Archiwum za Czerwiec, 2012

Cze 30

Czasopiśmiennictwo pedagogiczne w okresie zaborów

Rozwój prasy pedagogicznej w drugiej połowie XIX wieku był integralnie związany z rozkwitem czasopiśmiennictwa specjalistycznego, którego powstanie było konsekwencją intensywnych przemian w różnych dziedzinach gospodarki, pociągających za sobą wzrost zapotrzebowania na wysoko kwalifikowanych fachowców oraz konieczność permamentnego ich kształcenia. Istotny wpływ na powstanie czasopism specjalistycznych wywarł również rozwój nauk przyrodniczych, wyodrębnianie się węższych dyscyplin naukowych, a także masowy rozwój szkolnictwa, oświaty i nauk pedagogicznych oraz rozpad tradycyjnych wzorów wychowania. Powstanie instytucji państwowych kierujących oświatą, stowarzyszeń nauczycielskich, oraz towarzystw naukowych, stwarzało potrzebę wymiany informacji i doświadczeń.
Jedno z przodujących miejsc w rozwoju czasopiśmiennictwa pedagogicznego w Europie zajmowały Niemcy, w 1871 roku posiadały 143 czasopisma pedagogiczne i wciąż dochodziły nowe, w roku 1900 wychodziło już 328 tytułów. Znaczna część tej prasy reprezentowała wysoki poziom naukowy i metodyczny.
Niemiecka prasa pedagogiczna wywarła poważny wpływ na polską praktykę pedagogiczną w szczególności w Poznańskiem i Galicji.
O wiele skromniej w analogicznym okresie rozwijała się prasa pedagogiczna carskiej Rosji. Liberalizacja polityki caratu spowodowała ożywienie ruchu pedagogicznego i powstanie wielu czasopism pedagogicznych, które rozwinęły gruntowną krytykę starego systemu wychowania oraz podjęły próbę stworzenia nowego modelu szkoły. Najintensywniejszy rozkwit zaznaczył się w latach sześćdziesiątych XIX wieku kiedy powstało trzydzieści nowych czasopism pedagogicznych. Znaczną część tej prasy wydawały państwowe władze oświatowe ale także towarzystwa pedagogiczne, zrzeszenia kulturalne, osoby prywatne.
Korzystne warunki rozwoju prasy pedagogicznej powstały również w Czechach, a rozwinęły się szczególnie w drugiej połowie XIX wieku, ukazuje się wówczas szereg czasopism poświęconych sprawom wychowania i nauczania.
Również w monarchii Austriacko-Węgierskiej daleko posunięta liberalizacja w dziedzinie gospodarczej, społecznej i politycznej stwarzała dogodne warunki dla rozkwitu prasy pedagogicznej, rozwoju kultury i szkolnictwa. Państwa ościenne w drugiej połowie XIX wieku znacznie wyprzedziły ziemie polskie w rozwoju prasy pedagogicznej.
Po latach martwoty i zastoju, które nastąpiły po trzecim rozbiorze Polski w 1795 roku, szybki rozwój prasy zaznaczył się dopiero w Królestwie Polskim po Kongresie Wiedeńskim . Królestwo Polskie połączone z Rosją unią dynastyczną, wyposażono w konstytucję zapewniającą odrębność państwową, oraz swobodę rozwoju kultury narodowej.

Sprawami oświaty i wychowania kierowała Komisja Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ze Stanisławem Potockim na czele. Zasługą tej komisji było powołanie w 1824 roku pierwszego na ziemiach polskich wydawnictwa o charakterze pedagogicznym: Rocznik Instytutów Religijnych i Edukacyjnych. Rocznik…ukazywał się w latach 1824, 1826/27, 1830, był on raczej organem administracji szkolnej i nie poruszał teoretycznych zagadnień pedagogicznych . W latach osiemdziesiątych XIX wieku w Królestwie Polskim następuje pewne przesilenie procesu rusyfikacji życia publicznego i powolne odradzanie się polskiego ruchu pedagogicznego. Widocznymi przejawami tego ruchu stały się polskie wydawnictwa pedagogiczne: Encyklopedia Wychowawcza, Rocznik Pedagogiczny oraz powstały w 1882 roku z inicjatywy E. Babińskiego Przegląd Pedagogiczny. Czasopismo to skupiało głównie swoją uwagę na sprawach wychowania i nauczania domowego, przedszkolnego i kształcenia kobiet. Stało się forum dyskusyjnym najwybitniejszych teoretyków i praktyków wychowania, ośrodkiem rozwoju rodzimej myśli pedagogicznej w Królestwie Polskim. Przegląd… skupiał się głównie na zachowaniu narodowego charakteru wychowania, którego ostoją był dom rodzinny. W 1870 roku ukazał się pierwszy tom Pamiętnika Warszawskiego Instytutu Głuchoniemych i Ociemniałych, który do 1887 roku redagowany był w języku polskim, później w języku rosyjskim. Pamiętnik…był przede wszystkim przeglądem dorobku Instytutu Głuchoniemych i Ociemniałych w Warszawie. Podobny charakter posiadał także ukazujący się w latach 1872 – 1914 Rocznik Towarzystw Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych wydawany przez istniejące od 1870 roku w Warszawie Towarzystwo Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych. Wiele miejsca poświęcał na problemy wychowawcze związane z reedukacją młodzieży moralnie zagrożonej. Artykuły te publikowali głównie wychowawcy ze Studzieńca. Od 1883 do 1885 roku ukazywał się Rocznik Pedagogiczny, który wiernie obrazował postępy pracy w wychowaniu domowym i szkolnym oraz w piśmiennictwie. Ze względu na informacyjny charakter pismo w sposób minimalny wpłynęło na polską myśl pedagogiczną. W byłej Kongresówce, aż do roku 1905 polska twórczość pedagogiczna pozbawiona była warunków rozwoju prawie w zupełności. System rusyfikacyjny uniemożliwiał organizowanie pracy pedagogicznej nie tylko w dziedzinie tworzenia szkoły narodowej, ale także w dziedzinach teoretycznych. W 1905 roku powstała nowa organizacja – Polski Związek Nauczycielski, której organem były Nowe Tory (1906 – 14). Do czasopism ogólnopedagogicznych w Królestwie Polskim okresu porewolucyjnego należał Przegląd Wychowawczy (1912 – 14r.), nielegalna Myśl Szkolna (1906r.) oraz Pamiętnik Szkolny 1908 r. Z czasopism o określonym profilu pedagogicznym na szczególną uwagę zasługuje Ruch (1906 – 15r.), który odegrał pionierską rolę w upowszechnianiu wychowania fizycznego i sportu w Królestwie Polskim. Redaktorem czasopisma był Wł. Kozłowski, publicysta i lekarz sportowy.
Pod koniec lat sześćdziesiątych XIX wieku polskie życie pedagogiczne znalazło korzystne warunki rozwoju w zaborze austriackim, zadecydowały o tym ustawy z roku 1867 wprowadzające autonomię oświatową Galicji, Radę Szkolną Krajową i język ojczysty do szkół, jako język wykładowy.

[T. Kamiński, Przegląd Pedagogiczny, Wrocław 1978, s. 9. A. Ślisz, op. cit. s.11. F. Filipowicz, op. cit. s. 21. S. Możdżeń, Bibliografia Polskich czasopism pedagogicznych do 1979 r. s. 15. T. Kamiński, op. cit. s. 16. H. Rowid, Polskie czasopiśmiennictwo pedagogiczne, Ruch Pedagogiczny, 1919, nr 9-10, s.35-41. S. Możdżeń, op. cit. s. 19.]

0
comments

Cze 29

Narodziny czasopism pedagogicznych

Pierwszy polski periodyk ukazał się w 1661 roku był to Merkuriusz Polski. Ukazywało się również wiele gazet począwszy od roku 1514, niektóre z nich przetrwały do początków XVIII wieku. Były one wytworem, a równocześnie częścią ówczesnego życia społecznego i kulturalnego. Czasopiśmiennictwo polskie ustabilizowało się w pierwszej połowie XVIII wieku. Spośród kilkudziesięciu tytułów prasy polskiej, niektóre podejmowały w sposób prekursorski kwestie związane z nauką, oświatą, obyczajowością. Druga połowa XVIII wieku stała się czasem rozkwitu czasopiśmiennictwa i jego stopniowego, ale znaczącego wpływu na wszystkie dziedziny życia. W schyłkowych latach I Rzeczypospolitej, gdy kręgi oświeconych patriotów próbowały zapobiec szybko zbliżającemu się upadkowi państwa, zaczęła się kształtować nowa koncepcja narodu polskiego. W dyskusjach i polemikach przewartościowywano pojęcia państwa, narodu i społeczeństwa. W owym potężnym nurcie ożywienia umysłowego, który przetoczył się przez Polskę w drugiej połowie XVIII wieku, wyjątkowo ważne miejsce zajął Monitor. Założycielem i mecenasem Monitora był Stanisław August Poniatowski, a współpracownicy wywodzili się z ówczesnej elity intelektualnej.
Czasopismo wychodziło w latach 1765-1784 pod redakcją F. Bochomolca, wiele uwagi poświęcało sprawom wychowania moralnego. Mając zwolennika w osobie ks. Adama Czartoryskiego na jego łamach prowadzono także walkę o reformy ustrojowo-polityczne.
W latach 1770-1777 wychodziło czasopismo Zabawy Przyjemne i Pożyteczne pod redakcją Jana Albertrandiego i Adama Naruszewicza. Miało ono charakter literacki drukowano w nim panegiryki, ody i sielanki.
Piotr Świtkowski od października 1782roku wydawał Pamiętnik Polityczny i Historyczny Dziejów, Ustaw, Osób, Miejsc i Pism Wiek Nasz Szczególniej Interesujących. W1792 roku rządy Targowicy spowodowały zamknięcie Pamiętnika…, Świtkowski zaczął wydawać Zabawy Obywatelskie a następnie Wybór Wiadomości Gospodarskich . Na łamach tych czasopism upowszechniał wiedzę, propagował postęp w myśli społeczno-polityczno, gospodarczej, a przede wszystkim naukowej. Czasopisma te odegrały dużą rolę w informowaniu o stanie nauki, wpływały na rozwój intelektualny, kształtowały ideologię racjonalistyczną, budziły potrzebę stałej informacji naukowej.
Dopiero w połowie XIX wieku nastąpiła specjalizacja tematyczna. Zaczęto wydawać czasopisma o charakterze wyłącznie naukowym na przykład Nowy pamiętnik Warszawski pod redakcją F. K. Dmochowskiego, Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, Dziennik Wileński, Rocznik Towarzystwa Naukowego z Uniwersytetem Krakowskim Połączonego, Czasopism Naukowy Księgozbioru Publicznego im. Ossolińskich.
Początki polskiego czasopiśmiennictwa pedagogicznego sięgają pierwszej połowy XIX wieku, mimo iż Polska szczycić się może powołaniem pierwszego na świecie państwowego organu centralnego do spraw oświaty, nauki i wychowania w postaci Komisji Edukacji Narodowej, 1773-1794 . Mimo iż system oświatowo-wychowawczy wypracowany przez KEN należał ówcześnie do przodujących w Europie, to jednak pierwsze polskie czasopisma pedagogiczne powstały później, niż w innych krajach. Nie bez wpływu na ten stan rzeczy pozostawały warunki, w których żył i rozwijał się naród polski przez długie 123 lata niewoli.

[A. Ślisz, Z problematyki związków prasy polskiej z kulturą narodową (XVII – XX w.), Prasa Polska,1978 nr 9, s. 10; H. Więckowska, Zarys czasopiśmiennictwa naukowego w Polsce. Wiek XVIII, Studia i materiały z dziejów nauki polskiej, 1966, z. 2 s.87; J. Krasuski, Zagadnienia oświatowe w prasie Piotra Świtkowskiego, Rozprawy z Dziejów Oświaty, 1967, T. 7, s. 40; F. Filipowicz, Czasopiśmiennictwo pedagogiczne w Polsce Ludowej, Warszawa 1981, s. 20.]

0
comments

Cze 28

Socjalizacja dziecka

Na przebieg socjalizacji początkowej oddziaływają różne cechy struktury rodziny oraz pełnione przez nią funkcje. Rodzina jako podstawowa grupa społeczna wypełnia istotne funkcje w interesie społeczeństwa. A zatem wypełnia dwojakiego rodzaju zadania: wobec społeczeństwa i wobec jednostek wchodzących w jej skład.2
Rodzina w ciągu dziejów, zwłaszcza w okresie nowszym uległa istotnym przemianom, o których była mowa w poprzednim punkcie rozważań.
Wiążą się one ze społeczeństwem i zmianami w nim zachodzącymi, których rodzina jest częścią integralną. Była zawsze powiązana z grupami społecznymi, które stawiały jej określone wymagania, popierały wychowawcze oddziaływania, czuwały nad ich przebiegiem. Przebieg procesów wychowania uzależniony jest bowiem od typu kultury i ideałów wychowawczych wynikających z określonej rzeczywistości społecznej. Można więc stwierdzić, że wymagania wobec rodziny, a także jej typ odpowiadają w znacznej mierze ustrojowi społecznemu i jego ideologii.3
Bez względu jednak na typ społeczeństwa i jego złożoność zachodzą zmiany w podstawowych zadaniach, jakie rodzina wypełnia. Polegają one na stopniowym ograniczeniu zakresu jej funkcji do takich, w wykonaniu których nikt nie jest w stanie rodziny zastąpić. Pomimo tych ograniczeń spełnia ona nadal główną rolę w kształtowaniu osobowości dziecka.

0
comments

Cze 27

Rozwój polskiego czasopiśmiennictwa pedagogicznego w zaborze pruskim

Liberalizacja polityki Wilhelma IV oraz osłabienie germanizacji w czterdziestych latach XIX wieku spowodowały ożywienie myśli pedagogicznej w Wielkim Księstwie Poznańskim. W 1845 roku powołano na tych ziemiach pierwsze w dziejach Polski czasopismo, typowo pedagogiczne pod tytułem Pismo dla Nauczycieli Ludu. Powstało ono z inspiracji Tygodnika Literackiego A. Wojkowskiego i ukazało się tylko 10 numerów. W latach 1846 -49 wychodziło czasopismo redagowane w duchu katolickim, Kościół i Szkoła . Powstaje pierwsze Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, rozwija swą owocną działalność Ewaryst Estkowski, redaktor pierwszego czasopisma pedagogicznego wydawanego w Poznaniu pod tytułem Szkoła Polska (1849- 53 ) – zamieszcza w nim między innymi artykuły historyczne . Po upadku Szkoły Polskiej były jeszcze w Wielkopolsce próby stworzenia prasy pedagogicznej ale wszystkie usiłowania poszły na marne z powodu srożącego się ucisku ze strony Rządu Pruskiego . Poznańskie, posiadające bogate tradycje i dorobek w rozwoju polskiej prasy pedagogicznej w drugiej połowie XIX wieku nie miało żadnego czasopisma pedagogicznego na odpowiednim poziomie naukowym. Ukazało się kilka tytułów, ale miały one krótki żywot, były to: Pedagog (1863), Światełko (1862 – 63), Oświata (1865-67) . Okres ?kulturkampfu? skutecznie zahamował rozwój prasy pedagogicznej i w latach 1874 – 90 wychodził tylko tygodnik poznański, Warta.
W ostatnim dziesięcioleciu przed wybuchem I wojny światowej mieliśmy ogółem 31 czasopism pedagogicznych. Wydawnictwa te miały oparcie w organizacjach nauczycielskich, stowarzyszeniach oświatowych lub władzy szkolnej. Niektóre miały krótki żywot z powodów ekonomicznych i innych. Pierwsze miejsce co do ilości wydawanych czasopism zajmował Kraków następnie Lwów i Warszawa. Po jednym czasopiśmie przypadało na Cieszyn, Poznań, Nowy Sącz, Tarnów i Sambor. W omawianym okresie wydawano również czasopisma przeznaczone dla młodzieży i tak w Krakowie były to: Którzy Idziemy oraz Poradnik Językowy, we Lwowie: W Słońcu oraz Płomyk.

[T. Kamiński, op. cit. s. 13. S. Wołoszyn, Dzieje wychowania i myśli pedagogicznej w zarysie, Warszawa 1964, s. 323.
H. Rowid, op. cit. T. Kamiński, op. cit. s. 13. H. Rowid, op. cit.]

0
comments

Cze 27

Nauka domowa ucznia

Nauka domowa ucznia jest przedmiotem zainteresowania szerokich kręgów społe?czeństwa. Zagadnieniem tym interesują się przede wszystkim rodzice, nauczyciele, na?ukowcy. We współczesnej dydaktyce domowa nauka ucznia ma na celu:
– pobudzenie aktywności poznawczej uczniów i rozwijanie ich samodzielności myślenia;
– opanowanie określonego w programie materiału nauczania wraz z umiejętnością posługiwania się nim;
– wdrażanie do samodzielnej pracy, jako przygotowanie do samokształcenia.
Bardzo ważne jest planowanie pracy domowej ucznia, która wymaga większej sa?modzielności. Zadania pisemne i przygotowanie ustne powinny nie tylko utrwalić wia?domości i nawyki zdobyte w szkole, lecz także uczyć samodzielności. Zajęcia lekcyjne powinny być naturalnym pomostem pomiędzy nauką w szkole, a pracą domową. W związku z tym należy dostosować tematykę do właściwości wieku uczniów. W kla?sach młodszych prace domowe nie powinny być aż tak obszerne, za to w klasach VII-VIII tematyka prac powinna rozwijać zainteresowania, pobudzać do refleksji i wysiłku twórczego. Rozwijać zdolności twórcze, wdrażać do zdobywania nowych wiadomości poza zadaną pracą domową. Redagować temat tak, aby pobudzić samodzielność myśle?nia.
Należy wiązać pracę domową z pracą lekcyjną w jednolity proces nauczania, dbać o różnorodny dobór tematyki i form zadań domowych oraz należyte przygotowanie do wykonania zadań domowych. Dokładnie1 objaśnić temat, wytyczyć cel i określić wymagania. Uczeń powinien zdawać sobie sprawę z tego, co ma wykonać, ale również powinien być zorientowany, jak ma to zrobić. Wprowadzić racjonalną metodę opraco?wania zadania. Określać czas i sposób egzekwowania zadania.
Nie wszyscy nauczyciele zdają sobie sprawę z istoty zadań domowych, traktując je jedynie jako integralny składnik każdej lekcji. Młodzież i dzieci nie zawsze mogą spro?stać wysokim wymaganiom, nakładanym na nie przez szkołę.
Wysokie wymagania, nadmierne obciążenie dzieci i młodzieży nauką w domu pro?wadzi do niepożądanych efektów wychowawczych.
Uczniowie odpowiedzialni, starający się wypełnić jak najlepiej wszystkie polecenia są przepracowani, wyłączeni z naturalnego nurtu życia społecznego i kulturalnego, mu?szą rezygnować z zajęć pozaszkolnych, aktywnej przynależności do organizacji mło?dzieżowych, do minimum ograniczyć czas wolny.
Mając na uwadze fakt, że uczniowie nie odrabiają zadań domowych, lub odrabiają je niestarannie, postanowiłam zająć się problemem niechętnego stosunku uczniów do zadań domowych. W pracy tej omówiłam przyczyny negatywnego stosunku uczniów do zadań domowych, mające swe źródło w:
a) działalności nauczyciela jako kierownika i organizatora procesu uczenia się;
b) właściwościach ucznia, jako działającego podmiotu;
c) warunkach domowych, w których odbywa się nauka domowa.
Nie wyczerpałam jednak całości zagadnienia, omówiłam tylko te przyczyny, które można było dostrzec na podstawie zebranego materiału podczas badań. [To fragment jednej z prac magisterskich]

0
comments

Cze 14

Podstawowe funkcje rodziny

Znaczna część życia ludzkiego człowieka upływa w rodzinie. Najpierw należy do niej jako dziecko, potem zakłada własną rodzinę. Małżeństwo i rodzina to najważniejsze według E. Tomskiej formy współżycia międzyludzkiego. Zaspokajają one najgłębsze potrzeby psychiczne człowieka. Rodzina jest także znaczącą grupą dla każdego społeczeństwa, jest to bowiem jedyna grupa społeczna powiększająca się przez rozród, a nie przez „rekrutację” z zewnątrz. Wprowadza ona dziecko w podstawowe dziedziny życia, tu przez naśladownictwo uczy je istotnych form współżycia, zaprawia do wykonywania pewnych funkcji związanych ze środowiskiem, w którym żyje. Tu dziecko zdobywa podstawowe umiejętności przystosowania się do zmiennych sytuacji społecznych. W rodzinie styka się z problematyką ideałów i wartości oraz nabywa umiejętności zachowania się zgodnego z wymaganiami aktualnego życia społecznego i kulturalnego.

[E. Tomska „Podstawowe funkcje rodziny”. Rodzina i szkoła 1984 Nr 9]
[H. Smarzyński „Wychowanie w rodzinie”, Ossolineum, Wrocław 1978, s. 17-18[

0
comments

Cze 12

Rodzina współczesna

Rodzina współczesna musi przystosować się od wewnątrz do różnorodnych oddziaływań, niezliczonych i zmiennych czynników, składających się na życie i wypływających na stosunki jednych członków rodziny na drugich. W warunkach korzystnych uczucia miłości, lojalności utrzymana jest harmonia, zaś przy okolicznościach odmiennych, pełnych nadmiernych napięć i konfliktów, powstają wzajemne antagonizmy i wówczas całość rodziny jest zagrożona.
Dziecko potrzebuje do normalnego rozwoju takich warunków, jakie wytwarza jego najbliższe środowisko. Sztuczne warunki mogą być traktowane jako wyjątek, często konieczny, ale nigdy jako reguła.
Niezależnie od przemian, jakim rodzina uległa w procesie rozwoju społecznego, jej funkcja wychowawcza zawsze była uważana za elementarną. Zmian, jakich się w niej dokonały, nie należy traktować jako zmniejszenie się znaczenia rodzinnego środowiska wychowawczego, lecz jako przeobrażenie tej roli, w związku z konieczną adaptacją do nowej sytuacji społeczno-kulturalnej oraz ekonomicznej. Zgodziłabym się tutaj z poglądami R. Wroczyńskiego, który twierdzi, iż „jest bezsporne, że przeobrażenia te nie podważyły roli społecznej rodziny, a jedynie zadania jej określiły w nowy sposób, odpowiadający warunkom i potrzebom współczesnego społeczństwa…” Mimo to, rodzina jako grupa pierwotna, oparta na więzach krwi, pozostaje nadal niezastąpionym ogniwem życia społecznego i jako podstawowa grupa w życiu społecznym jest nadal ośrodkiem kształtowania się podstaw osobowości dziecka.

0
comments