

Rola nauczyciela w okresie edukacji przedszkolnej

Praca z dzieckiem w wieku przedszkolnym powinna uwzględniać jego rozwój intelektualny, fizyczny, psychiczny i emocjonalny. Aby współpraca była zadowalająca, potrzebna jest właściwa kadra pedagogiczna, która posiadać będzie kompetencje w zakresie wszelkich działań edukacyjnych. Taką rolę pełni nauczyciel wychowania przedszkolnego.

Nauczyciel edukacji przedszkolnej ma do spełnienia jedną z najważniejszych ról, gdyż kształtuje i rozwija trzon przyszłej osobowości małego człowieka. Pedagog nie może być jedynie dydaktykiem, koncentrującym się na zrealizowaniu programu wychowania przedszkolnego, powinien być osobą, która bierze odpowiedzialność za rozwój i wychowanie każdego dziecka.[1]

Rola nauczyciela w okresie edukacji przedszkolnej powinna stanowić w wychowaniu dziecka kontynuację roli rodziców, ze szczególnym zaznaczeniem oddziaływania wpływu matki na jego rozwój i osobowość. Nauczycielami kształcenia zintegrowanego są głównie kobiety, nadarza się zatem okazja, by dobra nauczycielka była dla najmłodszych jak gdyby drugą matką.

Analizując aspekt związany z rolą pedagoga przedszkolnego, nie można pominąć jego współpracy z rodzicami. Jeśli nawiąże z nimi prawidłowe relacje, będzie miał miejsce właściwy dialog, to działania wychowawcze w przedszkolu i w domu rodzinnym będą się pokrywać. Taki przebieg z pewnością zaowocuje sukcesem w procesie kształtowania osobowości dziecka.

W związku z nową podstawą programową, od nauczycieli wymaga się realizacji nowych zadań. Stają się oni organizatorami i inicjatorami aktywności edukacyjnej dziecka oraz twórcami procesu wychowawczo-dydaktycznego. Sami dobierają materiał do nauczania,  programy, metody wychowania, środki dydaktyczne czy chociażby formy organizacyjne.[2]

Do podstawowych zadań pedagoga w edukacji przedszkolnej zaliczyć należy organizowanie środowiska przedszkolnego, dbanie o wszechstronny rozwój każdego dziecka, właściwe kształtowanie jego postaw, zainteresowań, stopniowe i łagodne pogłębianie wiedzy. Właściwemu realizowaniu zadań dydaktyczno-wychowawczych powinny towarzyszyć określone predyspozycje psychiczne nauczyciela, czyli odpowiednie skłonności i zdolności niezbędne w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym.

Zasadniczą funkcją nauczyciela w przedszkolu jest przede wszystkim organizowanie życia i działania jednostki, w czego skład wchodzi nie tylko planowanie i tworzenie, ale także poznawanie, kształtowanie umiejętności i ich odpowiednie stosowanie.

Założeniem pracy edukacyjnej nauczyciela jest przede wszystkim kształtowanie indywidualnych predyspozycji jednostki, które umożliwiają twórcze dopasowanie do zmieniającej się rzeczywistości, w tym do pracy.[3]

Z punktu widzenia wychowawczego, jedną z najważniejszych cech pedagoga jest postawa demokratyczna, która sprowadza się do okazywania życzliwości i zrozumienia, pozyskiwania dziecięcej sympatii i zaufania. Mam tu na myśli także zachęcanie najmłodszych do aktywności i samodzielności w działaniach praktycznych.[4]

Dobry nauczyciel musi posiadać takie cechy umysłu, które pozwolą mu na godziwą ocenę sytuacji wychowawczej i zrozumienie każdego dziecka, według zupełnie innych kategorii. Niezbędna jest także właściwa motywacja do zawodu i postawy, które są niezwykle ważne w procesie wychowawczo-dydaktycznym. Zawód nauczyciela nie polega bowiem jedynie na przekazywaniu informacji, każdą godzinę zajęć trzeba dostosowywać do odbiorców, sytuacji, emocji, jakie panują każdego dnia. Edukacja przedszkolna nie formułuje dla nauczycieli sprawdzonych i gotowych zabiegów popartych metodami, zasadami i formami pracy. Należy więc podkreślić, że nie ma jednej procedury, wspierającej rozwój umysłowy, najlepszy dla wszystkich, a nawet jednego wychowanka, w różnych okresach rozwojowych.


[1] E. Smak, Nauczyciel w edukacji przedszkolnej. Opole 2006, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, s. 7.

[2] A. Klim-Klimaszewska, op. cit., s. 159.

[3] U. Tyluś, Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej kreatorem wszechstronnego rozwoju umysłowego wychowanków. ?Nauczanie Początkowe?, nr 1, 2010/2011, s. 17.

[4] A. Klim-Klimaszewska, op. cit., s. 162.

0
comments

Sty 08

Raport Delorsa i Biała księga Unii Europejskiej

Projektując i konstruując przekształcenia w oświacie nie wolno zapomnieć o dwóch istotnych dokumentach, jakimi są: Raport Delorsa i Biała księga Unii Europejskiej.

Raport J. Delorsa ( tytułowany tak od nazwiska przewodniczącego powstałej w 1993 roku Międzynarodowej Komisji do spraw Edukacji dla XXI wieku, Jacquesa Delorsa. Komisja powstała z inicjatywy UNESCO w 1991 roku) nie proponuje gotowych rozwiązań nadających się do stosowania, ale analizując zasadnicze zmiany, jakie ukazały się na świecie skłania do przemyśleń nad rolą edukacji i jej miejsca w każdym społeczeństwie.

Zgodnie z raportem Delorsa cztery nowe zjawiska będą determinować przyszłość.

Są to: globalizacja, ewolucja stosunków Północ- Południe, koniec zimnej wojny i rosnące znaczenie przekazu i komunikowania się. (W. Rabczuk, 1997, s. 58)

Autorzy raportu podkreślają wielkie znaczenie edukacji dla przyszłości całego świata, zwłaszcza w świetle wymienionych wyżej zjawisk, które determinować będą rozwój międzynarodowej współpracy nie tylko w dziedzinie gospodarki czy technologii ale także kultury. Zdaniem ekspertów UNESCO ” edukacja ustawiczna powinna wykraczać daleko poza dotychczasową praktykę, występującą w krajach wysoko rozwiniętych, która służy uzupełnieniu, aktualizowaniu wiedzy, rekwalifikacji, ułatwianiu awansu zawodowego dorosłych” (W. Rabczuk, 1997, s. 63).

Autorzy raportu wyrażają swe głębokie przekonanie o doniosłej roli edukacji w nieustającym rozwoju jednostki i społeczeństwa. Jako szczególny rodzaj służba edukacyjna powinna przyczyniać się do zwalczania ubóstwa, przemocy, wojen, współtworzyć lepszy świat, w którym szanuje się prawa człowieka i panuje wzajemne zrozumienie, a postęp wiedzy wykorzystywany jest dla dobra wszystkich narodów.

Te postulaty wynikają z ogólnej oceny sytuacji gospodarczej, społecznej i politycznej w świecie: bezrobocie utrzymuje się nadal zarówno w krajach bogatych jak i biednych, nierówność w rozwoju krajów pogłębia się, wzrost gospodarczy nie jest tożsamy ze sprawiedliwością społeczną i poszanowaniem zasobów przyrodniczych, z postępem nauki zaś idą w parze liczne zagrożenia dla egzystencji ludzkiej. (Tamże, s. 58)

Wytyczne zawarte w raporcie można zaklasyfikować do 4 podstawowych grup edukacji:

–         Uczyć się, aby żyć wspólnie. Umiejętność współżycia jest jednym z najważniejszych wyzwań i nakazów współczesności.

–         Uczyć się, aby wiedzieć. Aby żyć wspólnie trzeba uczyć się, trudno uczyć się aby wiedzieć, dążyć do poznawania narzędzi, służących zdobywaniu wiedzy, która ma wartość użytkową autoteliczną.

–         Uczyć się, aby działać. Jak uczyć zastosowania wiedzy z praktyką, lecz również jak przystosować edukację do przyszłej pracy skoro jej ewolucja nie jest przewidywalna.

–         Uczyć się, aby być. Rozwój ma na celu pełny rozkwit człowieka, w całym bogactwie jego osobowości jako jednostki, członka rodziny i społeczeństwa, obywatela i producenta, wynalazcy techniki, twórcy marzeń. (W. Rabczuk, 1997, s. 63).

Celem każdej reformy powinno być między innymi różnicowanie struktur kształcenia przemiennego z jednoczesnym zapewnieniem zainteresowanym możliwości powrotu do kształcenia ogólnego po latach pracy i zatrudnieniem, wzmocnienie partnerstwa z pracodawcami, zintensyfikowanie nauki języków obcych. (Tamże, s. 66).

W rozważaniach wokół koncepcji edukacji przez całe życie, komisja wiele miejsca poświęciła refleksji nad różnymi etapami i formami ” edukacji podstawowej”. Według ekspertów istnieje pilna potrzeba wzmacniania edukacji podstawowej ( która obejmuje przede wszystkim nauczanie przedszkolne i początkowe).

O ile raport Delorsa rozpatruje zagadnienia oświatowe w kontekście międzynarodowym, o tyle Biała Księga Unii Europejskiej pt. ” Uczyć i uczyć się: ku społeczeństwu kognitywnemu”, opublikowana w 1995 roku analizuje sytuację w szkolnictwie w sposób bliższy nam nie tylko ze względu na starania Polski o członkostwo w UE, ale także ze względu na bliskość historycznych, kulturowych, i społecznych wpływów, które rzutują na rozwój oświaty.

Podobnie jak w raporcie J. Delorsa tak i w Białej Księdze UE za punkt wyjścia przemian oświatowych obiera się szybko zwłaszcza po transformacji ustrojowej w krajach Europy Środkowo- Wschodniej postępujący proces globalizacji oraz tworzenia się społeczeństw informatycznych w związku z rewolucją naukowo- techniczną. Zdaniem autorów Białej Księgi te zjawiska stanowią dla Europejczyków nowe wyzwania, zwłaszcza na płaszczyźnie gospodarczej (współpraca międzynarodowa, otwarty rynek pracy w innych krajach). Oprócz niewątpliwych zalet globalizacji i rewolucji naukowo- technicznej autorzy Białej Księgi widzą też pewne zagrożenia takimi procesami i zastanawiają się, jak im zapobiec. ” Biała Księga proponuje dwa rodzaje rozwiązań. Pierwsze polegałoby na rewaloryzacji kultury ogólnej. […] Z tego względu szkoła powinna przejawiać szczególną troskę o wzbogacenie wiedzy i rozwijanie kreatywności uczniów. Są bowiem one podstawowym czynnikiem umożliwiającym młodym ludziom skuteczniejszą adaptację do przemian w gospodarce i zatrudnieniu” ? twierdzi Wiktor Robczuk. (W. Rabczuk, 1997, s. 73).

” Zbudowanie społeczeństwa kognitywnego nie sposób zadekretować Nic więc dziwnego, że Biała Księga nie zawiera gotowych rozwiązań. Zgodnie z postanowieniami Traktatów Rzymskich i Traktatu z Maastricht nie wkracza w kompetencje państw członkowskich, ograniczając się do przedstawiania propozycji podjęcia działań zmierzających do realizacji celów ogólnych”. ( Tamże s. 73).

Po pierwsze Biała Księga proponuje więc ustawienie nowych procedur uznawania kompetencji w alternatywie do tradycyjnego systemu świadectw i dyplomów. Autorzy podkreślają też rolę każdego państwa w zachęceniu obywateli do podnoszenia swoich kwalifikacji i aktualizowania wiedzy.

Po drugie postuluje też ściślejszą współpracę przedsiębiorstw z różnego typu szkołami, w celu upowszechnienia formuły stażu. Proponuje się też powołanie specjalnej, europejskiej sieci ośrodków, w których stażyści mogliby oddawać praktyki, a nawet wprowadzenie pojęcia stażysty europejskiego, co umożliwiałoby stażystą większą mobilność i odbywanie praktyk poza krajem ojczystym.

Po trzecie autorzy raportu zwracają szczególną uwagę na problem częstych niepowodzeń szkolnych i proponują stworzenie drugiej szkolnej szansy. ” Komisja Europejska proponuje w tym celu uruchamianie dodatkowych funduszy wspólnotowych, wykorzystując programy Sokrates i Leonardo, które wspierałyby narodowe i regionalne inicjatywy. Komisja widzi też drugą szkolną szansę we współpracy i partnerstwie szkół z sektorami gospodarczymi, np. w przejmowaniu przez przedsiębiorstwa patronatu nad szkołami, z możliwością zatrudnienia w wielu absolwentów, we włączeniu rodzin w mechanizm kształcenia”.

Po czwarte Biała Księga zaleca znajomość trzech języków wspólnotowych, co ma ułatwić nie tylko komunikację między mieszkańcami wspólnoty, ale także stworzyć obywatelom większe możliwości przemieszczania się i podejmowania pracy poza krajem ojczystym., jeżeli wymaga tego awans zawodowy lub współczesny.

Po piąte Komisja Europejska widzi potrzebę opracowania nowych przepisów prawnych, które umożliwiłyby traktowanie na równych zasadach inwestycji materialnych i inwestycji na kształcenie.

            Zarówno raport Delorsa jak i Biała Księga odpowiadają na najważniejsze problemy edukacyjne współczesnego świata, choć- i słusznie ? nie dają jednoznacznej recepty na przeprowadzenie skutecznych reform. Każdy kraj musi w oparciu o przedstawione w obu raportach wytyczne sam ukształtować swój model reformy szkolnictwa, w oparciu o potrzeby i oczekiwania społeczne, bazę materialną, a także biorąc pod uwagę podstawowe zasady optymalizacji struktur i funkcji szkolnictwa i procesu kształcenia.

0
comments

Sty 03

Nauczyciel jako osoba kształtująca określone wartości i postawy oraz stwarzająca warunki do rozwoju osobowości ucznia

Perspektywa zauważenia zmian zachodzących w szkole zmusza nauczyciela do analizy zachodzących na jej terenie zjawisk oraz właściwego przygotowania do nowych zadań. Pobudzenie młodzieży do formułowania własnych ocen i odpowiedzialności za swoje działanie staje się wyznacznikiem tego, co powinno się dziać pomiędzy uczniem a nauczycielem.

„Dobry” nauczyciel powinien cechować się wysoką kulturą.

Według J. Maciaszek wyraża się ona przede wszystkim:

  • odpowiedzialnością za młode pokolenie przejawiającą się aktywnym stosunkiem do wszystkich spraw związanym z wychowaniem i wprowadzeniem młodzieży w życie społeczne;
  • uwzględnieniem ” pedagogicznego punktu widzenia” we wszystkich przejawach i sytuacjach życia społecznego i kulturalnego;
  • propagowaniu uznawanych społecznie wartości norm i wzorców zachowań;
  • odpornością na wpływy wątpliwych wartości;
  • życzliwym stosunkiem do dzieci i młodzieży, traktowaniem ich jako podmiot świadomie i celowo uczestniczący w procesach wzrastania w społeczeństwo;
  • poszanowaniu godności słabszego i zależnego od dorosłych dziecka, respektowaniu prawa dziecka i młodzieży do odmienności przeżyć, samodzielnego zdobywania doświadczenia, wiedzy, przekonań i poglądów, do wyboru własnej drogi życiowej, budowania własnej hierarchii wartości, norm, wzorców zachowań;
  • umiejętności wykorzystywania dorobku teoretycznego i praktycznego wiedzy, poglądów i przekonań innych ludzi, oraz konfrontowania ich z uznanymi przez siebie normami i wartościami celem budowania własnej hierarchii norm i wartości. ( J. Maciaszek, 1994, s.196 )

W oczekiwaniach wobec osoby nauczyciela mieści się zagadnienie wartości, które stanowią genetyczną podstawę autorytetu. Wobec osób uznanych za autorytet, a takim powinien być nauczyciel, ma się różne oczekiwania wierzy się im, darzy się ich zaufaniem i szacunkiem.

Nauczyciel zawsze musi się starać sprostać oczekiwaniom. Zdaniem W. Okonia prawidłowe funkcjonowanie w zawodzie i utrzymanie autorytetu gwarantują takie właściwości jak:

  1. Prawość i stałość charakteru połączona ze sprawiedliwością wobec innych oraz konsekwencją i wytrwałością w pokonywaniu przeszkód,
  2. Poziom kulturalno- intelektualny, nauczyciel powinien posiadać trwałą i rozległą wiedzę o przyrodzie, społeczeństwie i kulturze i mieć ukształtowany własny stosunek do tej wiedzy przepojony jego przekonaniem. Daje to podstawę określonego poglądu na świat i wyznacza jego postępowanie,
  3. Postawa twórcza wyrażająca się w potrzebie i umiejętności realizowania twórczej pracy związanej z wykonywaniem zawodu. Szczególnym rodzajem twórczości jest praca naukowa w dziedzinie wychowania, kształcenia wyrażającą się w organizowaniu działalności badawczej w szkole i w środowisku. ( W. Okoń, 1987).

0
comments